3 Oktyabr 1993 – Heydər Əliyevin Azərbaycan rəhbərliyinə qayıdışının tarixi əhəmiyyəti - ŞƏRH

3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycan tarixinin mühüm siyasi hadisələrindən biri kimi yadda qalıb. Həmin gün keçirilən prezident seçkilərində Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi ölkənin müstəqillik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu hadisəyə gedən yol isə olduqca mürəkkəb və ağır siyasi şəraitdən keçirdi. Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illərində ölkə həm daxili siyasi böhran, həm iqtisadi çətinliklər, həm də Ermənistanın təcavüzü ilə üz-üzə qalmışdı. Dövlət idarəçiliyində yaranan problemlər, müxtəlif silahlı qrupların fəallaşması və siyasi qarşıdurmalar ölkədə sabitliyi ciddi şəkildə sarsıdırdı. Rəsmi tarix mənbələrində həmin dövr ölkənin vətəndaş müharibəsi və müstəqilliyin itirilməsi təhlükəsi ilə qarşılaşdığı mərhələ kimi xarakterizə olunur.Belə bir mürəkkəb şəraitdə Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın gələcək inkişaf istiqamətlərinə ciddi təsir göstərdi. Uzun illər dövlət idarəçiliyində böyük təcrübə qazanmış Heydər Əliyev 1990-cı ildə Azərbaycana qayıtdıqdan sonra siyasi fəaliyyətini Naxçıvanda davam etdirmiş, 1991-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilmişdi. Həmin dövrdə Naxçıvanda qəbul edilən mühüm siyasi qərarlar onun dövlətçilik baxışlarının formalaşmasında və daha sonra ölkə miqyasında həyata keçirəcəyi siyasətin əsas istiqamətlərinin müəyyənləşməsində mühüm rol oynadı.1993-cü ilin may-iyun hadisələri isə siyasi vəziyyəti daha da gərginləşdirdi. Ölkədə yaranmış böhran fonunda Heydər Əliyevin Bakıya dəvət olunması və siyasi proseslərin mərkəzinə qayıtması Azərbaycan tarixində dönüş nöqtələrindən biri oldu. 15 iyun 1993-cü ildə Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi. 23 iyunda Milli Məclis prezident səlahiyyətlərini Ali Sovetin sədrinə həvalə etdi və Heydər Əliyev dövlət idarəçiliyində əsas məsuliyyəti öz üzərinə götürdü. 15 iyun sonradan Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd edilməyə başladı.

Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilk növbədə ölkədə sabitliyin təmin olunması və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi məsələsini ön plana çıxardı. Həmin dövrdə Azərbaycan üçün ən vacib məsələlərdən biri dövlət idarəçiliyinin bərpası, qanunun aliliyinin təmin edilməsi və ölkənin parçalanması təhlükəsinin qarşısının alınması idi. Dövlət quruculuğu istiqamətində atılan addımlar siyasi sistemin möhkəmləndirilməsinə və müstəqil Azərbaycanın institusional əsaslarının formalaşmasına yönəldi. Azərbaycanın rəsmi tarix mənbəsində Heydər Əliyevin 1993-2003-cü illərdəki prezidentlik dövrü fundamental islahatlar mərhələsi kimi təqdim edilir.

Nəhayət, 3 oktyabr 1993-cü ildə Azərbaycan xalqı prezident seçkilərində öz iradəsini ifadə etdi və Heydər Əliyev ümumxalq səsverməsi nəticəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Bununla onun ölkə rəhbərliyindəki fəaliyyəti yeni hüquqi-siyasi mərhələyə qədəm qoydu. 3 oktyabr hadisəsi yalnız hakimiyyət dəyişikliyi deyil, eyni zamanda müstəqil Azərbaycanın gələcək dövlətçilik modelinin formalaşdırılması baxımından mühüm mərhələ oldu.Heydər Əliyevin prezidentliyi dövründə qarşıya qoyulan əsas məqsədlər sırasında dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, ölkənin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, iqtisadiyyatın bərpası, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiyası xüsusi yer tuturdu. Rəsmi mənbələrdə həmin dövrün milli inkişaf strategiyasının əsas istiqamətləri məhz bu prinsiplərlə əlaqələndirilir.1993-cü ildən sonra Azərbaycanın xarici siyasətində də yeni mərhələ başladı. Ölkənin beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələrinin genişləndirilməsi, xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulması və Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində diplomatik fəaliyyət gücləndirildi. Bu proses Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində daha fəal mövqe tutmasına şərait yaratdı.Həmin illərdə iqtisadi sahədə də mühüm proseslər baş verdi. Ölkənin ağır iqtisadi vəziyyətdən çıxarılması, iqtisadi sabitliyin təmin edilməsi və xarici investisiyaların cəlb olunması dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. Azərbaycanın enerji potensialından səmərəli istifadə etmək və ölkəni beynəlxalq enerji əməkdaşlığının mühüm iştirakçısına çevirmək istiqamətində atılan addımlar sonrakı illərdə ölkənin iqtisadi inkişafında mühüm rol oynadı.1993-cü ildən sonrakı mərhələnin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də dövlətçilik ideologiyasının formalaşdırılması idi. Azərbaycançılıq ideyasının dövlət siyasətində mühüm yer tutması cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin vahid milli dövlətçilik ideyası ətrafında birləşdirilməsinə yönəlmiş siyasətin əsas elementlərindən biri oldu. Eyni zamanda dövlət institutlarının gücləndirilməsi, hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi və müstəqil Azərbaycanın Konstitusiyasının qəbul edilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı.Heydər Əliyevin prezident seçilməsindən sonra həyata keçirilən siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri də Azərbaycanın təhlükəsizliyinin və ərazi bütövlüyünün müdafiəsi idi. Ölkənin qarşılaşdığı hərbi və siyasi təhlükələr fonunda nizami ordu quruculuğuna xüsusi diqqət yetirildi. Dövlətin müdafiə qabiliyyətinin artırılması müstəqilliyin qorunması baxımından əsas prioritetlərdən biri kimi müəyyənləşdirildi.

Bu baxımdan 3 oktyabr 1993-cü il yalnız bir seçki tarixi kimi deyil, Azərbaycanın müstəqil dövlətçilik tarixində mühüm dönüş mərhələsi kimi qiymətləndirilir. Həmin tarixdən sonra dövlət quruculuğu, iqtisadi inkişaf, beynəlxalq münasibətlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə uzunmüddətli strategiyanın formalaşdırılması prosesi sürətləndi.Heydər Əliyevin 1993-cü ildə prezident seçilməsi onun siyasi fəaliyyətində də yeni mərhələ açdı. O, 1998-ci il oktyabrın 11-də keçirilmiş prezident seçkilərində də yenidən prezident seçildi və 1993-2003-cü illərdə ölkəyə rəhbərlik etdi.

Bu gün 3 oktyabr tarixinə nəzər salarkən həmin dövrün mürəkkəb reallıqlarını nəzərə almaq vacibdir. Azərbaycan müstəqilliyinin ilk illərində dövlətçilik ənənələrinin yenidən qurulduğu, siyasi və iqtisadi sistemin formalaşdırıldığı bir mərhələdən keçirdi. Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı isə bu prosesin əsas siyasi hadisələrindən biri oldu. Sonrakı illərdə dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, iqtisadi inkişafın təmin olunması və Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin gücləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən siyasət 1993-cü ildən başlayan yeni dövlətçilik mərhələsinin əsas xüsusiyyətlərini təşkil etdi.

Beləliklə, 3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycan xalqının müasir tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan tarixlərdən biridir. Həmin gün Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi ilə ölkədə yeni siyasi mərhələ başladı. Dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, sabitliyin təmin edilməsi, iqtisadiyyatın bərpası, ordu quruculuğu, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və dövlətçilik institutlarının inkişaf etdirilməsi sonrakı illərin əsas istiqamətlərinə çevrildi. Bu səbəbdən 3 oktyabr Azərbaycan dövlətçilik tarixində müstəqil dövlətin möhkəmləndirilməsi yolunda mühüm mərhələ kimi yadda qalır.

Səkinə Baxışzadə
YAP Kəlbəcər rayon təşkilatının məsləhətçisi