Təhsildə vahid geyim və nizam-intizam gələcəyimizə məsuliyyətli yanaşmanın ifadəsidir - ŞƏRH

Dövlətin gələcəyi yalnız iqtisadi göstəriciləri, siyasi mövqeyi və maddi imkanları ilə deyil, həm də yetişdirdiyi nəslin dünyagörüşü, hüquqi şüuru, davranış mədəniyyəti və ictimai məsuliyyəti ilə müəyyən olunur. Bu baxımdan təhsil sistemi sadəcə bilik və bacarıqların formalaşdırıldığı məkan deyil, eyni zamanda dövlətçilik düşüncəsinin, qanunlara hörmətin, milli-mənəvi dəyərlərin və vətəndaşlıq mövqeyinin təşəkkül tapdığı mühüm ictimai institutdur. Məktəbdə tətbiq olunan vahid geyim qaydaları, nizam-intizam tələbləri və ümumi davranış normaları da məhz bu geniş tərbiyəvi və təşkilati yanaşmanın tərkib hissəsi kimi dəyərləndirilməlidir.

Konstitusion dövlət quruluşunun mahiyyəti dövlətin və cəmiyyətin həyatında hüququn aliliyinin, qanunçuluğun və müəyyən edilmiş qaydalara hörmətin təmin olunması ilə sıx bağlıdır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası hər bir vətəndaşın hüquq və azadlıqlarını təsbit etməklə yanaşı, cəmiyyətin qarşısında dayanan ümumi məsuliyyət prinsiplərini də müəyyənləşdirir. Təbii ki, konstitusion dövlətçilik prinsiplərinə hörmətlə yanaşmaqla konkret məktəb qaydalarını eyniləşdirmək olmaz. Lakin qanuni əsaslarla müəyyən edilmiş və təhsilalanların hüquqlarına hörmət çərçivəsində tətbiq olunan vahid geyim tələbləri uşaqlarda ümumi qaydalara əməl etmək, kollektiv mühitə uyğunlaşmaq və öz davranışlarına məsuliyyətlə yanaşmaq vərdişlərinin inkişafına töhfə verə bilər. Burada əsas məsələ geyimin özündən daha çox, onun ətrafında formalaşan nizam-intizam mədəniyyəti və ümumi məsuliyyət anlayışıdır. Vahid məktəbli forması məktəb mühitində sosial fərqlərin zahiri nümayişini azaltmağa, təhsilalanlar arasında mənsubiyyət və kollektivlik hissini gücləndirməyə xidmət edən vasitələrdən biridir. Şagirdin məktəbə hansı geyimdə gəlməsi onun biliyini, qabiliyyətini və gələcək uğurunu müəyyən etmir. Bununla belə, vahid geyim qaydalarının mövcudluğu məktəbin ümumi təşkilati mühitinə, təhsil prosesinin nizamlı qurulmasına və məktəbli məsuliyyətinin formalaşmasına müsbət təsir göstərə bilər. Əsas şərt bu qaydaların ədalətli, aydın, hamı üçün eyni və insan ləyaqətinə hörmət əsasında tətbiq edilməsidir. Məktəb nizam-intizamı da yalnız qadağalar və məhdudiyyətlər sistemi kimi qəbul edilməməlidir. Əsl nizam-intizam insanın öz hüquqlarını bilməsi, başqalarının hüquqlarına hörmət etməsi, üzərinə düşən vəzifələri dərk etməsi və ümumi qaydalara şüurlu şəkildə əməl etməsi deməkdir. Bu mədəniyyət məktəbdə formalaşdığı zaman gələcəkdə ailədə, əmək kollektivində, ictimai münasibətlərdə və dövlətlə vətəndaş arasındakı münasibətlərdə öz müsbət nəticələrini göstərir. Qanunlara hörmət edən, intizamlı və məsuliyyətli vətəndaş yetişdirmək üçün ilk növbədə məktəbdə sağlam nümunə və ardıcıl tərbiyə mühiti yaradılmalıdır. Bu prosesdə müəllimlərin rolu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müəllimin peşəkar davranışı, geyim mədəniyyəti, ünsiyyət tərzi, tələbkarlığı və ədalətli münasibəti şagirdlər üçün canlı nümunədir. Məktəbdə vahid yanaşmanın tətbiqi yalnız şagirdlərə yönələn tələblərlə məhdudlaşmamalı, pedaqoji kollektivin də peşə etikası və təşkilati məsuliyyət prinsipləri ilə uzlaşmalıdır. Müəllim tələb etdiyi qaydalara özü əməl etdikdə intizam məcburiyyət vasitəsindən şüurlu davranış modelinə çevrilir. Azərbaycanın müasir dövlətçilik fəlsəfəsində təhsilin, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasının və gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda yetişdirilməsinin xüsusi yeri vardır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi dövlətçilik xəttində təhsilli, milli kimliyinə bağlı və yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik nəslin formalaşdırılması mühüm istiqamətlərdən biri olub. Bu gün Prezident cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın inkişaf strategiyasında insan kapitalının gücləndirilməsi, təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsi və gənclərin gələcəyin çağırışlarına hazırlanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir, güclü və rəqabətqabiliyyətli dövlət quruculuğu üçün yalnız bilikli deyil, həm də intizamlı, hüquq mədəniyyətinə sahib və ictimai məsuliyyətini dərk edən vətəndaşlara ehtiyac var.

Bütün bunlarla yanaşı, vahid geyim və nizam-intizam məsələlərinə münasibətdə əsas prinsip hüquqla tərbiyənin, tələbkarlıqla anlayışın, ümumi qaydalarla fərdi hüquqların uzlaşdırılması olmalıdır. Təhsilalanların sosial vəziyyəti, fərdi ehtiyacları və ləyaqəti nəzərə alınmalı, heç bir şagird geyiminə görə ayrı-seçkiliyə və alçaldıcı münasibətə məruz qalmamalıdır. Məktəbdə qaydalara əməl olunması qorxu və təzyiq hesabına deyil, izah, düzgün təşkilatçılıq, müəllim nümunəsi və valideyn-məktəb əməkdaşlığı vasitəsilə təmin edilməlidir. Çünki hüquq mədəniyyəti insanlara yalnız qaydalara tabe olmağı deyil, həmin qaydaların mahiyyətini anlamağı da öyrədir. Konstitusion dövlətçilik ənənələrinin təhsil mühitində yaşadılması, vahid geyim qaydalarının məqsədyönlü tətbiqi və sağlam nizam-intizam mədəniyyətinin formalaşdırılması gələcəyimizə məsuliyyətli yanaşmanın göstəricisidir. Məktəbdə bu gün aşılanan intizam sabah cəmiyyətin hüquq mədəniyyətində, vətəndaş məsuliyyətində və dövlətə münasibətində öz əksini tapa bilər. Vahid məktəbli forması isə bu böyük məqsədin özü deyil, düzgün təşkil olunmuş təhsil mühitində ona xidmət edə bilən vasitələrdən biridir. Gələcəyin güclü Azərbaycanını qurmaq üçün uşaqlarımıza yalnız bilik vermək kifayət deyil. Onlara qanuna hörmət etməyi, məsuliyyət daşımağı, milli dəyərləri qorumağı və cəmiyyət qarşısında öz vəzifələrini dərk etməyi də öyrətməliyik. Çünki dövlətçilik düşüncəsi, ilk növbədə, məktəbdə formalaşan vətəndaşlıq mədəniyyətindən başlayır.

David Həsənov

Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan şəhər təşkilatının əməkdaşı