Mərkəzi Asiyanın oyanışı: Azərbaycanın Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstan ilə strateji investisiya tərəfdaşlığı

​Qlobal iqtisadi, ticarət və geosiyasi nizamın sürətlə transformasiyaya uğradığı müasir dövrdə Mərkəzi Asiya regionu öz tarixinin ən əhatəli oyanış və strateji yenilənmə mərhələsini yaşamaqdadır. Zəngin təbii resursları, gənc, savadlı və dinamik əhalisi, eləcə də Avrasiya qitəsinin tam mərkəzində yerləşən coğrafi mövqeyi ilə seçilən bu region, artıq təkcə xammal ixrac edən bir zona kimi deyil, beynəlxalq ticarətin, sənaye kooperasiyasının, rəqəmsal transformasiyanın və yeni logistik marşrutların əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri kimi çıxış edir. Bu regional oyanışın və inteqrasiya proseslərinin önündə gedən, Mərkəzi Asiyanı Qərb bazarları və Avropa iqtisadi məkanı ilə birləşdirən strateji körpü rolunu oynayan Azərbaycan, regionun aparıcı dövlətləri — Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstan ilə münasibətlərini müttəfiqlik və dərin tərəfdaşlıq səviyyəsinə qaldırmışdır. İkitərəfli və çoxtərəfli münasibətlərin ən mühüm, əməli və uzunmüddətli nəticələrindən biri kimi çıxış edən birgə investisiya fondlarının və vençur kapitallarının təsis edilməsi, region ölkələri arasında iqtisadi inteqrasiyanı institutlaşdırır və davamlı inkişafın möhkəm bünövrəsini qoyur.
​Azərbaycan ilə Özbəkistan, Qırğızıstan və Qazaxıstan arasında qurulan bu investisiya mexanizmləri yalnız kağız üzərində qalan niyyət protokolları deyil, real layihələri birbaşa maliyyələşdirən, kapitalın sərbəst hərəkətini təmin edən və birgə müəssisələrin yaranmasına təkan verən strateji maliyyə alətləridir. Məsələn, 500 milyon dollar nizamnamə kapitalı ilə fəaliyyətə başlayan Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Fondu regionun ən böyük istehlak bazarlarından birinə malik Özbəkistanın sənaye və kənd təsərrüfatı potensialını Azərbaycanın logistika imkanları və maliyyə resursları ilə birləşdirir. Bu fond toxuculuq, avtomobil sənayesi, tikinti materiallarının istehsalı, farmasevtika, energetika və infrastruktur sahələrində irimiqyaslı layihələrin icrasına imkan yaradır, hər iki ölkədə yeni iş yerlərinin açılmasına və ixrac potensialının artırılmasına xidmət edir.
​Oxşar şəkildə, nizamnamə kapitalı mərhələli şəkildə artırılan Azərbaycan-Qırğızıstan İnnovasiya-İnvestisiya Fondu Qırğızıstanın bərpa olunan energetika, xüsusən də kiçik və orta su elektrik stansiyalarının tikintisi, turizm infrastrukturu və aqrar-sənaye kompleksindəki böyük potensialını reallaşdırmağa yönəlmişdir. Bu fond həm də iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsini dəfələrlə artırmağa, kiçik və orta biznes subyektləri arasında birbaşa əlaqələrin qurulmasına zəmin yaradır. Regionun ən iri iqtisadiyyatına və inkişaf etmiş maliyyə bazarına sahib Qazaxıstanla isə həm ikitərəfli birgə investisiya layihələri, həm də vençur fondları vasitəsilə startap ekosistemlərinin inteqrasiyası, rəqəmsallaşma, süni intellekt və yüksək texnologiyalar sahəsində mühüm addımlar atılır. Hər iki ölkənin birgə kapitalı regional İT layihələrinin dəstəklənməsinə və Mərkəzi Avrasiya daxilində vahid rəqəmsal bazarın formalaşdırılmasına istiqamətləndirilir.
​Mərkəzi Asiya ölkələrinin dünya bazarlarına təhlükəsiz, alternativ və çevik çıxış axtarışları fonunda Azərbaycanın tranzit-logistika infrastrukturu müstəsna və əvəzolunmaz əhəmiyyət kəsb edir. Yaradılan birgə investisiya fondlarının əsas fəaliyyət prioritetlərindən biri də Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun, yəni Orta Dəhlizin ötürücülük qabiliyyətinin və rəqabətqabiliyyətliliyinin artırılmasıdır. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının genişləndirilməsi, Xəzər dənizində tanker və gəmi donanmasının yenilənməsi, dəmir yolu şəbəkələrinin modernləşdirilməsi, müasir logistika mərkəzlərinin və azad iqtisadi zonaların tikintisi, eləcə də gömrük prosedurlarının tam rəqəmsallaşdırılması kimi irimiqyaslı layihələrə yönəldilən kapital, Çindən və Mərkəzi Asiyadan Avropaya yükdaşımaların müddətini və xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Bu isə bütün regionun qlobal təchizat zəncirindəki çəkisini, cəlbediciliyini və strateji dəyərini dəfələrlə artırır.
​ ​Nəticə etibarilə, Mərkəzi Asiyanın bu tarixi oyanışı və Azərbaycanın prosesdə aktiv, təşəbbüskar və birləşdirici rol alması Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində iqtisadi inteqrasiyanı keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldir. Azərbaycanın Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstan ilə birgə qurduğu investisiya fondları xarici iqtisadi şoklara və qlobal böhranlara qarşı regional dözümlülüyü artırır, daxili bazarların tutumunu genişləndirir, üçüncü ölkələrdən gələn sərmayə axınını cəlb edir və Türk dünyasının iqtisadi baxımdan tam inteqrasiya olunmuş, özünəyetərli, rəqabətqabiliyyətli və güclü bir qlobal iqtisadi mərkəzə çevrilməsini təmin edir. Bu strateji model təkcə bu günün iqtisadi dividendlərini qazanmaqla bitmir, həm də gələcək nəsillər üçün davamlı regional tərəqqinin, təhlükəsizliyin və rifahın ən möhkəm zəmanətinə çevrilir.

Aynur Quliyeva
YAP Şahbuz rayon Ayrınc ərazi partiya təşkilatının müavini, Ayrınc kənd tam orta məktəbinin müəllimi