3 Oktyabr 1993-cü il- Azərbaycanın siyasi və iqtisadi inkişafında yeni mərhələ - ŞƏRH

1993-cü ildə Azərbaycan müstəqilliyinin ilk illərini yaşayırdı. Ölkə qarşısında siyasi və iqtisadi xarakterli çoxsaylı problemlər dayanırdı. İqtisadi sistemdə ciddi çətinliklər mövcud idi. Əvvəlki iqtisadi əlaqələrin pozulması istehsala mənfi təsir göstərmişdi. Maliyyə problemləri dövlətin imkanlarını məhdudlaşdırırdı. Sosial vəziyyət də iqtisadi çətinliklərdən təsirlənirdi. Siyasi qeyri-sabitlik iqtisadi inkişaf üçün əlavə maneələr yaradırdı. Hərbi münaqişə ölkənin resurslarına ciddi təzyiq göstərirdi. Belə şəraitdə siyasi və iqtisadi sabitliyin təmin olunması mühüm vəzifə idi. 3 oktyabr 1993-cü il seçkiləri bu proseslər fonunda keçirildi.

Heydər Əliyevin 1993-cü ilin iyununda Bakıya qayıtması siyasi proseslərin istiqamətinə təsir göstərdi. İyunun 15-də onun Ali Sovetin sədri seçilməsi mühüm hadisə oldu. İyunun 23-də prezident səlahiyyətlərinin ona həvalə edilməsi barədə qərar qəbul edildi. Dövlət idarəçiliyində yeni siyasi mərhələ formalaşdı. Ölkədə sabitliyin yaradılması əsas vəzifələrdən birinə çevrildi. Siyasi sabitlik iqtisadi məsələlərin həlli üçün də mühüm şərt idi. Dövlətin iqtisadi idarəçilik imkanlarının artırılması vacib idi. Xarici iqtisadi əlaqələrin inkişaf etdirilməsi də gündəlikdə idi. Avqust referendumundan sonra prezident seçkilərinin keçirilməsi qərara alındı. Beləliklə, oktyabr seçkilərinə aparan siyasi proseslər davam etdi.

3 oktyabrda prezident seçkiləri keçirildi. Seçkilərdə seçici fəallığı yüksək oldu. Prezident Kitabxanasının məlumatına görə, seçicilərin 97,7 faizi səsvermədə iştirak etmişdi. Həmin mənbədə Heydər Əliyevin 98,8 faiz səs topladığı göstərilir. Seçkinin nəticələri oktyabrın 6-da rəsmiləşdirildi. Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Oktyabrın 10-da onun andiçmə mərasimi keçirildi. Bununla prezidentlik fəaliyyətinin yeni mərhələsi başladı. Yeni prezidentin qarşısında iqtisadiyyatın bərpası ilə bağlı ciddi vəzifələr dayanırdı. Dövlətin maliyyə və iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi əsas məsələlərdən biri idi.

İqtisadi inkişaf üçün ilk növbədə siyasi sabitliyin möhkəmləndirilməsi vacib idi. Sabit siyasi mühit iqtisadi qərarların ardıcıl həyata keçirilməsinə imkan verir. Xarici investorların ölkəyə marağı üçün hüquqi və siyasi sabitlik mühüm şərtdir. 1993-cü ildən sonra Azərbaycanın iqtisadi siyasətində bu istiqamətlərə diqqət artırıldı. Xarici sərmayələrin cəlb olunması üçün iqtisadi mühitin formalaşdırılması mühüm vəzifəyə çevrildi. Enerji sektorunda beynəlxalq əməkdaşlıq imkanları genişləndirildi. Azərbaycanın neft ehtiyatlarından iqtisadi inkişaf üçün istifadə olunması strategiyanın əsas istiqamətlərindən biri oldu. Neft layihələri xarici şirkətlərlə iqtisadi əlaqələrin inkişafına imkan verdi. Enerji gəlirlərinin dövlət iqtisadiyyatında mühüm rol oynayacağı gözlənilirdi. Bu proses sonrakı illərdə Azərbaycanın iqtisadi siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi.

Neft sektorunun inkişafı Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinə də təsir etdi. Xarici şirkətlərlə əməkdaşlıq yeni iqtisadi imkanlar yaratdı. Enerji layihələri Azərbaycanın dünya bazarlarına inteqrasiyasını sürətləndirdi. Ölkənin nəqliyyat və enerji infrastrukturu ilə bağlı yeni layihələr gündəmə gəldi. İqtisadi əlaqələrin coğrafiyası tədricən genişləndi. Azərbaycan beynəlxalq enerji əməkdaşlığının iştirakçılarından birinə çevrildi. Bu proses dövlətin iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi məqsədi ilə əlaqələndirilirdi. İqtisadi siyasətdə qeyri-neft sektorunun inkişafı da mühüm istiqamət olaraq qalırdı. Kənd təsərrüfatı, sənaye və xidmət sahələrinin inkişaf etdirilməsi üçün tədbirlər həyata keçirildi. Beləliklə, 1993-cü ildən sonra iqtisadi siyasət müxtəlif istiqamətləri əhatə edən prosesə çevrildi.

İqtisadi inkişaf sosial siyasətin həyata keçirilməsi üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi dövlətin qarşısında duran vəzifələrdən biri idi. İşsizlik probleminin azaldılması üçün yeni iqtisadi imkanların yaradılması vacib idi. Yeni müəssisələrin fəaliyyətə başlaması məşğulluğun artırılmasına təsir göstərə bilərdi. Regionların iqtisadi inkişafı da sosial vəziyyətə təsir edən amillərdən biri idi. Dövlət investisiyalarının müxtəlif sahələrə yönəldilməsi iqtisadi fəallığın artırılmasına xidmət edirdi. Təhsil və səhiyyə sahələrinin maliyyələşdirilməsi də iqtisadi imkanlarla bağlı idi. Sosial proqramların həyata keçirilməsi üçün dövlət büdcəsinin gücləndirilməsi vacib idi. İqtisadi siyasət buna görə sosial siyasətlə qarşılıqlı əlaqədə həyata keçirilirdi. Bu əlaqə dövlət quruculuğunun mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edirdi.

Siyasi sabitlik iqtisadi siyasətin davamlılığı üçün də əhəmiyyətli idi. 1993-cü ildən sonra dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi iqtisadi qərarların icrasına təsir göstərdi. Qanunvericilik sisteminin təkmilləşdirilməsi iqtisadi münasibətlərin hüquqi əsaslarını gücləndirdi. Özəl sektorun inkişafı üçün hüquqi və iqtisadi imkanlar genişləndirildi. Bazar münasibətlərinin inkişaf etdirilməsi iqtisadi siyasətin əsas istiqamətlərindən biri oldu. Sahibkarlıq fəaliyyətinin hüquqi əsaslarının formalaşdırılması da mühüm idi. Xarici şirkətlərlə əməkdaşlığın genişləndirilməsi iqtisadi əlaqələri artırdı. Dövlət iqtisadiyyatında yeni idarəetmə mexanizmləri formalaşdırılmağa başladı. Bu proseslər müstəqil iqtisadi sistemin qurulması ilə əlaqəli idi. Beləliklə, 3 oktyabr seçkilərindən sonrakı dövr siyasi və iqtisadi dəyişikliklərin qarşılıqlı əlaqəsi ilə xarakterizə olunurdu.

Azərbaycanın xarici iqtisadi əlaqələrinin genişləndirilməsi xarici siyasətlə də bağlı idi. Ölkə beynəlxalq təşkilatlarla və xarici dövlətlərlə iqtisadi əməkdaşlıq imkanlarını artırırdı. Enerji layihələri bu əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdi. Xarici sərmayələrin cəlb edilməsi üçün Azərbaycanın imkanları beynəlxalq səviyyədə təqdim olunurdu. Dövlətin iqtisadi potensialının tanıdılması diplomatik fəaliyyətlə də əlaqələndirilirdi. Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi məsələlərində beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq edirdi. Nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı da iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə imkan yaradırdı. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi regional iqtisadi əməkdaşlıq baxımından əhəmiyyət daşıyırdı. Bu imkanlardan istifadə etmək dövlətin iqtisadi strategiyasının mühüm istiqamətlərindən biri oldu. Beləliklə, siyasi qərarlar iqtisadi və diplomatik proseslərlə qarşılıqlı əlaqədə həyata keçirilirdi.

3 oktyabr 1993-cü il seçkiləri siyasi baxımdan iqtisadi siyasətin də istiqamətinə təsir göstərən mərhələ oldu. Yeni prezidentin qarşısında iqtisadi problemlərin həlli ilə bağlı geniş vəzifələr dayanırdı. Ölkənin maliyyə imkanlarının artırılması vacib idi. İqtisadi sabitliyin yaradılması üçün ardıcıl siyasət tələb olunurdu. Xarici sərmayələrin cəlb edilməsi üçün hüquqi mühitin inkişaf etdirilməsi lazım idi. Enerji sektorunda beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi yeni imkanlar yaradırdı. İqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinin inkişafı dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. Sosial siyasətin maliyyə əsaslarının gücləndirilməsi də mühüm idi. Bu proseslər müstəqil dövlətin iqtisadi bazasının formalaşdırılmasına xidmət edirdi. Buna görə 3 oktyabr siyasi tarixlə yanaşı iqtisadi tarix baxımından da əhəmiyyətli mərhələdir.

Bu tarixin iqtisadi əhəmiyyətini 1993-cü ilin ümumi vəziyyəti ilə birlikdə nəzərdən keçirmək lazımdır. Ölkə ciddi iqtisadi çətinliklərlə üzləşmişdi. Siyasi sabitlik olmadan iqtisadi islahatların ardıcıl həyata keçirilməsi çətin idi. Dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi iqtisadi siyasətin icrası üçün mühüm idi. Sonrakı illərdə iqtisadi münasibətlərin hüquqi əsasları inkişaf etdirildi. Xarici investisiyaların cəlb edilməsi üçün yeni imkanlar formalaşdırıldı. Enerji sektorunda beynəlxalq layihələr həyata keçirildi. İqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində inkişaf prosesləri başladı. Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi əlaqələri genişləndi. Bu baxımdan 3 oktyabr 1993-cü il ölkənin siyasi və iqtisadi tarixində bir-biri ilə bağlı proseslərin mühüm başlanğıc mərhələlərindən biri kimi öyrənilir.

Zaur Mehdiyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədr müavini