Məktəbli geyimi – təhsil mühitində vahidlik, nizam-intizam və milli dəyərlərin ifadəsi

Təhsil hər bir dövlətin gələcəyini müəyyən edən, cəmiyyətin intellektual potensialının formalaşmasında mühüm rol oynayan əsas sahələrdən biridir. Gənc nəslin bilikli, savadlı, vətənpərvər və milli-mənəvi dəyərlərə bağlı vətəndaşlar kimi yetişdirilməsi dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindəndir. Bu baxımdan ümumi təhsil müəssisələrində sağlam mənəvi mühitin yaradılması, şagirdlər arasında qarşılıqlı hörmətin gücləndirilməsi, nizam-intizamın qorunması və bərabər imkanların təmin olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı tələblər də məhz bu məqsədlərə xidmət edən məsələlərdən biridir. Məktəb geyimi yalnız zahiri görünüşlə bağlı qaydalar toplusu deyil, həm də təhsil müəssisəsinin ümumi nizamını, məsuliyyət anlayışını və məktəb mədəniyyətini əks etdirən amillərdən biridir. Müəyyən edilmiş geyim qaydalarına riayət olunması təhsil mühitində vahidliyin qorunmasına və şagirdlərin diqqətinin tədris prosesinə yönəldilməsinə töhfə verir.

Məktəb cəmiyyətin gələcəyinin formalaşdığı mühüm tərbiyə və inkişaf məkanıdır. Burada şagirdlər yalnız müxtəlif fənlər üzrə biliklər qazanmır, eyni zamanda davranış mədəniyyətini, kollektivdə ünsiyyət qurmağı, qaydalara hörmət etməyi və üzərlərinə düşən vəzifələri məsuliyyətlə yerinə yetirməyi öyrənirlər. Buna görə də təhsil müəssisələrində müəyyən edilmiş ümumi qaydaların olması tədris prosesinin səmərəli təşkili baxımından əhəmiyyətlidir.
Məktəbli geyiminin əsas üstünlüklərindən biri şagirdlər arasında vahidlik və bərabərlik mühitinin gücləndirilməsidir. Geyimdə vahid yanaşmanın tətbiqi şagirdlərin geyim üzərindən bir-biri ilə müqayisə edilməsinin və fərqləndirilməsinin qarşısını almağa kömək edə bilər. Bu, uşaqların diqqətinin zahiri görünüşə deyil, təhsilə, biliklərin mənimsənilməsinə və şəxsi inkişaflarına yönəlməsi üçün əlverişli şərait yaradır.
Eyni zamanda məktəbli forması təhsil müəssisəsinin daxili nizam-intizamının qorunmasında müəyyən rol oynayır. Şagirdin məktəb qaydalarına əməl etməsi onun məsuliyyət hissinin formalaşmasına, ictimai mühitdə qəbul edilmiş normalara hörmətlə yanaşmasına kömək edir. Bu baxımdan geyimlə bağlı tələblərin məqsədi yalnız müəyyən görünüşü təmin etmək deyil, bütövlükdə məktəb mədəniyyətinin inkişafına dəstək verməkdir.

Məsələyə daha geniş prizmadan yanaşdıqda təhsil müəssisələrində tətbiq edilən qaydaların cəmiyyətin ümumi dəyərləri ilə əlaqəsi də diqqət çəkir. Hər bir dövlət öz gələcəyini qurarkən gənc nəslin dünyagörüşünə, milli kimliyinə, mənəvi dəyərlərinə və dövlətçilik anlayışına xüsusi önəm verir. Məktəb isə bu keyfiyyətlərin formalaşdığı əsas mühitlərdən biridir. Burada uşaqlara qanunlara və qaydalara hörmət, qarşılıqlı anlaşma, məsuliyyət və vətəndaşlıq mövqeyi kimi dəyərlər aşılanır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Yeni Azərbaycan Partiyasının Sədri İlham Əliyevin YAP-ın VIII Qurultayında səsləndirdiyi fikirlər bu məsələyə daha geniş dövlətçilik baxımından yanaşmağın vacibliyini göstərir. Dövlət başçısı çıxışında ideoloji təhlükəsizliyin fiziki təhlükəsizlik qədər əhəmiyyətli olduğunu vurğulayaraq təhsilin və vətənpərvərliyin cəmiyyəti ideoloji təxribatlardan qoruyan əsas amillər sırasında dayandığını bildirib.
Prezident İlham Əliyevin bu mövqeyi müasir dövrdə təhsilin yalnız akademik biliklərin verilməsi ilə məhdudlaşmadığını göstərir. Təhsil həm də gənclərin müstəqil düşünməyi, məlumatları düzgün qiymətləndirməyi, həqiqətlə yanlış məlumatı fərqləndirməyi və milli maraqlara həssas yanaşmağı öyrəndikləri bir sahədir. Savadlı, düşüncəli və məsuliyyətli gəncliyin yetişdirilməsi dövlətin ideoloji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə də töhfə verir.
Burada məktəbli geyimi ilə ideoloji təhlükəsizlik arasında birbaşa və mütləq əlaqə yaratmaq düzgün olmazdı. Bununla belə, hər iki məsələdə ümumi məqsədlərdən biri təhsil müəssisələrində sağlam, nizamlı və məsuliyyətli mühitin formalaşdırılmasıdır. Məktəbli geyimi ilə bağlı tələblər təhsil mühitinin təşkilinə xidmət etdiyi halda, ideoloji təhlükəsizlik istiqamətində əsas vəzifə şagirdlərdə bilik, tənqidi düşüncə, vətənpərvərlik və informasiya savadlılığının inkişaf etdirilməsidir.
Bu prosesdə müəllimlərin rolu xüsusilə böyükdür. Təhsilverənlər yalnız dərs keçən şəxslər deyil, həm də gənc nəslə nümunə olan, onların dünyagörüşünün formalaşmasına təsir göstərən insanlardır. Müəllimlərin geyim və davranış qaydalarına riayət etməsi, şagirdlərlə münasibətdə obyektivlik və qarşılıqlı hörmət nümayiş etdirməsi məktəbdə sağlam pedaqoji mühitin yaranmasına kömək edir. Eyni zamanda şagirdlərin yaş xüsusiyyətlərinin, sosial vəziyyətlərinin və fərdi ehtiyaclarının nəzərə alınması təhsil siyasətinin humanist mahiyyətini qoruyur.
Məktəbli geyimi ilə bağlı qaydaların uğurlu tətbiqi üçün valideynlərin də üzərinə mühüm məsuliyyət düşür. Məktəb və ailə arasında əməkdaşlıq olduqda uşaqlar müəyyən edilmiş tələblərin mahiyyətini daha yaxşı anlayır və onlara daha şüurlu şəkildə yanaşırlar. Qaydaların yalnız tələb kimi təqdim olunması deyil, onların məqsədinin izah edilməsi də vacibdir. Şagird anlamalıdır ki, məktəbdə müəyyən olunmuş normalara əməl etmək onun şəxsiyyətinə hörmətin azalması deyil, ümumi təhsil mühitinə məsuliyyətli münasibətin göstəricisidir.

Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində geyimlə bağlı tələblər tədris prosesinin təşkili, nizam-intizamın qorunması və məktəb mədəniyyətinin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətli məsələlərdəndir. Bu qaydaların düzgün tətbiqi zamanı əsas diqqət şagirdlərin təhsil hüquqlarının qorunmasına, bərabər münasibətin təmin edilməsinə və sağlam pedaqoji mühitin yaradılmasına yönəldilməlidir.

Mənim yanaşmama görə, məktəbli geyiminə münasibətdə ən vacib məqam onun arxasında dayanan məqsədin düzgün anlaşılmasıdır. Məktəb ilk növbədə bilik, tərbiyə və inkişaf məkanıdır. Geyim qaydaları da bu məqsədlərə xidmət etməli, şagirdlərin təhsil almaq həvəsinə və özlərini rahat hiss etmələrinə mane olmamalıdır. Milli dəyərlərə bağlı, savadlı və məsuliyyətli gəncliyin yetişdirilməsi isə həm ailənin, həm məktəbin, həm də bütövlükdə cəmiyyətin ortaq vəzifəsidir.

Nigar Abbaszadə,
YAP Nərimanov rayon təşkilatının mühasibi