Tolerantlıq ənənələri Azərbaycanın mənəvi sərvətidir

Elşən Alıyev
​​​​​​​​YAP Daşkəsən rayon təşkilatının sədr müavini

Azərbaycanın dövlətçilik ənənələri xalqımızın zəngin tarixi, milli-mənəvi irsi və əsrlər boyu formalaşmış humanist dəyərləri ilə sıx bağlıdır. Milli kimliyin qorunması, mədəni irsin yaşadılması, dini etiqad azadlığının təmin olunması və dünyəvi dövlət prinsiplərinə sadiqlik ölkəmizin inkişaf modelinin əsas xüsusiyyətlərindəndir. Bu prinsiplərin qarşılıqlı uzlaşması Azərbaycanda ictimai həmrəyliyin möhkəmlənməsinə, müxtəlif mədəniyyətlərin dinc yanaşı yaşamasına və milli birliyin qorunmasına zəmin yaradır.

Milli-mənəvi dəyərlər hər bir xalqın kimliyini müəyyən edən, onun tarixi yaddaşını yaşadan və gələcək nəsillərlə mənəvi bağını qoruyan əsas amillərdəndir. Azərbaycan xalqının dilinə, ədəbiyyatına, incəsənətinə, adət-ənənələrinə və ailə institutuna verdiyi önəm bu baxımdan xüsusi qeyd edilməlidir. Nəsillərdən-nəsillərə ötürülən bu dəyərlər cəmiyyətin mənəvi bütövlüyünü qorumaqla yanaşı, milli özünüdərkin formalaşmasına da təsir göstərir.

Müstəqil Azərbaycanın inkişaf strategiyasında milli-mənəvi irsin qorunması dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Tarixi abidələrin bərpası, mədəniyyət nümunələrinin mühafizəsi, Azərbaycan dilinin inkişafı, milli musiqi və ədəbiyyat ənənələrinin yaşadılması bu siyasətin tərkib hissəsidir. Muğam sənətinin, xalçaçılığın, aşıq yaradıcılığının və Novruz ənənələrinin qorunması xalqımızın mədəni zənginliyinin beynəlxalq miqyasda tanıdılmasına da xidmət edir.

Azərbaycanın dövlətçilik modelini səciyyələndirən digər mühüm xüsusiyyət dünyəvilik prinsipidir. Dünyəvi dövlət quruluşu dini etiqad azadlığının təmin edilməsini, bütün vətəndaşların qanun qarşısında bərabərliyini və dövlət idarəçiliyinin hüquqi əsaslarla həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Bu yanaşma dini inancların sərbəst yaşanmasına imkan yaratmaqla yanaşı, hər hansı dini baxışın dövlət və cəmiyyət həyatında məcburi norma kimi qəbul edilməsinin qarşısını alır.

Ölkəmizdə dövlət-din münasibətləri qanunvericilik əsasında tənzimlənir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası vicdan azadlığını təmin edir, dövlətin dünyəvi xarakterini müəyyənləşdirir və dini mənsubiyyətindən asılı olmayaraq insanların hüquq bərabərliyini qoruyur. Belə hüquqi çərçivə həm dini etiqad azadlığının, həm də cəmiyyətdə qarşılıqlı hörmət mühitinin möhkəmlənməsi üçün əsas yaradır.

Azərbaycanın çoxəsrlik tolerantlıq ənənələri də bu modelin səciyyəvi cəhətlərindəndir. Ölkəmizdə müxtəlif dini icmaların nümayəndələri tarixən yanaşı yaşayıb, öz inanclarını və mədəni xüsusiyyətlərini qoruyublar. Məscidlərin, kilsələrin və sinaqoqların mövcudluğu, müxtəlif dini icmaların fəaliyyət göstərməsi bu ənənələrin müasir dövrdə də davam etdiyini nümayiş etdirir. Tolerantlıq yalnız fərqli inanclara dözümlü yanaşmaq deyil, eyni zamanda insan hüquqlarına hörmət, qarşılıqlı anlaşma və birgəyaşayış mədəniyyətidir.

Milli-mənəvi dəyərlərlə dünyəvi dövlətçilik arasında düzgün tarazlığın qorunması xüsusilə qloballaşma şəraitində aktuallıq qazanır. İnformasiya məkanının genişlənməsi, fərqli ideoloji təsirlərin artması milli kimliyin qorunmasını daha da vacib edir. Bununla belə, milli dəyərlərin yaşadılması müasir düşüncəyə, elmi tərəqqiyə və dünyəvi təhsilə açıq olmaqla uzlaşdırılmalıdır. Çünki milli irsə bağlılıq cəmiyyətin yeniliklərə qapalı olması demək deyil. Əksinə, öz tarixi köklərini tanıyan və mənəvi dəyərlərinə sahib çıxan cəmiyyət müasir çağırışlara daha sağlam mövqedən yanaşa bilər. Bu prosesdə gənc nəslin tərbiyəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gənclərin milli tariximizi dərindən öyrənməsi, ana dilinə hörmətlə yanaşması, ailə dəyərlərini mənimsəməsi və ölkənin mədəni irsinə sahib çıxması dövlətçilik düşüncəsinin möhkəmlənməsinə kömək edir. Eyni zamanda, onların dünyəvi təhsil alması, müstəqil düşünməsi, fərqli fikirlərə hörmətlə yanaşması və hüquqi biliklərə yiyələnməsi də vacibdir. Bu keyfiyyətlərin bir arada inkişafı milli kimliyini qoruyan, dünyagörüşü geniş və məsuliyyətli vətəndaşların yetişməsinə xidmət edir.

Milli-mənəvi dəyərlərin qorunması yalnız dövlət qurumlarının deyil, bütövlükdə cəmiyyətin məsuliyyətidir. Ailə, təhsil müəssisələri, mədəniyyət ocaqları və ictimai təşkilatlar bu istiqamətdə bir-birini tamamlayan fəaliyyət göstərməlidirlər. Tarixi irsin öyrənilməsi, mütaliə mədəniyyətinin təşviqi, milli sənət nümunələrinin təbliği və gənclərin ictimai həyatda fəal iştirakı mənəvi varisliyin təmin olunmasına şərait yaradır.

Nəticə etibarilə, Azərbaycanın özünəməxsus dövlətçilik modeli milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıq, dünyəvilik, vicdan azadlığı və tolerantlıq prinsiplərinin vəhdətinə əsaslanır. Bu prinsiplərin qorunması həm milli kimliyin yaşadılması, həm də müasir cəmiyyətin inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır. Tarixi köklərinə sadiq qalmaqla müasir dünyanın çağırışlarına açıq olmaq Azərbaycanın gələcək inkişafında da əhəmiyyətli rol oynayacaq. Milli irsin qorunması və dünyəvi dövlətçilik ənənələrinin davam etdirilməsi ölkəmizin mənəvi bütövlüyünün, ictimai sabitliyinin və dövlətçilik dəyərlərinin möhkəmlənməsinə xidmət edir.