Azərbaycan–Kamboca münasibətləri - qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq imkanları - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikası müstəqil dövlət kimi xarici siyasətində beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsinə, dövlətlər arasında qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlərin qurulmasına və milli maraqların qorunmasına xüsusi əhəmiyyət verir. Bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri də Asiya ölkələri ilə əlaqələrin inkişaf etdirilməsidir. Cənub-Şərqi Asiyada yerləşən Kamboca Krallığı ilə Azərbaycan arasında münasibətlər siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, təhsil, turizm və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyət üçün əhəmiyyətli imkanlar yaradır. Azərbaycan Respublikası ilə Kamboca Krallığı arasında diplomatik münasibətlər 28 dekabr 1994-cü ildə qurulmuşdur. Həmin tarixdən etibarən iki ölkə arasında qarşılıqlı əlaqələrin inkişaf etdirilməsi, siyasi təmasların genişləndirilməsi və əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətlər üzrə möhkəmləndirilməsi üçün ardıcıl addımlar atılmışdır. Ötən dövr ərzində həyata keçirilən görüşlər və aparılan danışıqlar tərəflərin bir-birini daha yaxından tanımasına, ortaq maraqların müəyyənləşdirilməsinə və gələcək əməkdaşlığın əsaslarının formalaşdırılmasına xidmət etmişdir. Azərbaycan-Kamboca münasibətlərinin inkişafında yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər mühüm rol oynayır. 2014-cü ilin aprelində Kambocanın o zamankı Baş naziri Hun Senin Azərbaycana səfəri ikitərəfli əlaqələrin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli hadisə olmuşdur. Sonrakı illərdə iki ölkənin xarici işlər nazirlikləri arasında siyasi məsləhətləşmələrin keçirilməsi əməkdaşlığın davamlı xarakter almasına imkan yaratmışdır. 2014-cü ildə Bakıda, 2019-cu ildə Pnompendə, 2022-ci ildə isə yenidən Bakıda keçirilən siyasi məsləhətləşmələrdə münasibətlərin müxtəlif istiqamətləri müzakirə olunmuşdur. 2025-ci ilin iyul ayında Azərbaycan xarici işlər nazirinin müavini Elnur Məmmədovun Kambocaya səfəri zamanı siyasi məsləhətləşmələrin dördüncü iclası keçirilmiş, siyasi, iqtisadi, humanitar və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanları nəzərdən keçirilmişdir. Görüşlərdə beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıq, turizm əlaqələrinin inkişafı və qarşılıqlı maraq doğuran məsələlər də diqqət mərkəzində olmuşdur. Həmin səfər zamanı turizm sahəsində əməkdaşlıq haqqında anlaşma memorandumunun imzalanması bu istiqamətdə konkret addım kimi qiymətləndirilə bilər.

Azərbaycan ilə Kamboca arasında münasibətlərin inkişafında beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıq da mühüm yer tutur. Hər iki dövlət beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı fikir mübadiləsi aparmaq, qlobal problemlərin həllinə töhfə vermək və ortaq maraq doğuran məsələlər üzrə əlaqələri gücləndirmək imkanlarına malikdir. Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatında fəaliyyəti, Kambocanın isə regional əməkdaşlıq mexanizmlərində iştirakı dövlətlər arasında dialoqun genişləndirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır. 2025-ci ildə keçirilən siyasi məsləhətləşmələr zamanı Qoşulmama Hərəkatı və Cənub-Şərqi Asiya Ölkələri Assosiasiyası çərçivəsində əməkdaşlıq perspektivlərinin müzakirə edilməsi bu məsələnin aktuallığını göstərir. İkitərəfli münasibətlərin möhkəmləndirilməsində qarşılıqlı etimad, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə riayət edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu prinsiplər dövlətlər arasında sabit münasibətlərin qurulmasının, fikir ayrılıqlarının diplomatik yollarla həllinin və uzunmüddətli tərəfdaşlığın əsasını təşkil edir. Azərbaycan və Kamboca arasında siyasi məsləhətləşmələrin müntəzəm keçirilməsi də məhz qarşılıqlı anlaşmanın dərinləşdirilməsinə və əməkdaşlıq imkanlarının müəyyənləşdirilməsinə xidmət edir. İki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafı da ikitərəfli münasibətlərin əsas istiqamətlərindən biridir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, enerji resursları, nəqliyyat-logistika imkanları və beynəlxalq iqtisadi əlaqələri Kamboca ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün müəyyən üstünlüklər yaradır. Kambocanın isə Cənub-Şərqi Asiyada yerləşməsi, regional bazarlara çıxış imkanları və iqtisadiyyatının müxtəlif sahələrində mövcud potensialı qarşılıqlı ticarət əlaqələrinin inkişafına şərait yarada bilər. İqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün ticarət dövriyyəsinin artırılması, sahibkarlar arasında birbaşa əlaqələrin qurulması, investisiya imkanlarının araşdırılması və biznes nümayəndələrinin qarşılıqlı səfərlərinin təşkili əhəmiyyətlidir. Bununla yanaşı, hər iki ölkənin məhsullarının digər dövlətin bazarında tanıdılması, iqtisadi forumların keçirilməsi və işgüzar dairələr arasında informasiya mübadiləsinin gücləndirilməsi də faydalı ola bilər.

2026-cı il oktyabrın 12-də Kambocanın Baş naziri Hun Manetin Azərbaycana rəsmi səfəri ikitərəfli münasibətlərin inkişafında yeni mərhələ kimi diqqəti cəlb edir. Səfər çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə Kamboca Krallığının Baş naziri arasında görüş keçirilmiş, mövcud siyasi münasibətlərin daha da möhkəmləndirilməsi və müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olunmuşdur. Səfər zamanı üç mühüm sənədin mübadiləsi həyata keçirilmişdir. Bunlara ADA Universiteti ilə Kambocanın Diplomatiya və Beynəlxalq Əlaqələr Milli İnstitutu arasında əməkdaşlıq haqqında anlaşma memorandumu, gəlirlərə görə vergilərə münasibətdə ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması və vergidən yayınmanın qarşısının alınması haqqında saziş, eləcə də ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq haqqında çərçivə sazişi daxildir. Bu sənədlər təhsil və diplomatiya sahələrində əlaqələrin inkişafına, iqtisadi münasibətlər üçün əlverişli hüquqi əsasların formalaşdırılmasına və qarşılıqlı əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xidmət edir. Azərbaycan-Kamboca münasibətlərində təhsil və humanitar əlaqələr xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Təhsil dövlətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsində, peşəkar kadrların hazırlanmasında və mədəni əlaqələrin inkişafında mühüm vasitədir. ADA Universiteti ilə Kambocanın Diplomatiya və Beynəlxalq Əlaqələr Milli İnstitutu arasında əməkdaşlıq haqqında anlaşma memorandumunun mübadiləsi bu baxımdan əhəmiyyətli addımdır. Belə əməkdaşlıq gələcəkdə təcrübə mübadiləsi, birgə elmi tədbirlər, mütəxəssislər arasında əlaqələrin genişləndirilməsi və diplomatiya sahəsində biliklərin paylaşılması üçün imkanlar yarada bilər. Humanitar əlaqələrin inkişafı xalqların bir-birinin tarixi, mədəniyyəti, adət-ənənələri və ictimai həyatı haqqında daha dolğun məlumat əldə etməsinə kömək edir. Qarşılıqlı mədəni tədbirlərin keçirilməsi, tələbə və mütəxəssis mübadiləsinin təşviqi, elmi konfransların və maarifləndirici layihələrin təşkili iki ölkənin cəmiyyətləri arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə müsbət təsir göstərə bilər. Turizm də Azərbaycan və Kamboca arasında əməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan zəngin tarixi-mədəni irsi, müxtəlif təbiət mənzərələri, müasir turizm infrastrukturu və qonaqpərvərlik ənənələri ilə seçilir. Kamboca isə qədim məbədləri, tarixi abidələri və özünəməxsus mədəniyyəti ilə beynəlxalq turizm məkanları arasında tanınır. Bu xüsusiyyətlər hər iki ölkənin turizm sahəsində qarşılıqlı marağını artırır. 2025-ci ilin iyul ayında turizm sahəsində əməkdaşlıq haqqında anlaşma memorandumunun imzalanması bu istiqamətdə əlaqələrin inkişafına hüquqi və təşkilati dəstək verir. Gələcəkdə turizm şirkətləri arasında əməkdaşlığın qurulması, hər iki ölkənin turizm imkanlarının beynəlxalq sərgilərdə təqdim edilməsi və qarşılıqlı tanıtım tədbirlərinin təşkili turist axınının artırılmasına kömək edə bilər. Turizm əlaqələrinin genişlənməsi yalnız iqtisadi gəlirlərin artmasına deyil, həm də xalqlar arasında mədəni yaxınlığın güclənməsinə şərait yaradır.

Azərbaycan və Kamboca arasında münasibətlərin gələcək inkişafı üçün kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, ətraf mühitin mühafizəsi və digər sahələrdə əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması da vacibdir. Müasir dövrdə dövlətlərarası tərəfdaşlıq yalnız siyasi əlaqələrlə məhdudlaşmır; texnologiya, ekoloji təhlükəsizlik, iqtisadi dayanıqlılıq və insan kapitalının inkişafı kimi istiqamətlər də getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazanır. Bu sahələrdə təcrübə mübadiləsi hər iki ölkənin qarşılıqlı fayda əldə etməsinə imkan verə bilər. İkitərəfli münasibətlərin inkişafı üçün mövcud imkanlarla yanaşı, müəyyən çətinliklərin də nəzərə alınması vacibdir. Coğrafi məsafə, nəqliyyat xərcləri, bazarlar haqqında məlumatların məhdudluğu və sahibkarlar arasında əlaqələrin kifayət qədər geniş olmaması iqtisadi əməkdaşlığın inkişafını ləngidə bilən amillərdəndir. Bu çətinliklərin aradan qaldırılması üçün diplomatik nümayəndəliklərin fəaliyyəti, biznes dairələri arasında əlaqələrin gücləndirilməsi, məlumat mübadiləsinin genişləndirilməsi və konkret birgə layihələrin hazırlanması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan Respublikası ilə Kamboca Krallığı arasında ikitərəfli münasibətlər qarşılıqlı hörmətə, siyasi dialoqa və əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsinə əsaslanır. 1994-cü ildə qurulmuş diplomatik münasibətlər sonrakı illərdə keçirilən siyasi məsləhətləşmələr, qarşılıqlı təmaslar və müxtəlif sahələrdə imzalanmış sənədlər vasitəsilə inkişaf etmişdir. Xüsusilə 2026-cı ilin oktyabrında Kambocanın Baş nazirinin Azərbaycana rəsmi səfəri və üç mühüm sənədin mübadiləsi əlaqələrin daha geniş istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilməsi üçün yeni imkanlar yaratmışdır. Siyasi, iqtisadi, təhsil, turizm və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi hər iki dövlətin qarşılıqlı maraqlarına xidmət edir. Beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əlaqələrin genişləndirilməsi isə bu münasibətlərin yalnız ikitərəfli səviyyədə deyil, regional və beynəlxalq müstəvidə də inkişafına töhfə verə bilər. Mövcud potensialdan səmərəli istifadə edilməsi, qarşılıqlı səfərlərin davam etdirilməsi və əldə olunmuş razılaşmaların praktik nəticələrə çevrilməsi Azərbaycan-Kamboca münasibətlərinin gələcək inkişafının əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalır.

Cəmilə Hüseynova

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı “Nəsirəddin Tusi 21” ünvanında yerləşən ərazi partiya təşkilatının sədri,

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının fəal üzvü