Yeni siyasi mərhələnin strateji xəritəsi: Zəfərdən quruculuğa, gücdən gələcəyə - ŞƏRH

Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında mühüm hadisə ilə yadda qalan Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayı ölkənin keçdiyi tarixi yolun, əldə olunan nailiyyətlərin və qarşıda dayanan strateji hədəflərin geniş müzakirəsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qurultayda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Yeni Azərbaycan Partiyasının Sədri İlham Əliyevin çıxışı ölkənin son onilliklər ərzində keçdiyi inkişaf yoluna nəzər salmaqla yanaşı, yeni geosiyasi reallıqlar şəraitində dövlət qarşısında dayanan prioritetləri də müəyyənləşdirib.
Bu çıxış mahiyyət etibarilə Azərbaycanın siyasi tarixinin mühüm mərhələlərini, dövlətçilik fəlsəfəsini, Qarabağ Zəfərinin tarixi əhəmiyyətini, ölkənin artan beynəlxalq nüfuzunu və gələcək inkişaf istiqamətlərini özündə birləşdirən strateji mesajlar toplusu kimi diqqəti cəlb edir.
VIII Qurultayın əvvəlki qurultaylardan əsas fərqlərindən biri Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etmiş dövlət kimi yeni ictimai-siyasi və geosiyasi şəraitdə keçirilməsidir.
Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində qazandığı Zəfər və 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirləri ölkənin müasir tarixində dönüş nöqtəsi yaratdı. Uzun illər davam edən işğal və separatizm probleminə son qoyuldu, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi tam təmin edildi.
8 Noyabr – Zəfər Günü Azərbaycan xalqının yaddaşında əbədi yaşayacaq tarixi hadisəyə çevrilib. 20 Sentyabr da eyni dərəcədə mühüm siyasi və tarixi məna daşıyır. Məhz həmin gün Azərbaycanın suverenliyinin ölkənin bütün ərazisində bərpası təmin edildi.
Bu qələbələr yalnız hərbi nəticə ilə məhdudlaşmır. Azərbaycan uzun illər ərzində formalaşdırılmış geosiyasi status-kvonu dəyişdirdi, yeni reallıqlar yaratdı və bu reallıqların beynəlxalq müstəvidə qəbul edilməsinə nail oldu.
Ən mühüm məqam isə ondan ibarətdir ki, Azərbaycan bu tarixi nəticələrə mürəkkəb beynəlxalq şəraitdə, ciddi siyasi təzyiqlər fonunda nail oldu. Xarici təzyiqlər, müxtəlif informasiya kampaniyaları, siyasi təhdidlər və Azərbaycanın mövqeyinə qarşı aparılan kampaniyalar ölkənin seçdiyi yoldan dönməsinə səbəb olmadı.
Bu mənada Azərbaycanın Zəfərinin əsas dayaqları xalq-dövlət birliyi, siyasi iradə, milli həmrəylik və güclü dövlətçilik modeli oldu.
Azərbaycanın bugünkü siyasi və dövlətçilik modelinin formalaşmasında Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması xüsusi yer tutur.
1992-ci ilin noyabrında Naxçıvanda Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis qurultayının keçirilməsi ölkənin olduqca mürəkkəb siyasi və sosial vəziyyət yaşadığı dövrə təsadüf edirdi. Azərbaycan müstəqilliyinin ilk illərində siyasi böhran, iqtisadi tənəzzül, ərazi itkiləri və idarəetmə problemləri ilə üz-üzə idi.
Belə bir şəraitdə Heydər Əliyevin siyasi rəhbərliyə qayıdışı cəmiyyətin böyük hissəsi tərəfindən ölkənin xilas yolu kimi qiymətləndirilirdi. 1993-cü ildə xalqın iradəsi ilə Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu.
Ulu Öndərin qarşısında olduqca mürəkkəb vəzifələr dayanırdı: ölkənin parçalanmasının qarşısını almaq, siyasi sabitliyi təmin etmək, iqtisadiyyatı dirçəltmək, beynəlxalq təcriddən çıxmaq, dövlət institutlarını möhkəmləndirmək və Azərbaycanın milli maraqlarını beynəlxalq müstəvidə müdafiə etmək.
Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi xətt məhz bu məqsədlərə xidmət edirdi.
Bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri güclü və müstəqil dövlət quruculuğu idi. Digər tərəfdən, iqtisadi müstəqilliyin təmin olunması, xarici sərmayələrin cəlb edilməsi və Azərbaycanın enerji resurslarının milli inkişaf üçün strateji alətə çevrilməsi əsas prioritetlər sırasında idi.
“Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması bu baxımdan mühüm tarixi hadisə oldu. Azərbaycanın enerji resurslarının dünya bazarlarına çıxarılması ölkəyə böyük investisiya axınının başlanmasına, iqtisadi imkanların genişlənməsinə və gələcək inkişaf üçün maliyyə bazasının formalaşmasına şərait yaratdı.
Beləliklə, siyasi sabitliklə iqtisadi inkişaf bir-birini tamamlayan prosesə çevrildi.
Bu gün Azərbaycanın qarşısında duran bir çox strateji hədəfin təməlində Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik fəlsəfəsi dayanır.
Müstəqillik, dövlətçilik, iqtisadi müstəqillik, güclü ordu, milli maraqların qorunması və ölkənin malik olduğu imkanlardan maksimum istifadə etmək – bu prinsiplər zaman keçdikcə yeni məzmunla zənginləşsə də, əsas siyasi xətt dəyişməz olaraq qalır.
2003-cü ildən sonrakı dövrdə bu siyasətin yeni mərhələdə davam etdirilməsi Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və hərbi gücünün daha da artmasına imkan verdi.
Əgər əvvəlki mərhələdə əsas məqsəd dövlətçiliyin qorunması və iqtisadi-siyasi sabitliyin təmin edilməsi idisə, sonrakı mərhələdə bu hədəflərə ərazi bütövlüyünün bərpası və Azərbaycanın regional güc mərkəzinə çevrilməsi əlavə olundu.
Bu gün Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində öz maraqlarını müstəqil şəkildə müdafiə edən, qərarlarını özü verən və müxtəlif siyasi qütblərlə əməkdaşlıq edə bilən dövlət kimi çıxış edir.
Qurultayda qarşıdakı dövr üçün prioritetlər sırasında hərbi potensialın daha da gücləndirilməsinin xüsusi vurğulanması təsadüfi deyil.
Azərbaycan 2020-ci ildə hərbi-siyasi üstünlüyünü döyüş meydanında nümayiş etdirdi. 2023-cü ildə isə suverenliyini tam bərpa etdi. Lakin əldə olunan Zəfər ölkənin müdafiə qabiliyyətinin inkişafını dayandırmaq üçün deyil, əksinə, daha güclü və dayanıqlı təhlükəsizlik sisteminin formalaşdırılması üçün yeni imkanlar yaratdı.
Müasir dünyada təhlükəsizlik mühiti sürətlə dəyişir. Müxtəlif regionlarda müharibələrin və münaqişələrin davam etməsi, beynəlxalq hüquq mexanizmlərinin effektivliyinin zəifləməsi dövlətlərin öz müdafiə imkanlarını gücləndirməsini zəruri edir.
Bu baxımdan Azərbaycanın hərbi gücünü artırması yalnız mümkün təhlükələrə cavab vermək məqsədi daşımır. Əsas məqsəd istənilən potensial təxribatın qarşısını əvvəlcədən alacaq qədər güclü müdafiə sisteminin formalaşdırılmasıdır.
Güclü ordu, etibarlı sərhəd və yüksək müdafiə imkanları Azərbaycanın müstəqil siyasət yürütməsinin mühüm təminatlarından biridir.
Müasir dövrdə milli təhlükəsizlik anlayışı artıq yalnız hərbi və fiziki təhlükəsizliklə məhdudlaşmır. İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı, sosial şəbəkələrin geniş yayılması, kiberhücumlar və süni intellekt imkanlarının artması ideoloji təhlükəsizlik məsələsini də ön plana çıxarır.
Bu baxımdan cəmiyyətin maarifləndirilməsi, təhsilin səviyyəsinin yüksəldilməsi, milli düşüncənin və vətənpərvərlik ruhunun gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
İnformasiya məkanında yayılan yalan məlumatlar, tarixin təhrif olunması və cəmiyyətdə çaşqınlıq yaratmağa yönələn kampaniyalar dövlətin informasiya təhlükəsizliyinə təsir göstərə bilər.
Bu mübarizədə ən mühüm silah isə savadlı və düşünən cəmiyyətdir. Təhsilli insan manipulyasiyaya daha az həssas olur, informasiya mənbələrini müqayisə etməyi və həqiqətlə yalanı ayırmağı bacarır.
Ona görə də müasir dövlətçilik yalnız güclü ordu və iqtisadiyyat deyil, eyni zamanda güclü informasiya və ideoloji immunitet tələb edir.
Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi xarici siyasətin əsas xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif dövlətlərlə balanslı və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan münasibətlərin qurulmasıdır.
Azərbaycan özünü hər hansı siyasi düşərgənin ayrılmaz hissəsi kimi təqdim etmir. Əksinə, müxtəlif qlobal və regional güclərlə qarşılıqlı hörmət və milli maraqlar əsasında əməkdaşlıq qurur.
Bu yanaşma Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda etibarlı tərəfdaş kimi qəbul edilməsinə şərait yaradıb.
Çin və ABŞ kimi dünyanın aparıcı güc mərkəzləri ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın xarici siyasət imkanlarının genişliyini göstərən mühüm faktorlardandır.
Eyni zamanda, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrinin dərinləşməsi, regional nəqliyyat, enerji və iqtisadi layihələrdə fəal iştirakı ölkənin geosiyasi əhəmiyyətini daha da artırır.
Azərbaycanın D-8 təşkilatına üzv qəbul edilməsi, İslam dünyasında həmrəyliyin gücləndirilməsinə verdiyi töhfələr və beynəlxalq təşkilatlarda fəal iştirakı da ölkənin artan diplomatik rolunu nümayiş etdirir.
Bu siyasətin mühüm xüsusiyyəti etibarlılıq prinsipidir. Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə verdiyi sözə sadiq qalması ölkənin tərəfdaşları qarşısında etimad kapitalını gücləndirən amillərdən biridir.
Müasir dövlətin gücü yalnız hərbi potensialla ölçülmür. Dayanıqlı iqtisadiyyat və maliyyə sabitliyi də dövlət müstəqilliyinin əsas sütunlarındandır.
Azərbaycanın son illərdə iqtisadi və maliyyə imkanlarını genişləndirməsi ölkənin xarici təsirlər qarşısında daha dayanıqlı olmasına imkan yaradıb.
Xarici borcun ümumi daxili məhsula nisbətinin aşağı səviyyədə olması və valyuta ehtiyatlarının yüksək göstəriciyə çatması iqtisadi təhlükəsizliyin mühüm göstəriciləri kimi diqqət çəkir.
İqtisadi siyasətin əsas məqsədlərindən biri isə əldə olunan imkanların əhalinin sosial rifahına çevrilməsidir. Qarşıdakı dövrdə minimum əməkhaqqının, pensiyaların və sosial müavinətlərin artırılması ilə bağlı verilən qərarlar da sosial siyasətin iqtisadi inkişafla paralel aparıldığını göstərir.
Azərbaycan üçün əsas məsələ yalnız iqtisadi artım əldə etmək deyil, bu artımın sosial nəticələrini də təmin etməkdir.
Azərbaycanın enerji potensialı ölkənin beynəlxalq mövqeyini müəyyən edən mühüm amillərdən biridir.
Neft və qazla yanaşı, elektrik enerjisi, neft-kimya məhsulları və gübrə istehsalı ölkənin enerji sektorundakı imkanlarını daha da genişləndirir.
Qlobal enerji bazarında baş verən dəyişikliklər Azərbaycanın əhəmiyyətini artırır. Müxtəlif regionlarda enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı yaranan problemlər etibarlı enerji təchizatçılarına olan tələbatı yüksəldir.
Azərbaycanın üstünlüyü isə yalnız enerji resurslarının mövcudluğu ilə bağlı deyil. Ölkə enerji resurslarının hasilatı ilə yanaşı, onların nəqli və ixracı üçün mühüm infrastruktur imkanlarına da malikdir.
Digər tərəfdən, Azərbaycan “yaşıl enerji” istiqamətində də yeni mərhələyə qədəm qoyur. Bərpaolunan enerji layihələrinin genişləndirilməsi, külək və günəş enerjisi potensialından istifadə və elektrik enerjisinin ixrac imkanlarının artırılması ölkənin enerji strategiyasını şaxələndirir.
Beləliklə, Azərbaycan ənənəvi enerji resursları ilə yanaşı, gələcəyin enerji bazarında da öz mövqeyini möhkəmləndirməyə çalışır.
Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafi mövqe ölkəyə yalnız siyasi deyil, həm də iqtisadi üstünlüklər qazandırır.
Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı Azərbaycanın regional logistika mərkəzinə çevrilməsi istiqamətində mühüm addımlardır.
Dəmir yollarına, limanlara, avtomobil yollarına və digər nəqliyyat infrastrukturlarına yatırılan investisiyalar ölkənin tranzit imkanlarını artırır.
Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcminin yüksəlməsi göstərir ki, ölkənin nəqliyyat potensialı artıq nəzəri imkan deyil, real iqtisadi üstünlüyə çevrilib.
Orta və uzunmüddətli perspektivdə tranzit həcmlərinin daha da artırılması Azərbaycanın həm əlavə gəlirlər əldə etməsinə, həm yeni iş yerlərinin yaradılmasına, həm də regiondakı geosiyasi rolunun möhkəmlənməsinə imkan verəcək.
Azərbaycanın qarşısında duran ən mühüm vəzifələrdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsidir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bu gün Azərbaycanın ən böyük quruculuq layihələrinin həyata keçirildiyi ərazilərə çevrilib.
Müasir yaşayış məntəqələrinin salınması, yolların və enerji infrastrukturunun qurulması, məktəblərin, xəstəxanaların, sosial obyektlərin istifadəyə verilməsi Böyük Qayıdış proqramının miqyasını nümayiş etdirir.
Artıq on minlərlə insan bu ərazilərdə yaşayır, işləyir və təhsil alır. Qarşıdakı illərdə bu prosesin daha da sürətləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Bu baxımdan Böyük Qayıdış yalnız insanların doğma torpaqlarına qayıtması deyil. Bu, həm də Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun Azərbaycanın iqtisadi həyatına tam reinteqrasiyası, regionun yeni inkişaf modelinin formalaşdırılması deməkdir.
Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında səsləndirilən fikirlər bir daha göstərir ki, Azərbaycan üçün yeni mərhələnin əsas istiqaməti əldə olunan Zəfərlərin qorunması və bu Zəfərin yaratdığı imkanların davamlı inkişaf üçün səfərbər edilməsidir.
Artıq əsas məsələ yalnız ərazi bütövlüyünü bərpa etmək deyil. Qarşıda daha böyük hədəflər dayanır: güclü iqtisadiyyat, yüksək sosial rifah, müasir ordu, təhlükəsiz informasiya məkanı, dayanıqlı enerji sistemi, inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu, beynəlxalq nüfuz və müstəqil xarici siyasət.
Bu mənada VIII Qurultay yalnız partiyanın fəaliyyətinə dair məsələlərin müzakirə olunduğu siyasi tədbir deyil, həm də Azərbaycanın yeni inkişaf mərhələsinin prioritetlərinin müəyyənləşdirildiyi mühüm platforma kimi qiymətləndirilə bilər.
Azərbaycanın son üç onillikdə keçdiyi yol göstərir ki, böyük məqsədlərə çatmaq üçün siyasi iradə, milli birlik və ardıcıl dövlət siyasəti həlledici əhəmiyyət daşıyır.
Bu gün Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etmiş, iqtisadi və hərbi imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırmış, beynəlxalq nüfuzunu möhkəmləndirmiş dövlət kimi gələcəyə doğru addımlayır.
Qarşıdakı mərhələ isə Zəfərdən sonra quruculuq mərhələsidir. Bu mərhələdə əsas hədəf Azərbaycanın əldə etdiyi nailiyyətləri daha da möhkəmləndirmək, ölkənin iqtisadi və siyasi gücünü artırmaq və gələcək nəsillər üçün daha təhlükəsiz, daha güclü və daha firavan dövlət qurmaqdır.
Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında səslənən mesajların ümumi mahiyyəti də məhz bundan ibarətdir: Azərbaycan artıq yeni reallıqların formalaşdırıldığı deyil, həmin reallıqların gələcəyə çevrildiyi mərhələyə qədəm qoyur.

Gündüz Bayramov
YAP Samux rayon təşkilatının sədri