Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında yeni əməkdaşlıq imkanları - ŞƏRH

Müasir geosiyasi və iqtisadi proseslər Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında əlaqələrin yeni mərhələyə keçməsinə şərait yaradır. Nəqliyyat, enerji, ticarət, investisiya və rəqəmsal bağlantılar üzrə əməkdaşlığın genişlənməsi iki regionu bir-birinə daha sıx bağlayır. Bu prosesdə Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və formalaşdırdığı infrastruktur ölkəmizin regional əlaqələndirici rolunu daha da aktuallaşdırır.

Azərbaycanın Xəzər dənizinə çıxışı, müasir yol və dəmir yolu infrastrukturu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və digər layihələr ölkəni Şərqlə Qərb arasında mühüm nəqliyyat qovşaqlarından birinə çevirib. Bu imkanlar xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir. Orta Dəhliz Çin və Mərkəzi Asiyadan başlayaraq Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan nəqliyyat marşrutudur. Son illərdə alternativ və etibarlı təchizat yollarına marağın artması bu marşrutun əhəmiyyətini yüksəldib. Azərbaycan isə dəhlizin əsas həlqələrindən biri kimi çıxış edir. Lakin qarşıdakı mərhələdə əsas məsələ yalnız tranzit yükdaşımaların həcmini artırmaq deyil. Nəqliyyat dəhlizinin ətrafında əlavə iqtisadi dəyər yaradan logistika mərkəzləri, anbar kompleksləri, sənaye və emal müəssisələri formalaşdırılmalıdır. Mərkəzi Asiya ölkələrində istehsal olunan məhsulların Azərbaycanda emalı, qablaşdırılması və digər bazarlara çıxarılması belə əməkdaşlığın səmərəsini artıra bilər. Azərbaycanın Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan, Qırğızıstan və Tacikistanla əlaqələri son illərdə daha da intensivləşib. Dövlətlərarası siyasi dialoqla yanaşı, ticarət, investisiya, nəqliyyat, enerji və sənaye sahələrində əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaranır.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşü formatına qoşulması da regionlararası əlaqələrin inkişafı baxımından mühüm addımdır. Bu format Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında iqtisadi və nəqliyyat məsələlərinin daha geniş regional çərçivədə müzakirəsinə imkan yaradır. Qazaxıstan və Özbəkistan bu əməkdaşlıqda xüsusi əhəmiyyət daşıyan tərəfdaşlardır. Qazaxıstanla Xəzər üzərindən nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi, limanlar və dəmir yolları arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi Orta Dəhlizin səmərəliliyini artıra bilər. Özbəkistanın istehsal potensialı ilə Azərbaycanın logistika imkanlarının birləşdirilməsi isə yeni birgə müəssisələrin və ixrac layihələrinin yaranmasına şərait yarada bilər.

Regionlararası əməkdaşlığın davamlı olması üçün investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi mühüm şərtdir. Birgə investisiya layihələrinin, sənaye müəssisələrinin və biznes tərəfdaşlıqlarının artırılması həm Azərbaycan, həm də Mərkəzi Asiya ölkələri üçün yeni bazarlar yarada bilər. Bu baxımdan əməkdaşlıq yalnız dövlət layihələri ilə məhdudlaşmamalıdır. Özəl sektorun, kiçik və orta sahibkarlığın, texnologiya və innovasiya şirkətlərinin regional layihələrə cəlb olunması iqtisadi əlaqələrin daha geniş təməl üzərində qurulmasına imkan verər. Kənd təsərrüfatı, qida sənayesi, logistika, turizm, tekstil, rəqəmsal texnologiyalar və sənaye istehsalı potensial əməkdaşlıq sahələri sırasında xüsusi yer tutur.

Azərbaycanın regional əlaqələndirici rolu enerji sahəsində də özünü göstərir. Ölkəmiz ənənəvi enerji resurslarının ixracı ilə yanaşı, bərpa olunan enerji və elektrik enerjisinin ötürülməsi sahəsində də yeni layihələr həyata keçirir. Mərkəzi Asiya ölkələrinin günəş və külək enerjisi potensialı ilə Azərbaycanın enerji infrastrukturu arasında gələcək bağlantıların yaradılması regional enerji əməkdaşlığı üçün yeni imkanlar aça bilər. Bu, həm enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə, həm də yaşıl enerjinin Avropa bazarlarına çıxarılmasına xidmət edə bilər.

Yeni iqtisadi əməkdaşlığın digər mühüm istiqaməti rəqəmsal infrastrukturdur. Xəzər üzərindən fiber-optik bağlantıların inkişafı Azərbaycanı Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında rəqəmsal körpüyə çevirə bilər. Rəqəmsal dəhlizlərin inkişafı elektron ticarət, maliyyə xidmətləri, logistika və informasiya texnologiyaları sahəsində əməkdaşlığı genişləndirməyə imkan verəcək. Beləliklə, regionlararası bağlantılar yalnız fiziki yollarla deyil, rəqəmsal şəbəkələrlə də möhkəmlənəcək. Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında əməkdaşlıq üçün siyasi iradə, iqtisadi maraq və infrastruktur imkanları mövcuddur. İndi əsas məsələ bu potensialı konkret və uzunmüddətli layihələrə çevirməkdir. Orta Dəhlizin ötürücülük imkanlarının artırılması, logistika və sənaye mərkəzlərinin inkişaf etdirilməsi, gömrük prosedurlarının rəqəmsallaşdırılması, birgə investisiya layihələrinin çoxaldılması və enerji bağlantılarının genişləndirilməsi bu istiqamətdə əsas addımlar ola bilər.

Azərbaycanın üstünlüyü müxtəlif əməkdaşlıq istiqamətlərini vahid iqtisadi sistemdə birləşdirmək imkanına malik olmasıdır. Mərkəzi Asiya ilə Xəzər vasitəsilə əlaqələrin inkişafı, Cənubi Qafqaz üzərindən Türkiyə və Avropaya çıxış və mövcud enerji-nəqliyyat infrastrukturu ölkəmizin regional əhəmiyyətini artırır.

Nəticə etibarilə, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında formalaşan yeni əməkdaşlıq imkanları Azərbaycan üçün həm iqtisadi, həm də strateji əhəmiyyət daşıyır. Qarşıdakı mərhələdə əsas hədəf tranzit imkanlarını real investisiyalara, istehsala, ticarətə və yeni biznes əlaqələrinə çevirməkdir. Bu yanaşma Azərbaycanın regionlararası iqtisadi əlaqələrdə rolunu daha da gücləndirə və ölkəni Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında mühüm iqtisadi bağlantı mərkəzlərindən birinə çevirə bilər.

Cəmilə Hüseynova

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı üzrə ƏPT sədri,

Naxçıvan Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzinin direktor müavini, partiya fəalı