Təhsildə vahid geyim standartları: beynəlxalq təcrübə və normativ-hüquqi əsaslar

Azərbaycan Respublikasında təhsil sisteminin müasirləşdirilməsi və təhsil müəssisələrində nizam-intizamın yüksəldilməsi istiqamətində həyata keçirilən islahatlar milli təhsil təcrübəsi ilə yanaşı, qlobal və regional tendensiyaların təhlilinə söykənir. Müasir dövrdə ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların (şagirdlərin) və təhsilverənlərin (müəllimlərin) geyim standartlarının tənzimlənməsi təkcə daxili intizam məsələsi olmayaraq, dövlətlərin təhsil siyasətinin və korporativ mədəniyyətinin mühüm göstəricisidir. Bu baxımdan, Mərkəzi Asiya və Türk dövlətlərinin beynəlxalq təcrübəsinin öyrənilməsi milli təhsil sistemimizdə tətbiq edilən standartların hüquqi və praktiki əsaslarını anlamaq üçün geniş imkanlar yaradır.
Beynəlxalq təcrübəyə nəzər saldıqda görünür ki, regional tərəfdaşlarımız olan ölkələr məktəbli formasının və təhsil mühitində geyim standartlarının normativ-hüquqi baza ilə tənzimlənməsinə xüsusi diqqət yetirirlər. Məsələn, Qazaxıstan Respublikasında Təhsil və Elm Nazirliyinin orta təhsil müəssisələri üçün məcburi məktəb formalarına dair tələbləri 2016-cı il fevralın 16-da Ədliyyə Nazirliyində rəsmi qeydiyyata alınmışdır. Bu hüquqi addım məktəblərdə vahid geyim formasının tətbiqini dövlət səviyyəsində sistemləşdirmiş, sosial bərabərliyin təmin olunmasına və təhsil mühitinin ciddiliyinin qorunmasına zəmin yaratmışdır.
Eyni zamanda, Qırğızıstan hökuməti də bu istiqamətdə analoji Addımlar atmışdır. Qırğızıstanda təhsil müəssisələrində məktəbli formasına dair vahid tələblər 2015-ci il sentyabrın 1-dən etibarən rəsmi olaraq tətbiq edilməyə başlanmışdır. Bu tələblər şagirdlərin sosial-iqtisadi fərqliliklərinin təhsil mühitinə mənfi təsirinin qarşısını almaq və məktəblilərdə intizam intellektini inkişaf etdirmək məqsədi daşıyır. Türkmənistanda isə dövlət ümumtəhsil müəssisələrinin fəaliyyəti haqqında Əsasnamə ölkə Prezidentinin 2019-cu il martın 1-də imzaladığı Qərarla təsdiq olunmuş, məktəblərdə həm şagirdlərin, həm də pedaqoji heyətin geyim mədəniyyəti rəsmi dövlət standartı səviyyəsinə qaldırılmışdır. Özbəkistanda da dövlət ümumi təhsil müəssisələrinin şagirdlərinin müasir məktəbli forması ilə təmin edilməsinə dair müvafiq qərar 2018-ci il avqustun 15-də qəbul edilmişdir. Bu qərar milli dəyərlərlə müasir dizayn prinsiplərini uzlaşdıraraq məktəblilərin estetik və intizamlı görünüşünü təmin etməyə yönəlmişdir.
Bu ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, təhsil müəssisələrində vahid geyim standartlarının tətbiqi bir neçə mühüm strateji hədəfə xidmət edir. İlk növbədə, vahid geyim forması şagirdlər arasında maddi və sosial təbəqələşmə hissəsini vizual olaraq aradan qaldırır. Müxtəlif sosial imkanlara malik ailələrin övladlarının eyni geyimdə təhsil alması psixoloji bərabərlik mühiti yaradır, natamamlıq kompleksi və ya süni üstünlük meyllərinin qarşısını alır. Şagirdlərin fikri geyimlərin dəbinə, brend yarışına və ya maddi dəyərinə deyil, birbaşa təlim-tərbiyə prosesinə, bilik və bacarıqların mənimsənilməsinə yönəlir.
İkincisi, təhsilverənlərin – müəllimlərin rəsmi-işgüzar geyim üslubu pedaqoji etikaya və məktəbdaxili korporativ mədəniyyətə birbaşa təsir göstərir. Müəllim xarici görünüşü, təmkinli duruşu və səliqəsi ilə şagird üçün canlı rol modelidir. Müəllimlərin işgüzar üslubda olması məktəbdə peşəkar iş mühitinin davamlılığını təmin edir, şagirdlər və valideynlər tərəfindən müəllim nüfuzunun yüksək səviyyədə qəbul olunmasını şərtləndirir. Bu görünüş pedaqoji heyətin öz işinə daha məsuliyyətlə yanaşmasına və məktəbdə akademik ciddiyyətin qorunmasına töhfə verir.
Azərbaycan Respublikasında da dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyim tələblərinin tənzimlənməsi məhz bu beynəlxalq standartlar və milli maraqlar kontekstində həyata keçirilir. Vahid geyim qaydaları dünyəvi təhsil prinsiplərini qorumaqla yanaşı, gənc nəslin vətənpərvərlik, məsuliyyətlilik və nizam-intizam ruhunda tərbiyə olunmasını təmin edir. Şagirdlərin və müəllimlərin vahid və işgüzar standartlara əməl etməsi məktəbdaxili münasibətlərdə qarşılıqlı hörmət və peşəkarlıq mühitini daha da gücləndirir.
Nəticə etibarilə, istər Mərkəzi Asiya dövlətlərinin beynəlxalq təcrübəsi, istərsə də ölkəmizdə həyata keçirilən addımlar təsdiq edir ki, dövlət ümumi təhsil müəssisələrində geyim tələblərinin normativ baza ilə tənzimlənməsi sadəcə inzibati xarakter daşımır. Bu, təhsil mühitində sosial ədaləti, psixoloji sağlamlığı, nizam-intizamı və peşəkarlığı təmin edən düşünülmüş dövlət siyasətidir. Vahid geyim və işgüzar üslub standartlarının tətbiqi məktəblərimizin imicini yüksəltməklə yanaşı, gələcəyin intizamlı və müasir dünyagörüşlü vətəndaşlarının yetişdirilməsində etibarlı zəmin yaradır.

Günel İsmayılzadə
YAP Ordubad rayon təşkilatının fəalı