Dövlət Suverenliyi Gününün tarixi əhəmiyyəti və Azərbaycanın dövlətçilik salnaməsi - ŞƏRH

20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycan xalqının müasir tarixində xüsusi yer tutur. Bu əlamətdar gün dövlətimizin suverenliyinin tam bərpasını təcəssüm etdirir. Dövlət suverenliyi hər bir müstəqil ölkənin əsas hüquqi və siyasi xüsusiyyətidir. Suveren dövlət öz daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə həyata keçirir. Azərbaycan xalqı tarix boyu müstəqil dövlətçilik arzusu ilə yaşamışdır. Bu arzu müxtəlif tarixi mərhələlərdə ciddi sınaqlarla üzləşmişdir. Buna baxmayaraq, xalqımız milli kimliyini və dövlətçilik ənənələrini qoruyub saxlamışdır. Azərbaycan torpaqları qədim dövlətçilik tarixinin mühüm mərkəzlərindən biri olmuşdur. Müxtəlif dövrlərdə burada yaranmış dövlətlər siyasi və mədəni inkişafımıza töhfələr vermişdir. Bu tarixi irs müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin mənəvi dayaqlarından biridir.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması milli dövlətçilik tariximizin mühüm hadisəsidir. 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan xalqı müstəqil respublika qurduğunu bəyan etmişdir. Cümhuriyyət müsəlman Şərqində demokratik respublikaçilik ənənəsinin mühüm nümunələrindən biri olmuşdur. Onun fəaliyyəti milli özünüdərkin inkişafına əhəmiyyətli təsir göstərmişdir. Cümhuriyyətin ömrü uzun olmasa da, dövlətçilik ideyası yaşamaqda davam etmişdir. 1920-ci ildə Azərbaycan sovet hakimiyyəti altına düşmüşdür. Sonrakı onilliklər ərzində ölkənin siyasi həyatı ittifaq sisteminin çərçivəsində formalaşmışdır. Bununla belə, milli müstəqillik arzusu xalqın yaddaşında qorunmuşdur. XX əsrin sonlarında dünyada baş verən dəyişikliklər Azərbaycanda da yeni siyasi şərait yaratmışdır. Milli azadlıq hərəkatı müstəqilliyin bərpası istiqamətində mühüm rol oynamışdır.

1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı qəbul edilmişdir. Bu sənəd müasir müstəqil dövlətimizin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirmişdir. Azərbaycan beynəlxalq münasibətlərin müstəqil iştirakçısına çevrilmişdir. Dövlət atributlarının bərpası milli suverenliyin möhkəmlənməsinə xidmət etmişdir. Lakin müstəqilliyin ilk illəri mürəkkəb siyasi və hərbi şəraitlə müşayiət olunmuşdur. Ermənistanla münaqişə ölkəmizin ərazi bütövlüyünə ciddi zərbə vurmuşdur. Azərbaycan ərazilərinin bir hissəsi uzun müddət işğal altında qalmışdır. Məcburi köçkünlük milyonlarla insanın həyatına ağır təsir göstərmişdir. İşğal olunmuş ərazilərdə yaşayış məntəqələri dağıdılmışdır. Tarixi və mədəni irsimizə ciddi ziyan dəymişdir. Bu şəraitdə ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası dövlətimizin əsas vəzifələrindən birinə çevrilmişdir.

2020-ci il sentyabrın 27-də Vətən müharibəsi başlamışdır. Müharibə 44 gün davam etmişdir. Azərbaycan Ordusu bir sıra əraziləri işğaldan azad etmişdir. Noyabrın 8-də Şuşa şəhərinin azad edilməsi müharibənin mühüm hadisələrindən biri olmuşdur. Noyabrın 10-da üçtərəfli bəyanat imzalanmışdır. Həmin bəyanat hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə nəticələnmişdir. Müharibədən sonrakı dövrdə regionda yeni siyasi və təhlükəsizlik reallıqları yaranmışdır. Bununla belə, Azərbaycanın bütün ərazilərində konstitusiya quruluşunun tam bərpası məsələsi gündəmdə qalırdı. 2023-cü ilin sentyabrında Qarabağda yeni hərbi gərginlik baş vermişdir. Sentyabrın 19-da Azərbaycan antiterror tədbirlərinə başlamışdır. Tədbirlər sentyabrın 20-də başa çatmışdır.

Azərbaycanın rəsmi mövqeyinə əsasən, 2023-cü il sentyabrın 20-də ölkənin bütün ərazisində dövlət suverenliyi bərpa edilmişdir. Bu hadisə müasir dövlətçilik tarixində yeni mərhələ açmışdır. Dövlət Bayrağının ölkənin bütün ərazilərində dalğalanması suverenliyin rəmzi kimi təqdim olunur. Həmin tarixin əhəmiyyəti 2024-cü ildə xüsusi dövlət qərarı ilə təsbit edilmişdir. Prezident İlham Əliyev 2024-cü il sentyabrın 19-da Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi haqqında sərəncam imzalamışdır. Sərəncama əsasən, hər il sentyabrın 20-si Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd olunur.

Bu qərar müstəqillik və suverenlik tarixinin yaddaşda qorunmasına xidmət edir. Dövlət Suverenliyi Günü həm tarixi hadisələri xatırlamaq, həm də gələcək vəzifələri dərk etmək üçün əhəmiyyətlidir. Bu günün qeyd olunması dövlətçilik ənənələrinin nəsillər arasında ötürülməsinə imkan yaradır.

Suverenlik yalnız ərazi üzərində nəzarətlə məhdudlaşmır. O, dövlət hakimiyyətinin müstəqil və qanuni həyata keçirilməsini də əhatə edir. Konstitusiya dövlət quruluşunun əsas hüquqi çərçivəsini müəyyən edir. Qanunun aliliyi dövlət suverenliyinin davamlılığında mühüm yer tutur. Vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunması müasir dövlətçiliyin əsas şərtlərindəndir. Dövlət institutlarının səmərəli fəaliyyəti ictimai etimadın möhkəmlənməsinə kömək edir. Müstəqil xarici siyasət ölkənin milli maraqlarını ifadə edir. Beynəlxalq hüquq dövlətlərin suveren bərabərliyini əsas prinsiplərdən biri kimi tanıyır. Azərbaycanın suverenliyinin möhkəmlənməsi regional münasibətlərə də təsir göstərir. Sülh və əməkdaşlıq müstəqil dövlətlərin davamlı inkişafı üçün vacibdir. Bu baxımdan, suverenlik məsuliyyət və hüquqların vəhdətidir.

Dövlət Suverenliyi Günü şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad etmək üçün də mənəvi məna daşıyır. Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda çoxsaylı insanlar həyatını itirmişdir. Onların fədakarlığı milli yaddaşın ayrılmaz hissəsidir. Müharibə veteranlarının xidmətləri də ehtiramla xatırlanır. Hər bir ailənin müharibə və köçkünlük tarixçəsi ümumi milli yaddaşa bağlıdır. Bu xatirələrin qorunması tarixi məsuliyyət tələb edir. Gənc nəsil ölkənin keçdiyi yolu öyrənməlidir. Tarixi bilik vətəndaşlıq şüurunun formalaşmasına kömək edir. Dövlətçilik dəyərlərinin təbliği təhsil müəssisələrində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Tarixi hadisələr faktlara və sənədlərə əsaslanaraq öyrənilməlidir. Bu yanaşma gələcək nəsillərin məsuliyyətli və məlumatlı vətəndaş kimi yetişməsinə şərait yaradır.

Dövlət suverenliyinin bərpası ölkənin qarşısında yeni inkişaf vəzifələri qoyur. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası uzunmüddətli əmək və investisiya tələb edir. Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması insanların doğma yurdlarına qayıdışı ilə bağlıdır. İnfrastrukturun qurulması iqtisadi fəallığın artmasına imkan yaradır. Məktəblərin və səhiyyə müəssisələrinin fəaliyyəti dayanıqlı məskunlaşma üçün vacibdir. Tarixi abidələrin bərpası mədəni irsin qorunmasına xidmət edir. Ətraf mühitin mühafizəsi də yenidənqurma prosesinin mühüm istiqamətidir. İqtisadi inkişaf regionların ölkənin ümumi həyatına inteqrasiyasını gücləndirir. Dövlət suverenliyi bu ərazilərdə qanuni idarəetmənin həyata keçirilməsi ilə də bağlıdır. Bərpa işlərinin nəticələri gələcək nəsillər üçün əhəmiyyət daşıyacaqdır.

20 Sentyabrın tarixi mənası müstəqilliyin qorunması ilə sıx bağlıdır. Müstəqillik yalnız keçmişdə əldə edilmiş nailiyyət deyil. O, hər gün hüquqi, siyasi və ictimai məsuliyyət tələb edir. Vətəndaşların dövlət həyatında iştirakı bu məsuliyyətin mühüm hissəsidir. Cəmiyyətin birliyi mürəkkəb məsələlərin həllində əhəmiyyətli rol oynayır. Milli həmrəylik fərqli düşüncələrə hörmətlə yanaşı mövcud ola bilər. Dövlətçilik ənənələri hüquqa, qarşılıqlı hörmətə və ictimai məsuliyyətə söykənməlidir. Suverenliyin möhkəmlənməsi ölkənin beynəlxalq əlaqələrinin inkişafı ilə də müşayiət olunur. Azərbaycan müxtəlif dövlətlərlə əməkdaşlıq münasibətləri qurur. Bu əlaqələr iqtisadi, mədəni və humanitar sahələri əhatə edir.

Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında mühüm yer tutur. Bu gün müstəqillik yolunda keçilmiş mərhələləri xatırladır. Eyni zamanda, dövlətin gələcək inkişafı haqqında düşünmək üçün imkan yaradır. Suverenliyin hüquqi əsasları daim qorunmalıdır. Konstitusiyaya hörmət dövlətçiliyin əsas şərtlərindən biridir. Dövlət rəmzlərinə ehtiram milli kimliyin ifadəsidir. Bayraq, gerb və himn müstəqil dövlətin tanınan atributlarıdır. Onların mənası tarix və vətəndaşlıq şüuru ilə bağlıdır. Dövlət Suverenliyi Günü bu rəmzlərin daşıdığı məsuliyyəti xatırladır. Hər bir vətəndaş ölkənin gələcəyində öz rolunu dərk etməlidir. Azərbaycanın müstəqil inkişafı sülhə, qanunun aliliyinə və ictimai həmrəyliyə əsaslanmalıdır.

Beləliklə, 20 Sentyabr Dövlət Suverenliyi Günü müasir Azərbaycan tarixinin mühüm əlamətdar günüdür. Onun təsis edilməsi 2023-cü ildə suverenliyin bərpası ilə əlaqələndirilir. Bu tarix müstəqillik uğrunda mübarizənin müxtəlif mərhələlərini xatırladır. O, dövlətçilik ənənələrinin qorunmasına diqqət yönəldir. Şəhidlərin xatirəsi bu günün mənəvi məzmununda xüsusi yer tutur. Ərazi bütövlüyü və suverenlik ölkənin milli sərvəti kimi qiymətləndirilir. Dövlətin gücü hüquqi institutların möhkəmliyi ilə də ölçülür. Vətəndaşların hüquqlarının qorunması müstəqil dövlətin əsas vəzifəsidir. Gələcək inkişaf üçün təhsil, iqtisadiyyat və mədəniyyət sahələrində davamlı fəaliyyət vacibdir. Dövlət Suverenliyi Günü bu vəzifələrin əhəmiyyətini bir daha yada salır. Bu əlamətdar gün Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixində özünəməxsus yerini qoruyacaqdır.

Zaur Mehdiyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədr müavini