Müəllimin işgüzar görünüşü pedaqoji mədəniyyətin bir hissəsidir - ŞƏRH

Müəllim sinfə daxil olduğu andan şagirdlərlə ünsiyyət başlayır. İlk sözünü deməmiş belə onun davranışı, münasibəti və görünüşü müəyyən təəssürat yaradır. Uşaqlar müəllimin izah etdiyi mövzularla yanaşı, gündəlik vərdişlərini, insanlarla rəftarını və qaydalara münasibətini də müşahidə edirlər. Buna görə müəllimin işgüzar görünüşü pedaqoji fəaliyyətin ümumi mədəniyyəti ilə əlaqəli məsələdir. Səliqə, sadəlik və iş şəraitinə uyğunluq məktəbdə şagirdlərə aşılanan məsuliyyətin müəllimin öz davranışında da ifadə olunmasına kömək edir.
Məktəb müəllimdən eyni vaxtda bir neçə vəzifəni yerinə yetirməyi tələb edən mühitdir. O, bilik verir, dərsi təşkil edir, uşaqlar arasındakı münasibətləri tənzimləyir, valideynlərlə ünsiyyət qurur və şagirdlərin inkişafını izləyir. Geyim bu dinamik fəaliyyətə uyğun seçilməlidir. Müəllimin rahat hərəkət edə bilməsi, lövhədə işləməsi, əyani vasitələrdən istifadə etməsi və sinifdə sərbəst fəaliyyət göstərməsi nəzərə alınmalıdır. İşgüzar üslubun praktik mənası da məhz peşə fəaliyyətinə uyğun, səliqəli və rahat görünüşdədir.
Təhsilverənlər üçün geyimlə bağlı vahid yanaşmanın formalaşdırılması məktəbin ümumi iş mühitinin daha aydın müəyyənləşdirilməsinə xidmət edir. Hər bir peşənin fəaliyyət məkanına və məsuliyyətinə uyğun davranış normaları vardır. Müəllimlikdə bu normaların xüsusi çəkisi onun uşaqların dünyagörüşünə təsir imkanından irəli gəlir. Şagird müəllimin davranışında müşahidə etdiyi ardıcıllıq vasitəsilə öyrənir ki, insan iştirak etdiyi mühitin məqsədini və qaydalarını nəzərə almalıdır. Geyimin müxtəlif vəziyyətlərə uyğun seçilməsi də həmin sosial bacarığın bir hissəsidir.
Bu baxımdan müəllimin görünüşü şagird üçün gündəlik nümunə rolunu oynaya bilər. Təmiz və səliqəli geyim şəxsi qayğı və özünütəşkil vərdişini göstərir. Sadəlik diqqətin zahiri nümayişdən daha çox fəaliyyətin məzmununa yönəlməsinə kömək edir. İş şəraitinə uyğun seçim isə insanın gördüyü işə məsuliyyətlə yanaşdığını ifadə edir. Müəllim bu münasibəti davamlı nümayiş etdirdikdə onun şagirdlərə verdiyi tövsiyələr daha inandırıcı olur.
Məktəbdə qaydaların etibarlılığı onların böyüklər tərəfindən də qəbul edilməsindən asılıdır. Şagirdlərdən səliqəli görünüş, dərsə hazırlıq və ümumi tələblərə hörmət gözlənilirsə, müəllimlər də öz fəaliyyətlərində həmin məsuliyyəti göstərməlidirlər. Uşaqlar sözlə davranış arasındakı uyğunsuzluğu tez hiss edirlər. Müəllimin şəxsi nümunəsi isə qaydanın hamı üçün ortaq məqsədə xidmət etdiyini anlamağa kömək edir. Belə ardıcıllıq məktəbdə qarşılıqlı etimadı gücləndirir.
Müəllimin pedaqoji nüfuzu haqqında danışarkən görünüşün rolunu düzgün ölçmək vacibdir. Peşə nüfuzunun əsasını bilik, ədalət, dərsi izah etmək bacarığı və şagirdə münasibət təşkil edir. Uşağı dinləyən, çətinliyini anlayan və onun inkişafına kömək edən müəllim etimad qazanır. İşgüzar görünüş həmin keyfiyyətləri tamamlayır, müəllimin peşəkar mövqeyinin xarici ifadələrindən birinə çevrilir. Geyimə verilən qiymət pedaqoji fəaliyyətin məzmununu kölgədə qoymamalıdır.
İşgüzar geyim mədəniyyəti bahalı geyimlə də eyniləşdirilməməlidir. Məktəbdə peşəkarlığın göstəricisi geyimin markası və qiyməti deyil, onun təmizliyi, səliqəsi, rahatlığı və fəaliyyətə uyğunluğudur. Müəllimlər üçün müəyyənləşdirilən yanaşmanın bu əsaslar üzərində izah edilməsi həm düzgün anlaşılmanı təmin edir, həm də kollektivdə lazımsız müqayisələrin qarşısını almağa kömək edir. Pedaqoji mühitdə insanın dəyəri əməyinin keyfiyyəti və peşəsinə münasibəti ilə ölçülməlidir.
Vahid yanaşma müəllimlərin hamısının eyni görünüşdə olması mənasına da gəlmir. İşgüzar üslub çərçivəsində fərdi seçim, zövq və rahatlıq üçün imkan qala bilər. Əsas məsələ həmin seçimin məktəb mühitinə və pedaqoji fəaliyyətin məqsədinə uyğunluğudur. Aydın meyarlar fərdi zövqlə ümumi tələblər arasında münasibəti tənzimləyir. Bu meyarlar qeyri-müəyyən olduqda isə qiymətləndirmə şəxsi mülahizələrdən asılı vəziyyətə düşə bilər.
Tədris olunan fənnin xarakteri də geyim seçimində nəzərə alınmalı mühüm amildir. Fiziki hərəkət tələb edən dərslə laboratoriya məşğələsinin, yaxud praktik işlə sinifdə aparılan izahın şəraiti fərqlənir. Belə hallarda funksionallıq, rahatlıq və təhlükəsizlik ön plana keçir. Geyimin dərsin təşkilinə mane olmaması pedaqoji baxımdan əsaslandırılmış tələbdir. Müəllimin fəaliyyətinə uyğun yanaşma həm onun işini asanlaşdırır, həm də şagirdlərə şəraitə görə düzgün seçim etməyin əhəmiyyətini göstərir.
Müəllimin görünüşünün məktəbin ictimai nüfuzuna təsiri də vardır. Valideyn məktəb haqqında təsəvvürünü müəllimlə görüşdən, onun ünsiyyətindən və ümumi davranışından formalaşdırır. Səliqəli görünüş, diqqətli münasibət və aydın danışıq birlikdə peşəkarlıq təəssüratını gücləndirir. Lakin həmin təəssürat davamlı nəticə ilə möhkəmlənməlidir. Valideyn üçün əsas etimad mənbəyi övladının məktəbdə qayğı və ədalət görməsi, öyrənməsi və inkişaf etməsidir.
Dünyəvi təhsil mühitində müəllimin məsuliyyəti bütün şagirdlərə ortaq prinsiplər əsasında yanaşmaqdır. Sinifdə müxtəlif ailə ənənələrinə və baxışlara malik uşaqlar təhsil alırlar. Müəllim onların hər biri üçün etibarlı pedaqoji mühit yaratmalı, şəxsi baxışlarını uşaqlara qəbul etdirməkdən çəkinməlidir. Görünüş, nitq və davranış bu peşə məsuliyyəti çərçivəsində qiymətləndirildikdə məktəbin ümumi məqsədi daha aydın qorunur.
Geyim tələblərinin tətbiqində məktəb rəhbərliyinin yanaşması mühüm rol oynayır. Müəllimlərə meyarların məqsədi izah edilməli, onların iş şəraiti və praktik ehtiyacları dinlənilməlidir. Tətbiq ardıcıl, ədalətli və hörmətli olmalıdır. Şəxsi zövqə əsaslanan iradlar, kollektiv qarşısında alçaldıcı münasibət və fərqli şəxslərə fərqli ölçülərin tətbiqi peşəkar mühitə zərər verir. Ümumi qaydaların nüfuzu onların əsaslandırılmasından və tətbiqindəki ədalətdən yaranır.
Müəllimin işgüzar görünüşü məktəbdə məsuliyyət, səliqə və şəraitə uyğun davranış mədəniyyətini dəstəkləyən amildir. Onun əhəmiyyəti bilik, pedaqoji ustalıq və insani münasibətlə birləşdikdə artır. Şagird müəllimində həm peşəkarlıq, həm ədalət, həm də şəxsi nümunə gördükdə məktəbin öyrətdiyi dəyərləri daha asan mənimsəyir. Pedaqoji mədəniyyətin gücü də məhz gündəlik davranışla verilən dərsin bir-birini tamamlamasındadır.

Mübariz Tağıyev,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Astanlı kənd tam orta məktəbin direktoru