İşğaldan Zəfərə gedən yol - ŞƏRH

​1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunan Cəbrayıl rayonu, strateji baxımdan Arazboyu düzənlikləri və cənub istiqamətindəki yüksəklikləri nəzarətdə saxlayan mühüm məntəqə idi. Düşmən 27 il ərzində burada bir neçə dərinlikdən ibarət möhkəmləndirilmiş müdafiə xətləri, istehkamlar və minatəmizləmə baryerləri ("Ohanyan xətti") qurmuşdu. Bununla belə, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsinin ilk günlərindən etibarən Cəbrayıl istiqamətində qətiyyətli əks-hücum əməliyyatlarına başladı.
​Cəbrayıl rayonunun azad edilməsi prosesi ardıcıl və dəqiq planlaşdırılmış hərbi gedişlərlə həyata keçirildi:
​2020-ci il sentyabrın 27-si: Əks-hücumun elə ilk günündə Azərbaycan Ordusu Cəbrayıl rayonunun Böyük Mərcanlı və Nüzgar kəndlərini işğaldan azad edərək düşmənin ön müdafiə həddini yardı.
​2020-ci il oktyabrın 3-ü: Hərbi əməliyyatların davamı olaraq rayonun Mehdili, Çaxırlı, Aşağı Maralyan, Şəybəy və Quycaq kəndləri düşməndən təmizləndi.
​2020-ci il oktyabrın 4-ü: Azərbaycanın hərbi tarixinə qızıl hərflərlə yazılan gün oldu. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev xalqa müraciətində Cəbrayıl şəhərinin və rayonun 9 kəndinin — Karxulu, Şükürbəyli, Çərəkən, Daşkəsən, Horovlu, Mahmudlu, Cəfərabad, Yuxarı Maralyan və Decal kəndlərinin işğaldan azad edildiyini elan etdi.
​Cəbrayıl şəhərinin azad olunması Vətən müharibəsində azad edilən ilk rayon mərkəzi kimi böyük mənəvi-psixoloji və hərbi-strateji əhəmiyyət kəsb edirdi. Oktyabr ayı boyunca davam edən sürətli hərbi əməliyyatlar nəticəsində Cəbrayıl rayonu ərazisində ümumilikdə bir şəhər və 90 kənd işğalçı qüvvələrdən təmizləndi.
​Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi İkinci Qarabağ müharibəsinin ümumi gedişatına və cəbhədəki güclər nisbətinə köklü şəkildə təsir göstərdi. Bu əməliyyatın hərbi və strateji baxımdan əsas uğurları aşağıdakılardan ibarətdir:
​"Ohanyan xətti"nin yarılması və psixoloji üstünlük: Düşmənin illərlə keçilməz hesab etdiyi müdafiə sədlərinin darmadağın edilməsi Ermənistan ordusunda kütləvi fərarilik, intizam pozuntusu və mənəvi ruh düşkünlüyünə səbəb oldu. Azərbaycan əsgərinin döyüş əzmi və peşəkarlığı düşmənin müqavimət gücünü qırdı.
​ ​Xudafərin körpüsünün azad edilməsi və dövlət sərhədinin bərpası: Cəbrayıl əməliyyatının tərkib hissəsi olaraq oktyabrın 18-də tarixi Xudafərin körpüsü azad edildi və Azərbaycan-İran dövlət sərhədinin Cəbrayıl hissəsində suverenlik bərpa olundu. Xudafərin körpüsündə Azərbaycan bayrağının ucaldılması xalqımız üçün böyük milli və mənəvi rəmzi məna kəsb edirdi.
​27 illik işğal dövründə Cəbrayıl rayonunun bütün infrastrukturu, yaşayış binaları, məktəblər, tibb müəssisələri və tarixi-mədəni abidələri erməni vandalizminə məruz qalaraq tamamilə dağıdılmış, şəhər "ruhlar şəhəri"nə çevrilmişdi. Lakin azadlıqdan dərhal sonra Cəbrayılda yeni bir quruculuq və dirçəliş dövrü başlandı.
​Cəbrayıl Şəhəri Günü: Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamı ilə Cəbrayıl şəhərinin işğaldan azad edildiyi 4 oktyabr tarixi təntənəli şəkildə "Cəbrayıl Şəhəri Günü" kimi qeyd olunur.
​"Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı: Vətən müharibəsində Cəbrayıl rayonunun azad edilməsi uğrunda aparılmış hərbi əməliyyatlarda rəşadət və igidlik göstərmiş minlərlə hərbi qulluqçu bu medal ilə təltif edilmişdir.
​Böyük Qayıdış və yenidənqurma: Hazırda Cəbrayıl rayonunda "Böyük Qayıdış" proqramı çərçivəsində genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri həyata keçirilir. Rayonda minalardan təmizləmə prosesi ilə yanaşı, müasir nəqliyyat-logistika infrastrukturu qurulur, "Araz Vadisi İqtisadi Zonası" Sənaye Parkı salınır, "ağıllı kənd" və "ağıllı şəhər" layihələri əsasında yeni yaşayış məhəllələri tikilərək keçmiş məcburi köçkünlərin doğma ocaqlarına qayıdışı təmin edilir.
​Cəbrayıl rayonunun azad olunması təkcə hərbi qələbə deyil, həm də milli qürurun, ədalətin və tarixi varisliyin bərpası deməkdir. 2020-ci ilin sentyabr və oktyabr aylarında yazılan bu şanlı tarix Azərbaycan dövlətinin gücünü və xalqımızın sarsılmaz birliyini bir daha bütün dünyaya sübut etdi.
​

Aynur Quliyeva
YAP Şahbuz rayon Ayrınc ərazi partiya təşkilatının sədr müavini, Ayrınc kənd tam orta məktəbinin müəllimi