Azərbaycan son illərdə xarici və daxili sərmayələrin cəlb edilməsi baxımından diqqət çəkən iqtisadi məkanlardan birinə çevrilib - ŞƏRH

Avropa və Asiya arasında yerləşən Azərbaycan beynəlxalq ticarət və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı üçün əlverişli imkanlara malikdir. Xəzər dənizinə çıxış və mühüm nəqliyyat dəhlizlərinin ölkə ərazisindən keçməsi logistika sektorunun perspektivlərini genişləndirir. Enerji resursları isə uzun illər ərzində Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlığının əsas istiqamətlərindən biri olub. Bununla belə, son dövrdə həyata keçirilən siyasət iqtisadiyyatın yalnız enerji gəlirlərindən asılılığının azaldılmasına və yeni investisiya sahələrinin formalaşdırılmasına yönəlib.

İqtisadi şaxələndirmə Azərbaycanın investisiya siyasətində əsas prioritetlərdən biri kimi müəyyənləşdirilir. Prezident İlham Əliyev müxtəlif çıxışlarında qeyri-neft sektorunun inkişafının və yeni iqtisadi imkanların yaradılmasının vacibliyini vurğulayıb. Bu yanaşma investisiyaların sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika, rəqəmsal texnologiyalar və digər sahələrə istiqamətləndirilməsini təşviq edir. Beləliklə, ölkənin investisiya potensialı ənənəvi enerji layihələri ilə yanaşı, daha geniş iqtisadi fəaliyyət sahələrini əhatə edir.
Azərbaycanın kapital üçün cəlbedici bazarlardan birinə çevrilməsində iqtisadi sabitliyin də mühüm rolu var. Uzunmüddətli layihələrin həyata keçirilməsi üçün investorların iqtisadi göstəricilərin dayanıqlılığına və biznes mühitinin proqnozlaşdırılmasına xüsusi əhəmiyyət verdiyi məlumdur. Prezident İlham Əliyev II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda son 20 il ərzində Azərbaycana 350 milyard ABŞ dollarından artıq investisiya qoyulduğunu bildirib. Bu rəqəm ölkədə müxtəlif istiqamətlər üzrə həyata keçirilmiş genişmiqyaslı investisiya prosesinin göstəricilərindən biridir. Enerji ilə yanaşı, yol, nəqliyyat, kommunal və digər infrastruktur layihələri də bu sərmayə prosesinin mühüm hissəsini təşkil edib.
Son illərdə qeyri-neft iqtisadiyyatının göstəricilərində baş verən dəyişikliklər də investisiya siyasətində yeni istiqamətlərin formalaşdığını göstərir. Prezident İlham Əliyevin Forum iştirakçılarına müraciətində 2025-ci ildə qeyri-neft sektorunun ümumi daxili məhsulda xüsusi çəkisinin 72 faizə yüksəldiyi bildirilib. Eyni zamanda, 2020-ci ildən sonrakı dövrdə qeyri-neft sektorunda real artımın orta illik göstəricisinin 5 faiz olduğu qeyd edilib. Sənaye istehsalının genişlənməsi və qeyri-neft məhsullarının ixracının artması iqtisadiyyatın strukturunda dəyişikliklərin baş verdiyini göstərən əsas amillərdəndir.
Bu prosesdə sənaye parklarının və iqtisadi zonaların imkanları da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir istehsal infrastrukturu ilə təmin olunan belə ərazilər investorlar üçün yeni layihələrin həyata keçirilməsini asanlaşdıran mexanizmlər yaradır. İstehsal müəssisələrinin fəaliyyətinin genişləndirilməsi həm daxili bazarın tələbatının ödənilməsinə, həm də ixrac imkanlarının artırılmasına xidmət edir. Belə yanaşma investisiyanın yalnız maliyyə mənbəyi deyil, eyni zamanda texnologiya, idarəetmə təcrübəsi və yeni istehsal imkanlarının ölkəyə gətirilməsi vasitəsi kimi qiymətləndirilməsinə şərait yaradır.
Nəqliyyat və logistika sektoru da Azərbaycanın gələcək investisiya potensialında mühüm yer tutur. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində formalaşan beynəlxalq nəqliyyat bağlantıları ölkənin tranzit əhəmiyyətini artırır. Prezident İlham Əliyevin açıqlamasına görə, tranzit yüklərinin həcminin 2026-cı ildə 16 milyon tona çatacağı, 2030-cu ilədək isə 25 milyon ton və daha yüksək səviyyəyə yüksəldiləcəyi gözlənilir. Bu artım Azərbaycan ərazisindən keçən ticarət marşrutlarının genişlənməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Xəzər dənizi üzərindən həyata keçirilən daşımalar və digər nəqliyyat infrastrukturu Azərbaycanın regional logistika sistemindəki rolunu gücləndirən əsas elementlər sırasındadır. Tranzit imkanlarının böyüməsi ilə yanaşı, anbarçılıq, yükdaşıma xidmətləri, logistika mərkəzləri və həmin sahələrlə əlaqəli istehsal istiqamətlərinə də yeni investisiya imkanları yarana bilər. Bu baxımdan nəqliyyat sektoru iqtisadiyyatın digər sahələri ilə qarşılıqlı əlaqədə inkişaf edən geniş bir investisiya platformasına çevrilir.
Enerji sektoru isə Azərbaycanın iqtisadi potensialında əvvəlki əhəmiyyətini qorumaqda davam edir. Neft və qaz layihələri uzun müddət ölkəyə böyük həcmdə xarici sərmayənin daxil olmasını təmin edib. 2026-cı ildə keçirilən investisiya forumunda enerji sahəsində yeni əməkdaşlıq və investisiya təşəbbüsləri də gündəmə gətirilib. Reuters-in yaydığı məlumata əsasən, forum çərçivəsində ümumi dəyəri 10 milyard ABŞ dollarından artıq investisiya potensialını əhatə edən razılaşmalar açıqlanıb. Abşeron yatağının tammiqyaslı işlənməsi ilə bağlı yekun investisiya qərarı da bu çərçivədə mühüm layihələrdən biri olub.
Enerji siyasətində diqqət yalnız ənənəvi karbohidrogen ehtiyatları ilə məhdudlaşmır. Bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı və yaşıl enerji dəhlizlərinin yaradılması Azərbaycanın enerji gündəliyində getdikcə daha geniş yer tutur. Abşeron layihəsinin növbəti mərhələsində qaz hasilatının illik təxminən 5 milyard kubmetr artırılmasının gözlənilməsi də ölkənin enerji potensialının inkişaf etdirilməsi istiqamətində atılan addımlardan biridir.
Rəqəmsal iqtisadiyyat isə yeni investisiya imkanlarının formalaşdığı digər sahədir. Müasir iqtisadiyyatda rəqəmsal texnologiyaların, süni intellektin və məlumat infrastrukturlarının rolu sürətlə artır. Azərbaycan da bu qlobal prosesdən kənarda qalmamaq üçün rəqəmsal infrastrukturun genişləndirilməsinə diqqət yetirir. Data mərkəzlərinin yaradılması, süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi və kibertəhlükəsizlik sahəsində mütəxəssislərin hazırlanması bu istiqamətdə mühüm məsələlər sırasında yer alır.
Texnologiya əsaslı investisiyaların davamlı olması üçün insan kapitalının inkişafı da vacib şərtdir. İxtisaslı kadrların hazırlanması, müasir bilik və bacarıqların əmək bazarına gətirilməsi rəqəmsal layihələrin effektivliyini artıran əsas amillərdəndir. Bu səbəbdən təhsil, innovasiya və texnologiya sahələri investisiya siyasətinin bir-birini tamamlayan istiqamətləri kimi çıxış edir.
İnvestorların fəaliyyət göstərməsi üçün yaradılan institusional və infrastruktur imkanlar da Azərbaycanın investisiya mühitinin mühüm hissəsidir. Sənaye parkları, Ələt Azad İqtisadi Zonası, dövlət-özəl tərəfdaşlığı mexanizmləri, eləcə də müəyyən layihələr üzrə tətbiq edilən vergi və gömrük güzəştləri biznes təşəbbüslərinin genişlənməsinə şərait yaradır. Proqnozlaşdırılan iqtisadi və vergi mühitinin formalaşdırılması da uzunmüddətli sərmayələr baxımından mühüm amil hesab olunur.
Azərbaycanın investisiya siyasəti hazırda çoxşaxəli istiqamətlər üzrə inkişaf edir. Enerji ənənəvi əhəmiyyətini saxladığı halda, qeyri-neft sənayesi, logistika, rəqəmsal texnologiyalar, yaşıl enerji və yeni istehsal sahələri də investisiya gündəliyində mühüm yer tutur. II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu da müxtəlif ölkələrin və beynəlxalq biznes dairələrinin bu imkanları müzakirə etdiyi platformalardan biri kimi çıxış edib. Qarşıdakı dövrdə əsas məqsədlərdən biri kapitalın ölkəyə gətirilməsi ilə yanaşı, həmin kapitalın yeni texnologiyaların, istehsal imkanlarının və innovativ yanaşmaların inkişafına yönəldilməsidir.

Elvin Əliyev
YAP Babək rayon təşkilatının sədr müavini