Beynəlxalq təcrübədə məktəbli forması: vahid tələblər, bərabərlik və təhsil mədəniyyəti - ŞƏRH

Təhsil sisteminin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri yalnız şagirdlərə keyfiyyətli bilik vermək deyil, həm də onların milli-mənəvi dəyərlərə hörmət, intizam, məsuliyyət və sosial bərabərlik prinsipləri əsasında formalaşmasına nail olmaqdır. Bu baxımdan məktəbli geyimi məsələsi təhsil mühitinin təşkilində, məktəbdaxili nizam-intizamın qorunmasında və şagirdlər arasında vahidlik düşüncəsinin möhkəmləndirilməsində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bir sıra ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, məktəbli formasına dair vahid tələblərin müəyyənləşdirilməsi təhsil müəssisələrində ümumi qaydaların formalaşdırılmasının vacib istiqamətlərindən biri hesab olunur.
Beynəlxalq təcrübəyə nəzər saldıqda görürük ki, Mərkəzi Asiya ölkələrində məktəbli geyimi məsələsi dövlət səviyyəsində diqqət mərkəzində saxlanılır. Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkmənistan və Özbəkistanda bu sahədə müvafiq normativ sənədlərin qəbul edilməsi təhsil müəssisələrində geyim qaydalarının müəyyənləşdirilməsinə xüsusi əhəmiyyət verildiyini göstərir.
Qazaxıstan təcrübəsi: məktəbli formasına dair normativ tələblər
Qazaxıstanda orta təhsil müəssisələri üçün məcburi məktəbli formasına dair tələblər Təhsil və Elm Nazirliyi tərəfindən müəyyənləşdirilib və 2016-cı il fevralın 16-da Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyata alınıb. Bu yanaşma məktəbli geyimi məsələsinin yalnız ayrı-ayrı təhsil müəssisələrinin seçiminə buraxılmadığını, eyni zamanda müəyyən edilmiş qaydalar çərçivəsində tənzimləndiyini göstərir.
Məktəbli formasına dair tələblərin müəyyənləşdirilməsi təhsil müəssisələrində ümumi geyim mədəniyyətinin formalaşdırılmasına, şagirdlərin məktəb mühitinə uyğun görünüşünün təmin edilməsinə və vahid qaydaların tətbiqinə xidmət edir. Eyni zamanda, belə tələblər məktəbli geyiminin təhsil müəssisəsinin ictimai və pedaqoji mühitinə uyğunlaşdırılmasına imkan yaradır.
Qırğızıstan təcrübəsi: vahid məktəbli geyimi standartları
Qırğızıstanda təhsil müəssisələrində məktəbli formasına dair vahid tələblər 2015-ci il sentyabrın 1-dən tətbiq edilir. Bu qərar məktəblərdə geyim məsələsinin sistemli şəkildə tənzimlənməsinə və şagirdlərin müəyyən olunmuş ümumi qaydalara uyğun geyinməsinə istiqamətlənib.
Vahid məktəbli forması şagirdlər arasında xarici görünüşə görə fərqlərin qabardılmasının qarşısının alınmasına, məktəbdə nizam-intizamın möhkəmləndirilməsinə və təhsil mühitində ümumi məsuliyyət hissinin gücləndirilməsinə töhfə verə bilər. Belə yanaşma şagirdlərin diqqətinin geyim və dəb rəqabətindən daha çox təhsilə, biliyə və şəxsi inkişafa yönəlməsinə şərait yaradır.
Türkmənistan təcrübəsi: təhsil müəssisələrinin fəaliyyətində ümumi qaydalar
Türkmənistanda dövlət ümumtəhsil müəssisələrinin fəaliyyəti haqqında əsasnamə ölkə Prezidentinin 2019-cu il martın 1-də qəbul etdiyi qərarla təsdiqlənib. Bu sənəd dövlət ümumtəhsil müəssisələrinin fəaliyyətinin müvafiq qaydalar əsasında təşkil olunması baxımından əhəmiyyətlidir.
Ümumtəhsil müəssisələrində müəyyən edilmiş qaydaların mövcudluğu təhsil prosesinin nizamlı təşkili, məktəb mühitində intizamın qorunması və şagirdlərin məsuliyyətli davranış vərdişlərinin inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır. Məktəbli geyimi məsələsi də təhsil müəssisəsində ümumi davranış və təşkilati qaydalarla əlaqəli şəkildə nəzərdən keçirilə bilər.
Özbəkistan təcrübəsi: müasir məktəbli formasına keçid
Özbəkistanda dövlət ümumi təhsil müəssisələrinin şagirdlərinin müasir məktəbli forması ilə təmin edilməsinə dair qərar 2018-ci il avqustun 15-də qəbul edilib. Bu addım məktəbli geyiminin təşkilinə, onun müasir tələblərə uyğunlaşdırılmasına və təhsil müəssisələrində vahid yanaşmanın formalaşdırılmasına yönəlib.
Müasir məktəbli forması həm rahatlıq, həm də məktəb mühitinə uyğunluq baxımından əhəmiyyətlidir. Geyimin şagirdlərin yaş xüsusiyyətlərinə, mövsümi şəraitə və gündəlik təhsil fəaliyyətinə uyğun seçilməsi vacibdir. Eyni zamanda, məktəbli formasının əlçatan olması ailələrin sosial vəziyyətindən asılı olmayaraq bütün uşaqların təhsil mühitində özlərini rahat hiss etmələrinə kömək edə bilər.
Beynəlxalq təcrübənin əsas mesajı: məktəbli forması yalnız geyim deyil
Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkmənistan və Özbəkistanın təcrübəsi göstərir ki, məktəbli geyimi məsələsi bir sıra ölkələrdə normativ sənədlər və ümumi təhsil qaydaları çərçivəsində tənzimlənir. Bununla belə, hər bir ölkənin hüquqi yanaşması və tətbiq mexanizmi fərqlənə bilər. Buna görə beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi zamanı yalnız məktəbli formasının mövcudluğuna deyil, həm də onun tətbiq prinsiplərinə, sosial əlçatanlığına və şagirdlərin maraqlarının qorunmasına diqqət yetirilməlidir.
Vahid məktəbli formasının əsas məqsədi şagirdlərin fərdiliyini məhdudlaşdırmaq deyil, təhsil mühitində ümumi qaydalara riayət olunmasını təşviq etməkdir. Məktəbli geyimi uşaqlar arasında bərabərlik və birlik hissinin gücləndirilməsinə, məktəbə məxsusluq duyğusunun formalaşmasına və təhsil müəssisəsinin ümumi mədəniyyətinin inkişafına dəstək verə bilər. Lakin bu məqsədlərə nail olmaq üçün geyim tələbləri aydın, əsaslandırılmış və ailələr üçün mümkün qədər əlçatan olmalıdır.
Nəticə etibarilə, beynəlxalq təcrübə məktəbli formasının təhsil siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi nəzərdən keçirildiyini göstərir. Bu sahədə uğurlu yanaşma yalnız vahid geyim qaydalarının müəyyənləşdirilməsi ilə məhdudlaşmamalı, eyni zamanda şagirdlərin rahatlığı, valideynlərin imkanları, sosial bərabərlik və məktəb mühitinin sağlam təşkili prinsiplərini də əhatə etməlidir. Məktəbli forması bu prinsiplərlə uzlaşdırıldıqda təhsil müəssisələrində nizam-intizamın, qarşılıqlı hörmətin və vahid kollektiv ruhunun möhkəmləndirilməsinə xidmət edən vasitəyə çevrilə bilər.

Süleyman Tağıyev
YAP Sədərək rayon təşkilatının məsləhətçi