Heydər Əliyevin xarici siyasəti Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərini möhkəmləndirdi - ŞƏRH

Müstəqil dövlətin beynəlxalq aləmdə tanınması onun xarici siyasətinin başlanğıcıdır. Sonrakı vəzifə həmin tanınmanı ölkənin təhlükəsizliyinə, iqtisadi inkişafına və milli maraqlarının qorunmasına xidmət edən münasibətlərə çevirməkdir. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bu vəzifəni mürəkkəb şəraitdə yerinə yetirməli idi. Ermənistanın hərbi təcavüzü, daxili böhran və regionda müxtəlif güclərin maraqları ölkədən düşünülmüş diplomatik fəaliyyət tələb edirdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi xarici siyasət Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin möhkəmlənməsi üçün əsas yaratdı.
3 oktyabr 1993-cü ildə Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi xarici siyasətdə ardıcıl dövlət mövqeyinin formalaşdırılması baxımından da mühüm hadisə oldu. Ölkənin dünyaya təqdimatı ayrı-ayrı siyasi yanaşmalara deyil, milli maraqların dəqiq müəyyənləşdirilməsinə söykənməli idi. Azərbaycan həm üzləşdiyi təhlükələri beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmalı, həm də özünü əməkdaşlıq imkanları olan müstəqil dövlət kimi göstərməli idi.
Heydər Əliyevin diplomatik fəaliyyətində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün müdafiəsi əsas yer tuturdu. Ermənistanın işğalının nəticələri, qaçqın və məcburi köçkünlərin vəziyyəti beynəlxalq görüşlərdə və təşkilatlarda diqqətə çatdırılırdı. Münaqişə barədə həqiqətlərin izah olunması yalnız məlumat vermək məqsədi daşımırdı. Azərbaycanın haqlı mövqeyinin qəbul edilməsi, beynəlxalq hüququn prinsiplərinin əsas götürülməsi və işğalın nəticələrinin aradan qaldırılması üçün siyasi dəstək qazanmaq lazım idi.
Bu fəaliyyət uzunmüddətli diplomatik hazırlıq tələb edirdi. Beynəlxalq münasibətlərdə haqlı olmaqla yanaşı, həmin mövqeyi ardıcıl şəkildə müdafiə etmək də vacibdir. Heydər Əliyev Azərbaycanın mövqeyini müxtəlif tərəfdaşlara çatdırır, danışıqlarda ölkənin əsas maraqlarını qoruyurdu. Sülh axtarışı ərazi bütövlüyündən imtina kimi qəbul edilmirdi. Diplomatiyanın məqsədi münaqişənin Azərbaycanın suverenliyi və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri əsasında həllinə nail olmaq idi.
Ulu Öndərin xarici siyasətində qonşu dövlətlərlə münasibətlər xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafiya regional əməkdaşlığı zəruri edirdi. Təhlükəsizlik, iqtisadi əlaqələr və nəqliyyat imkanları qonşularla münasibətlərdən təsirlənirdi. Bu münasibətlərin qarşılıqlı maraqlar və müstəqilliyə hörmət əsasında qurulması ölkənin imkanlarını genişləndirirdi. Azərbaycan öz mövqeyini qoruyaraq əməkdaşlıq sahələri müəyyənləşdirməyə çalışırdı.
Xarici siyasətin mühüm xüsusiyyətlərindən biri tərəfdaşlıq əlaqələrinin müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf etdirilməsi idi. Bir istiqamətdən asılılıq ölkənin seçim imkanlarını məhdudlaşdıra bilərdi. Heydər Əliyevin yanaşması Azərbaycanın fərqli dövlətlərlə münasibətlər qurmasına və beynəlxalq əlaqələrini genişləndirməsinə xidmət edirdi. Bu siyasət hər bir tərəfdaşla münasibətdə ölkəmizin maraqlarının əsas götürülməsini tələb edirdi. Əməkdaşlığın genişliyi müstəqil qərar vermək imkanını möhkəmləndirməli idi.
İqtisadi diplomatiya həmin siyasətin nəticə verən istiqamətlərindən biri oldu. 1994-cü ildə Əsrin müqaviləsinin imzalanması Azərbaycanın enerji ehtiyatlarını beynəlxalq əməkdaşlığın mühüm sahəsinə çevirdi. Xarici şirkətlərin ölkəmizdə uzunmüddətli layihələrə qoşulması iqtisadi əlaqələri genişləndirdi. Bununla yanaşı, Azərbaycan haqqında təsəvvür də dəyişirdi: ölkəmiz yalnız münaqişə və böhranla deyil, böyük iqtisadi imkanlarla da tanınmağa başlayırdı.
Enerji layihələrinin həyata keçirilməsi siyasi və iqtisadi münasibətləri bir-biri ilə əlaqələndirdi. Yataqların işlənməsi, investisiyaların cəlb edilməsi və ixrac marşrutlarının qurulması müxtəlif tərəflərlə razılaşmalar tələb edirdi. Heydər Əliyevin diplomatik fəaliyyəti həmin əməkdaşlığın təşkilinə xidmət etdi. Azərbaycanın təbii sərvətləri ölkənin inkişafı ilə yanaşı, beynəlxalq mövqeyinin güclənməsi üçün də imkan yaradırdı.
Beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələr xarici siyasətin başqa bir mühüm istiqaməti idi. Azərbaycan bu platformalarda iştirakını genişləndirərək öz mövqeyini ifadə etmək və əməkdaşlıq qurmaq imkanlarını artırdı. Çoxtərəfli diplomatiya ölkəyə məsələləri daha geniş auditoriyaya çatdırmağa şərait yaradırdı. Eyni zamanda, beynəlxalq qurumlarla münasibətlər hüquqi, iqtisadi və digər sahələrdə yeni təcrübələrdən yararlanmaq imkanı verirdi.
Heydər Əliyevin xarici siyasətində xalqın və dövlətin beynəlxalq təqdimatı da mühüm yer tuturdu. Azərbaycanın tarixi, mədəniyyəti və milli-mənəvi dəyərləri ölkənin tanıdılmasının bir hissəsi idi. Xaricdə yaşayan azərbaycanlılarla əlaqələrin möhkəmləndirilməsi milli həmrəyliyin sərhədlərdən kənarda da inkişafına xidmət edirdi. Dünya azərbaycanlılarının birliyi Azərbaycanın həqiqətlərinin daha geniş yayılmasına və Vətənlə əlaqələrin qorunmasına şərait yaradırdı.
Bu diplomatik xəttin nəticələri sonrakı dövrdə daha geniş miqyasda göründü. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıq imkanları artırıldı, enerji və nəqliyyat layihələri genişləndirildi, milli maraqların müdafiəsi davam etdirildi. Ölkənin iqtisadi gücü və müdafiə qabiliyyəti diplomatik imkanları ilə birlikdə inkişaf etdi. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin tam bərpası Azərbaycanın uzun illər qoruduğu prinsipial mövqeyinin gerçəkləşməsi oldu.
Heydər Əliyevin xarici siyasət irsinin əsas dəyəri Azərbaycanın müstəqil mövqeyini qoruyaraq dünya ilə əməkdaşlıq edə bilməsindədir. Ulu Öndər milli maraqları beynəlxalq münasibətlərdə fəaliyyətin əsas meyarına çevirdi. 3 oktyabr 1993-cü ildə xalqın göstərdiyi etimad ölkənin daxili quruculuğu ilə yanaşı, onun dünyadakı yerinin möhkəmləndirilməsinə də yol açdı. Azərbaycanın bugünkü beynəlxalq nüfuzunda həmin düşünülmüş və ardıcıl diplomatik fəaliyyətin nəticələri yaşayır.

Nəriman Məcidov,
YAP Neftçala rayon təşkilatının fəal üzvü,
Həsənabad qəsəbə 1 saylı tam orta məktəbin direktoru