Azərbaycan elektrik enerjisinin ixracı üçün yeni bağlantılar qurur - ŞƏRH

Enerji təhlükəsizliyi haqqında danışarkən uzun illər əsas diqqət neft və təbii qazın istehsalına, onların xarici bazarlara çatdırılmasına yönəlib. Bu gün isə elektrik enerjisinin ölkələr arasında ötürülməsi də strateji əhəmiyyət qazanır. Yeni istehsal gücləri yaratmaq vacibdir, lakin enerjini uzaq bazarlara çatdıran xətlər olmadan həmin potensialın ixrac imkanları məhdud qalır. Azərbaycan bu reallığı nəzərə alaraq regional və beynəlxalq elektrik bağlantılarının qurulmasına diqqət yetirir.
Prezident İlham Əliyev II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində keçirilən tədbirdə elektrik enerjisini ölkəmiz üçün mühüm potensial istiqamətlərdən biri kimi təqdim etdi. Dövlət başçısının fikirlərində istehsal gücü ilə ötürücü infrastruktur arasındakı əlaqə xüsusi yer tuturdu. Azərbaycan əlavə elektrik enerjisi istehsal etmək imkanlarını genişləndirərkən həmin enerjinin həm daxili tələbat üçün istifadəsini, həm də ixracını planlaşdırır. Bu iki məqsədin həyata keçirilməsi şəbəkənin inkişafını tələb edir.
Ölkəmizin enerji sahəsində beynəlxalq tərəfdaşlıq təcrübəsi var. Azərbaycan neft və təbii qazın ixracı üçün böyük layihələrin həyata keçirilməsində iştirak edib, müxtəlif bazarlarla uzunmüddətli əlaqələr qurub. İndi elektrik enerjisinin ixracı həmin təcrübənin yeni texnoloji və iqtisadi şəraitdə davamıdır. Burada əsas fərq odur ki, elektrik enerjisinin istehsalı ilə istehlakı arasında fasiləsiz tarazlıq qorunmalı, ötürücü xətlərin gücü və etibarlılığı öncədən təmin edilməlidir.
Prezident İlham Əliyevin forumda diqqət çəkdiyi layihələrdən biri Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycan arasında planlaşdırılan elektrik bağlantısıdır. Özbəkistan və Qazaxıstanla əldə olunmuş razılaşma Xəzər dənizinin dibi ilə sualtı kabel xəttinin çəkilməsini nəzərdə tutur. Layihənin məqsədi Mərkəzi Asiyanı əvvəlcə Azərbaycanla, daha sonra isə Avropa istiqaməti ilə birləşdirəcək enerji bağlantısı yaratmaqdır. Bu, ölkəmizin coğrafi mövqeyinə yeni iqtisadi məzmun verir: Azərbaycan müxtəlif regionların enerji sistemləri arasında əlaqənin qurulmasında iştirak edə bilər.
Digər mühüm istiqamət Qara dəniz kabeli layihəsidir. Dövlət başçısının bildirdiyi kimi, layihə Azərbaycan və Gürcüstan üzərindən Rumıniyaya uzanacaq elektrik bağlantısını nəzərdə tutur. Söhbət 4 giqavat gücündə kabeldən gedir. Layihə həyata keçirildikdə elektrik enerjisinin Avropa bazarlarına çıxışı üçün yeni imkan yaranacaq. Bunun əhəmiyyəti yalnız potensial ixrac həcmi ilə məhdudlaşmır. Belə bağlantı tərəfdaş ölkələr arasında uzunmüddətli iqtisadi əlaqələri də gücləndirə bilər.
İki layihəyə birlikdə baxdıqda daha geniş mənzərə görünür. Xəzər istiqamətində planlaşdırılan bağlantı Mərkəzi Asiyanın enerji imkanlarını Azərbaycanla əlaqələndirir, Qara dəniz istiqaməti isə Avropa bazarlarına çıxış perspektivi yaradır. Azərbaycanın bu prosesdə rolu yalnız öz elektrik enerjisini ixrac etməkdən ibarət deyil. Ölkəmiz regionlar arasında enerji axınlarının təşkilində də iştirak edə bilər. Bunun üçün layihələrin texniki, maliyyə və hüquqi məsələlərinin tərəfdaşlarla razılaşdırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Elektrik enerjisinin ixracında ən böyük məsələlərdən biri istehsal ilə ötürmə imkanlarının uyğun inkişafıdır. Yeni külək və Günəş stansiyaları istifadəyə verildikcə enerjinin daxili şəbəkədə qəbul edilməsi, saxlanılması və sonrakı istiqamətlərə ötürülməsi təmin olunmalıdır. Prezident İlham Əliyevin enerjisaxlama sistemlərinə diqqət çəkməsi bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Belə sistemlər istehsalın dəyişkənliyini idarə etməyə və enerji təchizatının sabitliyini qorumağa kömək edir.
Yeni ötürücü xətlər eyni zamanda investisiya üçün ayrıca sahə açır. Kabelin çəkilməsi bütöv layihənin yalnız bir hissəsidir. Ona qoşulan enerji obyektləri, idarəetmə sistemləri və təhlükəsiz istismar mexanizmləri də qurulmalıdır. Bu işlər iri maliyyə vəsaiti, texniki bilik və tərəfdaş ölkələr arasında davamlı əməkdaşlıq tələb edir. II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda həmin imkanların müzakirə olunması layihələrin beynəlxalq sərmayədarlar üçün də əhəmiyyət daşıdığını göstərir.
Elektrik bağlantılarının inkişafı Azərbaycana iqtisadi baxımdan daha çox seçim imkanı verə bilər. İstehsal olunan əlavə enerjinin bir hissəsi daxildə yeni sənaye və rəqəmsal layihələr üçün istifadə oluna, digər hissəsi isə uyğun şərait yarandıqda xarici bazarlara yönəldilə bilər. Bu çeviklik enerji resurslarının dəyərini artırır. Eyni zamanda, ixrac marşrutlarının genişlənməsi ölkənin ayrı-ayrı bazarlardan asılılığını azaltmaq baxımından da əhəmiyyətlidir.
Azərbaycanın enerji siyasətində yeni mərhələ formalaşır. Əvvəlki onilliklərdə neft və qaz kəmərləri ölkəmizin beynəlxalq enerji xəritəsində yerini möhkəmləndirdi. Qarşıdakı dövrdə elektrik ötürücü xətlər və sualtı kabellər bu xəritəyə yeni istiqamətlər əlavə edə bilər. Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışı göstərdi ki, məqsəd enerji potensialını sadəcə artırmaq deyil, onu tərəfdaş ölkələrə çatdıra biləcək bağlantılar qurmaqdır. Həmin layihələr reallaşdıqca Azərbaycanın enerji sahəsində beynəlxalq rolu daha da genişlənəcək.

Pərviz Hacıyev,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Mirzəqurbanlı kənd ümumi orta məktəbin direktoru