4 Oktyabr – Cəbrayılın Zəfərdən dirçəlişə uzanan yolu - ŞƏRH

Azərbaycan tarixinin elə səhifələri var ki, onları vərəqlədikcə bir xalqın əzmi, iradəsi, Vətən sevgisi və azadlıq uğrunda mübarizəsi göz önündə canlanır. Bu səhifələrdə bəzən illərlə davam edən həsrətin ağrısı, bəzən qəhrəmanlıqla yazılan Zəfərin qüruru, bəzən də doğma yurda qayıdışın sözlə ifadə olunmayan sevinci əks olunur. 4 oktyabr – Cəbrayıl Şəhəri Günü bütün bu duyğuları özündə birləşdirən, Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında xüsusi yer tutan əlamətdar tarixdir. Bu gün bir şəhərin azadlıq salnaməsi olmaqla yanaşı, xalqımızın sarsılmaz iradəsinin, milli birliyinin və Vətən torpağına sonsuz bağlılığının təcəssümüdür. Otuz ilə yaxın davam edən yurd həsrətinin Zəfər sevinci ilə əvəzləndiyi bu tarix Cəbrayılın taleyində yeni bir dövrün başlanğıcını qoydu.
Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən olan Cəbrayıl zəngin tarixi, mədəni irsi və milli-mənəvi dəyərləri ilə seçilən bölgələrimizdəndir. Lakin 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunması rayonun həyatında ağır və faciəli bir mərhələnin başlanmasına səbəb oldu. İşğal nəticəsində rayonun 1 şəhəri, 4 qəsəbəsi və 92 kəndi düşmən nəzarətinə keçdi, minlərlə sakin doğma yurdlarından didərgin düşərək məcburi köçkün həyatı yaşamağa məcbur oldu. Yaşayış məntəqələri dağıdıldı, sosial infrastruktur sıradan çıxarıldı, əsrlərin yadigarı olan tarixi-mədəni abidələrə ciddi ziyan dəydi.
Bütün çətinliklərə baxmayaraq, cəbrayıllılar doğma torpaqlarına qayıtmaq ümidini heç vaxt itirmədilər. Onlar yaşadıqları müxtəlif bölgələrdə öz adət-ənənələrini, milli-mənəvi dəyərlərini qoruyaraq Cəbrayıl sevgisini gələcək nəsillərə ötürdülər. Doğma evlərin, kəndlərin, uşaqlıq xatirələrinin həsrəti illər keçdikcə daha da dərinləşsə də, qayıdış inamı sönmədi. Bu inamın gerçəkləşməsi istiqamətində atılan ilk mühüm addımlardan biri 1994-cü il yanvarın 5-də Horadiz əməliyyatı zamanı Cocuq Mərcanlı kəndinin işğaldan azad edilməsi oldu. 2016-cı ilin Aprel döyüşləri zamanı Lələtəpə strateji yüksəkliyinin və ətraf ərazilərin azad olunması isə doğma yurda qayıdış ümidlərini daha da gücləndirdi. Cocuq Mərcanlının yenidən qurulması və sakinlərinin doğma kəndlərinə qayıtması Böyük Qayıdışın ilk nümunələrindən biri kimi tarixə düşdü.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda mübarizədə həlledici mərhələyə çevrildi. Azərbaycan Ordusunun Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar nəticəsində işğal altında olan torpaqlarımızın azad edilməsinə başlanıldı. Cəbrayıl rayonu uğrunda gedən döyüşlər müharibənin mühüm istiqamətlərindən biri oldu. Azərbaycan əsgər və zabitlərinin göstərdiyi qəhrəmanlıq, yüksək döyüş hazırlığı və qətiyyət nəticəsində rayonun yaşayış məntəqələri mərhələlərlə işğaldan azad edildi. Böyük Mərcanlı və Rüzgar kəndlərinin müharibənin ilk günü azad olunması Cəbrayıl istiqamətində əldə edilən ilkin uğurlardan idi.
Nəhayət, 2020-ci il oktyabrın 4-də Cəbrayıl şəhərinin işğaldan azad edilməsi Azərbaycan xalqının Zəfər salnaməsinə qızıl hərflərlə yazıldı. Vətən müharibəsinin ilk həftəsində əldə olunan bu mühüm uğur hərbi-strateji əhəmiyyəti ilə yanaşı, böyük mənəvi və siyasi məna daşıyırdı. Cəbrayılın azadlığı digər ərazilərimizin işğaldan qurtarılması istiqamətində yeni imkanlar yaratdı, uzun illər doğma torpaqlarından ayrı düşmüş sakinlərin qayıdış arzusunu gerçəyə çevirdi. Şəhərin azad olunması Azərbaycan Ordusunun gücünü və xalqımızın birliyini nümayiş etdirən tarixi hadisələrdən biri kimi yaddaşlara həkk olundu.
Bu əlamətdar tarixin əbədiləşdirilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli sərəncamı ilə 4 oktyabr Cəbrayıl Şəhəri Günü elan edildi. Beləliklə, hər il qeyd olunan bu tarix Cəbrayılın azadlığının, Vətən müharibəsində qazanılmış Zəfərin və doğma yurda qayıdışın rəmzinə çevrildi. Cəbrayıl şəhərində və Xudafərin körpüsündə Azərbaycan bayrağının ucaldılması isə dövlət suverenliyimizin və tarixi ədalətin bərpasının rəmzi hadisələri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Cəbrayılın azadlığı uğrunda canlarından keçən şəhidlərimizin qəhrəmanlığı xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq. Vətən torpaqlarının bütövlüyü uğrunda göstərilən fədakarlıq, əsgər və zabitlərimizin şücaəti, qazilərimizin mübarizliyi bu tarixi Zəfərin mənəvi təməlini təşkil edir. Bu gün azad edilmiş torpaqlarda dalğalanan üçrəngli bayrağımız şəhidlərimizin qanı, ordumuzun qəhrəmanlığı və xalqımızın sarsılmaz iradəsi bahasına əldə edilmiş qələbənin təcəssümüdür. Cəbrayıl Şəhəri Günü həm də Vətən uğrunda həyatını fəda edən qəhrəmanların xatirəsinə ehtiramın, onların müqəddəs amalına sədaqətin ifadəsidir.
Tarixi Zəfərdən sonra Cəbrayılın qarşısında yeni inkişaf mərhələsi açıldı. İşğal illərində dağıdılmış şəhərin yenidən qurulması, müasir infrastrukturun yaradılması və sosial-iqtisadi həyatın bərpası istiqamətində genişmiqyaslı layihələrin icrasına başlanıldı. Azərbaycan dövlətinin həyata keçirdiyi ardıcıl tədbirlər nəticəsində şəhərdə yaşayış binaları, yollar, kommunikasiya xətləri, parklar, istirahət guşələri, uşaq oyun və idman meydançaları inşa edilir. Müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında həyata keçirilən layihələr Cəbrayılın həm tarixi simasının qorunmasına, həm də müasir yaşayış məkanına çevrilməsinə xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin işğaldan azad edilmiş ərazilərə mütəmadi səfərləri, Cəbrayılda aparılan quruculuq işləri ilə yaxından tanış olması, təməlqoyma və açılış mərasimlərində iştirakı bölgənin inkişafına göstərilən diqqətin ifadəsidir. Bu səfərlər çərçivəsində verilən tapşırıq və tövsiyələr bərpa prosesinin sistemli şəkildə həyata keçirilməsinə istiqamətlənib. Cəbrayılın yenidən qurulması yalnız dağıdılmış infrastrukturun bərpasını deyil, həm də sakinlərin təhlükəsiz, rahat və firavan yaşayışı üçün zəruri şəraitin yaradılmasını nəzərdə tutur.
Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində cəbrayıllıların doğma torpaqlarına mərhələli şəkildə köçürülməsi şəhərin dirçəlişində mühüm mərhələdir. Uzun illər yurd həsrəti ilə yaşayan ailələrin öz evlərinə qayıtması, doğma şəhərin küçələrində yenidən həyatın canlanması tarixi ədalətin bərpasının real nəticəsidir. Cəbrayıl şəhərində 117 ailədən ibarət 364 nəfərin daimi məskunlaşması qayıdış prosesinin mühüm göstəricilərindəndir. Sakinlərin müasir yaşayış binaları ilə təmin edilməsi, onların sosial-məişət ehtiyaclarının qarşılanması və zəruri infrastrukturun yaradılması doğma yurdda davamlı həyatın qurulmasına xidmət edir.
Böyük Qayıdışın uğurla davam etdirilməsi üçün yaşayış şəraitinin yaradılması ilə yanaşı, iqtisadi fəallığın artırılması və məşğulluğun təmin edilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Cəbrayılın əlverişli coğrafi mövqeyi, nəqliyyat bağlantıları və sərhədyanı ərazidə yerləşməsi yeni iqtisadi imkanlar yaradır. Araz Vadisi İqtisadi Zonası rayonun sənaye və sahibkarlıq potensialının inkişafı baxımından mühüm layihələrdən biridir. Burada istehsal və xidmət sahələrinin genişləndirilməsi, yeni müəssisələrin yaradılması əhalinin məşğulluğuna, yerli iqtisadiyyatın canlanmasına və bölgənin ümumi inkişafına töhfə verə bilər. Nəqliyyat infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi də Cəbrayılın regional iqtisadi əlaqələrdə rolunun artmasına şərait yaradır.
Cəbrayılın gələcək inkişafında tarixi-mədəni irsin qorunması və turizm imkanlarının genişləndirilməsi də mühüm yer tutur. Xudafərin körpüləri və digər tarixi abidələr bölgənin zəngin keçmişini əks etdirməklə yanaşı, Azərbaycanın milli-mədəni irsinin ayrılmaz hissəsidir. Bu abidələrin mühafizəsi və bərpası, ətrafında müvafiq infrastrukturun yaradılması onların gələcək nəsillərə çatdırılmasına və turizm potensialının reallaşdırılmasına imkan verəcək. Eyni zamanda, Cəbrayılın strateji mövqeyi nəzərə alınaraq sərhəd təhlükəsizliyinin təmin olunması istiqamətində də tədbirlər görülür. Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi hissəsinin yaradılması bölgədə təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Cəbrayılın azad edilməsi ilə başlanan tarixi mərhələ bu gün Böyük Qayıdış və quruculuq prosesi ilə davam edir. Bir zamanlar işğalın ağır nəticələri ilə üzləşmiş şəhərdə indi yeni yaşayış məhəllələri salınır, infrastruktur yenilənir, sakinlər doğma yurdlarına qayıdırlar. Bu mənzərə Azərbaycan xalqının torpaqlarına bağlılığının, dövlətin bərpa siyasətinin və Zəfərdən sonra qarşıya qoyulan inkişaf məqsədlərinin ifadəsidir.
4 oktyabr – Cəbrayıl Şəhəri Günü azadlığın, qəhrəmanlığın, milli birliyin və gələcəyə inamın təcəssümüdür. Bu əlamətdar tarix illərlə yurd həsrəti çəkən insanların qayıdış sevincini, şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsini və Azərbaycan Ordusunun tarixi Zəfərini özündə birləşdirir. Cəbrayılın yenidən qurulması, iqtisadi potensialının reallaşdırılması və sakinlərinin doğma torpaqlarında davamlı məskunlaşması şəhərin yeni inkişaf mərhələsinin əsasını təşkil edir. Bu gün Cəbrayılın hər bir küçəsində, hər bir yaşayış məhəlləsində yenidən canlanan həyat Azərbaycanın Zəfərdən sonra başladığı quruculuq salnaməsinin mühüm səhifəsidir. Cəbrayılın azadlıqdan dirçəlişə uzanan yolu isə xalqımızın tarixi yaddaşında daim yaşayacaq.

Xədicə Hüseynzadə
Yeni Azərbaycan Partiyası Babək rayon təşkilatının fəal üzvü