3 Oktyabr 1993 – Azərbaycan dövlətçiliyinin taleyində yeni mərhələ - ŞƏRH

1993-cü il 3 oktyabr Azərbaycan dövlətçilik tarixinin mühüm dönüş nöqtələrindən biridir. Həmin gün xalqın iradəsi ilə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi ölkənin mürəkkəb siyasi, iqtisadi və sosial böhranla üz-üzə qaldığı bir dövrdə dövlətçilik tarixinin yeni mərhələsinin başlanğıcını qoydu. Bu seçim yalnız siyasi hakimiyyət dəyişikliyi deyil, Azərbaycanın müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, dövlət institutlarının formalaşdırılması və milli inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsi baxımından tarixi hadisə idi.
1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan ağır sınaqlarla qarşılaşmışdı. Ölkədə siyasi qeyri-sabitlik, iqtisadi tənəzzül, idarəetmədə böhran, Ermənistanın hərbi təcavüzü və ictimai təhlükəsizliyə təhdidlər müstəqilliyin taleyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradırdı. Belə mürəkkəb şəraitdə xalqın böyük siyasi təcrübəyə, idarəçilik bacarığına və dövlətçilik iradəsinə malik liderə ehtiyacı vardı. Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı məhz belə bir tarixi zərurətdən doğan mühüm hadisə kimi Azərbaycanın sonrakı inkişaf istiqamətlərinə ciddi təsir göstərdi.
Ulu Öndərin dövlətçilik fəlsəfəsinin əsasını müstəqil, demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət quruculuğu təşkil edirdi. Onun “Biz Azərbaycanda demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət qururuq” fikri müstəqil Azərbaycanın qarşısında duran strateji məqsədləri aydın şəkildə ifadə edirdi. Bu yanaşmada dövlətçilik yalnız hakimiyyət institutlarının formalaşdırılması ilə məhdudlaşmır, hüququn aliliyi, insan hüquqlarının qorunması, demokratik prinsiplərin inkişafı və vətəndaş cəmiyyətinin möhkəmləndirilməsi ilə tamamlanırdı.
Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən dövlət quruculuğu siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycanın siyasi və iqtisadi suverenliyinin möhkəmləndirilməsi idi. Dövlət institutlarının yenidən formalaşdırılması, hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi, iqtisadi islahatların həyata keçirilməsi və milli iqtisadiyyatın inkişafı müstəqilliyin real məzmun qazanmasına xidmət edirdi. 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi isə müstəqil dövlətçiliyin hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm mərhələ oldu.
Ulu Öndərin dövlətçilik siyasətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri mürəkkəb proseslərə çevik və peşəkar idarəçilik yanaşması ilə münasibət göstərməsi idi. O, dövlət idarəçiliyində siyasi uzaqgörənliyi, milli maraqları və real imkanları bir-biri ilə uzlaşdırmağa çalışırdı. Bu yanaşma Azərbaycanın qarşısında duran çoxsaylı problemlərin mərhələli şəkildə həll edilməsinə və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsinə imkan verdi.
Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyəti eyni zamanda şəxsi cəsarət və böyük məsuliyyət nümunəsi idi. Azərbaycanın taleyinin ciddi təhlükələrlə üz-üzə qaldığı bir dövrdə onun siyasi iradə nümayiş etdirərək ölkənin idarəçiliyinin məsuliyyətini üzərinə götürməsi dövlətçilik baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Ulu Öndərin siyasi fəaliyyətində dövlət və xalq qarşısında məsuliyyət anlayışı daim ön planda dayanırdı.
Heydər Əliyev həm də güclü natiqlik və siyasi kommunikasiya qabiliyyəti ilə seçilən dövlət xadimi idi. Onun çıxışları yalnız mövcud problemlərin izahı ilə məhdudlaşmır, cəmiyyət qarşısında konkret məqsədlər və gələcəyə dair aydın baxış formalaşdırırdı. Düşünülmüş, məntiqi və inandırıcı nitq üslubu onun siyasi fəaliyyətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri idi.
Ulu Öndərin rəhbərliyi dövründə Azərbaycanın dayanıqlı inkişafının əsaslarını formalaşdıran mühüm addımlar atıldı. İqtisadi islahatlar, özəlləşdirmə prosesləri, xarici investisiyaların cəlb olunması, enerji strategiyasının həyata keçirilməsi və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişafı üçün yeni imkanlar yaratdı. 1994-cü ildə “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması isə Azərbaycanın milli enerji strategiyasının mühüm hadisələrindən biri kimi ölkənin iqtisadi və geosiyasi imkanlarının genişlənməsinə şərait yaratdı.
Heydər Əliyevin dövlətçilik siyasətində Azərbaycan ordusunun formalaşdırılması və müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi də mühüm yer tuturdu. Müstəqil dövlətin təhlükəsizliyinin etibarlı təmin olunması güclü ordu quruculuğunu zəruri edirdi. Bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlər sonrakı illərdə Azərbaycanın müdafiə potensialının inkişafı üçün mühüm zəmin formalaşdırdı.
Ulu Öndərin xarici siyasət strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiyasının təmin edilməsi və ölkənin milli maraqlarının beynəlxalq müstəvidə müdafiəsi idi. Azərbaycan müxtəlif dövlətlərlə siyasi, iqtisadi və humanitar əlaqələrini genişləndirir, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığını inkişaf etdirir və ölkənin regional mövqelərini möhkəmləndirirdi. Bu siyasət Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində müstəqil dövlət kimi mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət edirdi.
Heydər Əliyevin fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri də cinayətkarlığa və hüquq pozuntularına qarşı prinsipial mübarizənin aparılması, ölkədə ictimai asayişin və təhlükəsizliyin təmin olunması idi. Dövlətçiliyin möhkəmlənməsi üçün qanunun aliliyinin və ictimai sabitliyin təmin edilməsi vacib şərt kimi müəyyənləşdirilmişdi. Dövlət idarəçiliyinin bütün sahələrində intizamın gücləndirilməsi və hüquqi mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi bu siyasətin mühüm tərkib hissəsini təşkil edirdi.
Ulu Öndər Azərbaycanın milli maraqlarının beynəlxalq səviyyədə müdafiəsinə, ölkəmizlə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasına xüsusi diqqət yetirirdi. Qarabağ münaqişəsinin mahiyyətinin beynəlxalq ictimaiyyətə izah edilməsi, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün müdafiəsi və işğal faktının dünya miqyasında tanıdılması istiqamətində ardıcıl diplomatik fəaliyyət həyata keçirilirdi. Bu siyasət Azərbaycanın sonrakı illərdə formalaşan beynəlxalq mövqeyinin əsaslarından birinə çevrildi.
Heydər Əliyevin siyasi irsinin mühüm mahiyyəti ondan ibarətdir ki, o, dövlət müstəqilliyini Azərbaycanın ən böyük siyasi və tarixi sərvəti kimi qiymətləndirirdi. “Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi dönməzdir, yenilməzdir, sarsılmazdır” fikri Ulu Öndərin müstəqil dövlətçilik prinsipinə münasibətini aydın ifadə edir. Onun siyasi baxışlarında müstəqilliyin qorunması yalnız siyasi məqsəd deyil, hər bir vətəndaşın milli məsuliyyəti kimi təqdim olunurdu.
Ulu Öndərin dövlətçilik fəlsəfəsində Azərbaycanın gələcəyinə inam xüsusi yer tuturdu. O, müstəqilliyin ölkənin inkişafı üçün əsas siyasi və hüquqi təminat olduğunu vurğulayır, Azərbaycanın öz taleyinin sahibi kimi dünya birliyində layiqli yer tutacağına əminliyini ifadə edirdi. Bu baxış dövlətçilik siyasətinin strateji xarakterini və gələcəyə hesablandığını göstərirdi.
Bu gün Heydər Əliyev irsinin öyrənilməsi Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixinin mühüm mərhələlərinin daha dərindən dərk edilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ulu Öndərin siyasi fəaliyyəti, dövlət quruculuğu təcrübəsi, milli maraqlara əsaslanan siyasəti, iqtisadi və enerji strategiyası, ordu quruculuğu, xarici siyasət və milli-mənəvi dəyərlərin qorunması istiqamətində gördüyü işlər bütövlükdə Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişaf tarixinin mühüm hissəsidir.
3 oktyabr 1993-cü il tarixində Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi ilə başlayan yeni siyasi mərhələ Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi möhkəmlənməsi prosesində mühüm rol oynadı. Həmin dövrdə qəbul edilən qərarlar və həyata keçirilən siyasət sonrakı inkişaf mərhələlərinin institusional, siyasi və iqtisadi əsaslarının formalaşmasına təsir göstərdi.
Heydər Əliyevin siyasi irsinin əsas qayəsi güclü dövlət, sabit cəmiyyət, milli birlik və müstəqil Azərbaycanın davamlı inkişafı ideyaları ətrafında formalaşırdı. Bu irsin öyrənilməsi yalnız keçmişi xatırlamaq deyil, Azərbaycan dövlətçiliyinin hansı mürəkkəb tarixi mərhələlərdən keçdiyini və müasir dövlət institutlarının formalaşmasının hansı proseslərlə bağlı olduğunu daha dərindən anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir.

İlqar İlyasov
YAP Qaradağ rayon təşkilatının sədri