15 Oktyabr 2003 – Tarixi seçimin 23 ili: inkişafdan Zəfərə, Zəfərdən yeni mərhələyə

Prezident İlham Əliyevin 2003-cü ildə ilk dəfə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsindən 23 il keçir

Azərbaycan üçün 15 oktyabr 2003-cü il də belə mühüm tarixlərdən biridir.
Həmin gün Azərbaycan Respublikasında keçirilmiş prezident seçkilərində İlham Əliyev ilk dəfə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Bununla müstəqil Azərbaycanın siyasi tarixində yeni mərhələ başladı. 23 il sonra həmin hadisəyə nəzər salarkən 2003-cü il seçkisinin nəticəsi ilə sonrakı dövrdə baş verən mühüm proseslər arasında tarixi ardıcıllığı görmək mümkündür. Rəsmi məlumatlara əsasən, İlham Əliyev 15 oktyabr 2003-cü ildə keçirilmiş prezident seçkisində seçicilərin 76 faizindən çoxunun səsini qazanaraq Prezident seçilib.
2003-cü il Azərbaycan üçün həm siyasi, həm də dövlətçilik baxımından mühüm mərhələ idi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin 1993-cü ildən etibarən həyata keçirdiyi dövlətçilik siyasəti nəticəsində müstəqil Azərbaycanın dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, iqtisadi sabitliyin təmin olunması, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və inkişaf strategiyasının formalaşdırılması istiqamətində mühüm işlər görülmüşdü. Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyəti dövründə dövlət quruculuğu, iqtisadiyyatın bərpası, demokratik inkişaf, təhlükəsizlik və beynəlxalq münasibətlərin inkişafı milli inkişaf strategiyasının əsas istiqamətləri kimi müəyyənləşdirilmişdi. Rəsmi tarix materiallarında 1993–2003-cü illər dərin islahatlar dövrü kimi xarakterizə olunur. 2003-cü il prezident seçkiləri isə bu mərhələdən sonrakı siyasi inkişafın başlanğıcı oldu. Ulu Öndər Heydər Əliyev 2003-cü ilin oktyabrında xalqa müraciətində özündən sonra Azərbaycanın uğurla idarə ediləcəyinə və onun siyasi xəttinin davam etdiriləcəyinə əminliyini ifadə etmişdi. Prezident İlham Əliyev də sonrakı çıxışlarında 2003-cü ildə xalqın ona göstərdiyi etimadı doğrultmağa çalışdığını və Heydər Əliyev siyasətinin davam etdirilməsini qarşısına məqsəd qoyduğunu bildirib.
İlham Əliyevin ilk prezidentlik dövrünün başlanğıcında qarşıya qoyulan əsas vəzifələr ölkənin hərtərəfli inkişafının təmin edilməsi, iqtisadi imkanların genişləndirilməsi, regionların inkişafının sürətləndirilməsi, sosial məsələlərin həlli, dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi ilə bağlı idi. Prezident İlham Əliyev 2013-cü ildə, ilk prezident seçilməsindən on il sonra keçirilən andiçmə mərasimində bildirmişdi ki, 2003-cü ildə xalqın etimadını qazanacağı təqdirdə Heydər Əliyev siyasətinə sadiq qalacağına söz verib. Həmin çıxışında o, əvvəlki onillik ərzində qarşıya qoyulan vəzifələrdən danışmış və növbəti mərhələdə Azərbaycanın inkişafının davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulamışdı. Bu baxımdan 2003-cü ildə verilmiş siyasi mesajların sonrakı illərdə həyata keçirilən dövlət proqramları və layihələri ilə əlaqəsini araşdırmaq həmin tarixin mahiyyətini daha geniş anlamağa imkan verir.
2003-cü ildən sonrakı dövrün ən mühüm istiqamətlərindən biri də Azərbaycan Ordusunun maddi-texniki bazasının və müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi oldu. 2016-cı ilin Aprel döyüşləri Azərbaycanın hərbi potensialının nümayiş etdirildiyi mühüm hadisələrdən biri kimi tarixə düşdü. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi isə Azərbaycanın müasir tarixinin ən mühüm hadisələrindən birinə çevrildi. 44 gün davam edən müharibə nəticəsində Azərbaycan Ordusu bir sıra şəhər, rayon, qəsəbə və kəndləri işğaldan azad etdi. Noyabrın 8-də Şuşanın azad olunması müharibənin həlledici hadisələrindən biri oldu.
Şuşanın azad edilməsi 2020-ci il Zəfərinin yaddaşında xüsusi yer tutur. Şuşa Azərbaycanın mədəniyyət tarixinin mühüm mərkəzlərindən biridir. Şəhərin azad edilməsindən sonra burada bərpa və quruculuq layihələri həyata keçirilməyə başlandı. Şuşanın yenidən qurulması ilə yanaşı, şəhərin mədəni və tarixi irsinin bərpası istiqamətində də tədbirlər həyata keçirildi. Beləliklə, hərbi Zəfərdən sonra qarşıya yeni vəzifə qoyuldu: azad edilmiş ərazilərdə həyatın yenidən qurulması.
2020-ci ildən sonra Azərbaycan qarşısında duran əsas məsələlərdən biri Qarabağda dövlət suverenliyinin tam təmin edilməsi idi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən tədbirlərdən sonra Azərbaycan Qarabağ bölgəsində dövlət suverenliyinin tam bərpa olunduğunu bəyan etdi. Bu mərhələ 2003-cü ildən sonrakı dövrdə Azərbaycanın dövlətçilik tarixində baş verən mühüm hadisələrin daha bir həlqəsini təşkil etdi. İlham Əliyevin 2024-cü ildəki andiçmə mərasimində səsləndirdiyi fikirlərdə də 2003-cü ildən keçən dövrə xüsusi qiymət verilmişdi. Prezident həmin çıxışında 2003-cü ildə ilk dəfə seçildiyi zaman xalqın etimadını doğrultmağa çalışacağını bildirdiyini, sonrakı illəri isə uğurlar və qələbələrlə zəngin dövr kimi xarakterizə etdiyini qeyd etmişdi. 15 oktyabr 2003-cü il tarixindən 23 il keçməsi Azərbaycan üçün yalnız bir seçkinin ildönümü deyil. Bu tarix həm də müstəqil Azərbaycanın sonrakı inkişaf yolunu təhlil etmək üçün bir istinad nöqtəsidir. Bu 23 il ərzində ölkənin iqtisadi və sosial həyatında dəyişikliklər baş verib, enerji və nəqliyyat infrastrukturu genişlənib, beynəlxalq əlaqələr inkişaf edib, müdafiə imkanları artırılıb, 2020-ci ildə hərbi əməliyyatlarla ərazilərin böyük hissəsi azad edilib, 2023-cü ildə isə Qarabağda dövlət suverenliyinin tam bərpası elan olunub. Bu gün həmin proseslərin davamı kimi Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda bərpa və quruculuq işləri aparılır, Böyük Qayıdış həyata keçirilir. 2003-cü ildə başlayan prezidentlik dövrünün 23-cü ildönümündə Azərbaycan tarixinin bu mərhələsinə nəzər salmaq göstərir ki, dövlətçilik tarixində ayrı-ayrı siyasi hadisələr bir-birindən təcrid olunmuş şəkildə deyil, müəyyən ardıcıllıq daxilində formalaşır. 15 oktyabr 2003-cü il də belə bir tarixi ardıcıllığın başlanğıc nöqtələrindən biridir.
Bu tarix Azərbaycan xalqının yaddaşında Prezident İlham Əliyevin ilk dəfə dövlət başçısı seçildiyi gün kimi qalır. Sonrakı 23 il isə Azərbaycanın inkişaf, dövlət quruculuğu, hərbi güc, ərazi bütövlüyü, suverenlik və bərpa-quruculuq mərhələləri ilə zəngin olan müasir tarixinin mühüm bir dövrünü təşkil edir.

Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
“Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları” Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
YAP-ın fəal üzvü