Daşkənddə yazılan yeni tarix: Azərbaycan və Özbəkistanın qardaşlıq zirvəsi - ŞƏRH

Bəzən bir dövlət səfəri sadəcə diplomatik təqvimdə növbəti tədbir olmur. Bəzən bir görüş iki xalqın keçmişdən gələn bağlarını gələcəyə aparan böyük siyasi hadisəyə çevrilir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri də məhz belə tarixi hadisələrdən biri kimi yadda qalacaq.
Avqustun 23-də Daşkənddə keçirilən görüşlər, imzalanan sənədlər, açılışı və təməli qoyulan layihələr, qarşılıqlı təltiflər və dövlət başçılarının səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirdi. Bu mərhələnin əsas sözləri isə qardaşlıq, etimad, müttəfiqlik, qarşılıqlı sərmayə və ortaq gələcəkdir.
Azərbaycan Prezidentinin Özbəkistana gəlişi hava limanındakı rəsmi qarşılanmadan etibarən xüsusi ehtiram və səmimiyyət atmosferində keçdi. Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyevanı Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev və xanımı Ziroatxon Mirziyoyeva qarşıladılar. Ardınca Daşkənddə Müstəqillik abidəsinə ziyarət, Heydər Əliyev Meydanında Ulu Öndərin barelyefinə gül dəstələrinin qoyulması və “Kuksaroy” Dövlət İqamətgahında keçirilən rəsmi mərasim iki dövlət arasındakı münasibətlərin yalnız siyasi deyil, həm də dərin mənəvi əsaslara söykəndiyini göstərdi.
Daşkənddə imzalanan “Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında əbədi dostluq haqqında Müqavilə” iki ölkənin münasibətlərində xüsusi tarixi hadisədir. Bu sənəd Azərbaycan və Özbəkistanın gələcəyə baxışının, bir-birinə olan siyasi etimadının və strateji tərəfdaşlığının hüquqi-siyasi ifadəsidir.
Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclasında isə əməkdaşlığın bütün əsas istiqamətləri geniş müzakirə edildi. Qarşılıqlı ticarətin son beş ildə üç dəfə artması, birgə layihələrin ümumi portfelinin 5 milyard dolları ötməsi və ticarət dövriyyəsinin 2030-cu ilədək 1 milyard dollara çatdırılması hədəfi münasibətlərin real iqtisadi məzmununu ortaya qoyur. Amma 1 milyard dollarlıq hədəf son məqsəd kimi deyil, yeni başlanğıc kimi qəbul edilir. Çünki iki ölkənin potensialı bundan qat-qat böyükdür. Sənaye, energetika, kənd təsərrüfatı, avtomobil sənayesi, turizm, maliyyə, geologiya, kimya və nəqliyyat sahələrində artıq konkret layihələrin həyata keçirilməsi göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan bir-birinə yalnız siyasi müstəvidə deyil, iqtisadi inkişaf baxımından da güvənirlər.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin səmimiliyini göstərən ən təsirli nümunələrdən biri Qarabağın bərpasında Özbəkistanın göstərdiyi dəstəkdir.
Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına 960 şagird yerlik məktəbin inşası, Xankəndidə tikiş fabrikinin yaradılması və 200-dən artıq yeni iş yerinin açılması sadəcə investisiya layihələri deyil. Bunlar qardaşlığın daşdan, dəmirdən, məktəb divarlarından və insan əməyindən ucaldılmış abidələridir.
Prezident İlham Əliyevin xüsusi vurğuladığı kimi, Özbəkistan azad edilmiş ərazilərin bərpasında Azərbaycana praktiki yardım göstərən ilk dövlətlərdən biri olub. Bu dəstəyin dəyəri yalnız görülən işlərin miqyası ilə ölçülmür. Onun əsas mənası Azərbaycan xalqının ən ağır və ən məsuliyyətli mərhələsində yanında olan dostun kimliyini göstərməsidir.
Füzulidə məktəbdə təhsil alan uşaqlar, Xankəndidə çalışan insanlar, Qarabağda yaradılan yeni müəssisələr gələcəkdə bu dostluğun canlı şahidləri olacaqlar.
İki ölkə arasında qarşılıqlı ehtiramın ən gözəl nümunələrindən biri də paytaxtlarda yaradılan “Özbəkistan” və “Azərbaycan” parklarıdır.
Bakıda “Özbəkistan”, Yeni Daşkənddə isə “Azərbaycan” parkının salınması iki xalqın bir-birinin paytaxtında öz mədəniyyətinə və tarixinə yer verməsinin rəmzidir.
Bu parklar sadəcə istirahət məkanı olmayacaq. Onlar gələcək nəsillərə ünvanlanan bir mesaj olacaq: Biz bir-birimizi tanıyırıq, tariximizə hörmət edirik və gələcəyimizi də birlikdə qururuq.
Eyni məna Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin yeni binasının açılışında da öz əksini tapdı. Nizami Gəncəvinin adını daşıyan universitetdə Azərbaycan ali məktəbləri ilə əməkdaşlığın genişlənməsi, birgə elmi və təhsil layihələrinin həyata keçirilməsi iki xalqın gənc nəslini daha da yaxınlaşdıracaq.
Nizami Gəncəvi ilə Əlişir Nəvainin ədəbi irsinə həsr olunacaq birgə filmin yaradılması ideyası isə bu yaxınlığın mədəni ifadəsidir. İki böyük mütəfəkkirin irsi Azərbaycan və Özbəkistan arasında əsrlərdən keçərək bu günə çatan mənəvi körpünün ən möhkəm dayaqlarındandır.
Daşkənddə müzakirələrin mühüm istiqamətlərindən biri nəqliyyat və tranzit əməkdaşlığı oldu. Azərbaycan və Özbəkistan Xəzər dənizində birgə donanmanın yaradılması, yükdaşımaların artırılması və ayrıca Özbəkistan–Azərbaycan nəqliyyat dəhlizinin formalaşdırılması imkanlarını nəzərdən keçirirlər.
Bu təşəbbüslər iki ölkənin sərhədlərindən daha geniş məna daşıyır. Azərbaycan Qərblə Şərqi, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanı bu böyük nəqliyyat xəritəsinin mühüm halqalarından birinə çevirir.
Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması istiqamətində Azərbaycanın apardığı işlər də bu prosesin mühüm hissəsidir. Beləliklə, Xəzərdən keçən marşrutlar, Azərbaycan ərazisindən uzanan dəmir yolları və Mərkəzi Asiyanın artan iqtisadi potensialı vahid bir geoiqtisadi mənzərə formalaşdırır. Bu mənzərədə Bakı və Daşkəndin əməkdaşlığı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin “Yeni Daşkənd” layihəsi ilə tanışlığı da səfərin diqqətçəkən hadisələrindən biri oldu. Bu nəhəng layihə Özbəkistanın iqtisadi və sosial inkişafının miqyasını göstərir. Burada müasir inzibati binalar, universitetlər, kitabxana, elmi laboratoriyalar, muzeylər, biznes və turizm obyektləri, yaşayış kompleksləri və tələbə şəhərciyi yaradılır. Layihənin tam həyata keçirilməsindən sonra 260 mindən çox yeni iş yerinin yaradılması nəzərdə tutulur. Bu rəqəm sadəcə statistika deyil. Bu, Özbəkistanın gələcək nəsillər üçün qurduğu yeni həyat məkanının göstəricisidir.
Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın inkişafını yüksək qiymətləndirməsi də təsadüfi deyil. Şavkat Mirziyoyevin rəhbərliyi ilə ölkənin iqtisadi potensialının gücləndirilməsi, sənayenin və infrastrukturun inkişaf etdirilməsi, investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması Azərbaycan tərəfindən diqqətlə izlənilir və yüksək qiymətləndirilir.
Səfərin ən təsirli məqamlarından biri iki dövlət başçısının qarşılıqlı təltif olunması idi.
Prezident İlham Əliyev Özbəkistanın ali dərəcəli “Dostluq” ordeni ilə təltif edildi. Prezident Şavkat Mirziyoyev isə Azərbaycanın ən ali dövlət təltifi olan “Heydər Əliyev” ordeninə layiq görüldü. Bu qarşılıqlı təltiflər iki liderin münasibətlərin inkişafına verdiyi töhfəyə yüksək dövlət qiymətidir. Prezident İlham Əliyevin Şavkat Mirziyoyevin Qarabağın bərpasına verdiyi dəstəyi xüsusi qeyd etməsi də bu mükafatın mənəvi çəkisini artırır. Çünki “Heydər Əliyev” ordeninin təqdim edilməsi yalnız dövlət başçısının fəaliyyətinə verilən qiymət deyil. Bu, həm də Azərbaycan xalqının Özbəkistan xalqına və onun liderinə göstərdiyi hörmətin ifadəsidir.
Səfər zamanı iqtisadiyyat, investisiya və nəqliyyat qədər mühüm bir məsələ də diqqət mərkəzində oldu: insanlar arasında əlaqələrin gücləndirilməsi.
Universitetlər, tələbələr, alimlər, mədəniyyət xadimləri, gənclər və idmançılar arasında əməkdaşlıq gələcək münasibətlərin əsas dayaqlarındandır.
Azərbaycan və Özbəkistanın gənclər arasında futbol üzrə dünya çempionatına birlikdə ev sahibliyi etməsi və bununla bağlı “İki ölkə – bir çempionat” proqramının həyata keçirilməsi ideyası bu baxımdan olduqca əhəmiyyətlidir. Çünki dövlətlər arasında sənədləri liderlər imzalayır, amma həmin sənədlərin yaratdığı gələcəyi xalqlar qurur. Bu gün universitetdə birgə təhsil alan azərbaycanlı və özbək tələbə sabah iki ölkə arasında yeni elmi və iqtisadi layihənin müəllifi ola bilər. Bu gün bir idman meydanında tanış olan gənc sabah iki dövlət arasında yeni əməkdaşlıq körpüsü yarada bilər.
Azərbaycan Prezidentinin Özbəkistana dövlət səfəri bir daha göstərdi ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri təsadüfi siyasi yaxınlaşma deyil. Bu münasibətlər ortaq tarixdən güc alan, bu günün konkret layihələri ilə möhkəmlənən və gələcəyin böyük hədəflərinə yönələn strateji qardaşlıq modelidir. Bütün bunların üzərində isə iki dövlət başçısının qarşılıqlı etimadı və siyasi iradəsi dayanır.
İndi qarşıda daha böyük yollar, daha böyük layihələr və daha böyük məqsədlər var.
İki dövlətin bayraqları ayrı-ayrı ölkələr üzərində dalğalansa da, onların yaratdığı dostluq və qardaşlıq ruhu artıq vahid bir coğrafiyanın – etimad, əməkdaşlıq və ortaq inkişaf coğrafiyasının simvoluna çevrilir.
Yalçın Əliyev
Yeni Azərbaycan Partiyası Lənkəran rayon təşkilatının təşkilati işlər üzrə məsləhətçisi