Azərbaycanın dövlət suverenliyinin bərpası: tarixi zəfər və yeni inkişaf mərhələsi - ŞƏRH

Azərbaycanın öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam bərpa etməsi ölkəmizin müasir tarixində mühüm əhəmiyyətə malik hadisələrdən biridir. Bu tarixi mərhələ Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmlənməsi, milli maraqların qorunması, konstitusiya quruluşunun bütün ərazilərdə təmin edilməsi və ölkənin gələcək inkişafı üçün yeni imkanların yaranması ilə səciyyələnir. Uzun illər ərzində Azərbaycan xalqının qarşısında dayanan ən mühüm vəzifələrdən biri işğal altında olan torpaqların azad edilməsi, ərazi bütövlüyünün təmin olunması və dövlət suverenliyinin ölkənin bütün ərazisində bərqərar edilməsi idi. Bu məqsəd uğrunda aparılan mübarizə xalqımızın milli iradəsini, birliyini və dövlətçilik ənənələrinə bağlılığını nümayiş etdirdi.
Azərbaycan 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra mürəkkəb siyasi, hərbi və iqtisadi sınaqlarla üzləşdi. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində torpaqlarımızın bir hissəsi işğal olundu, yüz minlərlə vətəndaşımız doğma yurdlarından didərgin düşdü. Şəhər və kəndlərimiz dağıdıldı, tarixi və mədəni irsimizə ciddi ziyan dəydi. Bütün bu çətinliklərə baxmayaraq, Azərbaycan xalqı öz torpaqlarına qayıtmaq, ölkənin ərazi bütövlüyünü bərpa etmək və suveren hüquqlarını təmin etmək əzmindən dönmədi. Ərazi bütövlüyünün bərpası məsələsi dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biri olaraq qaldı.
Uzun illər ərzində münaqişənin sülh yolu ilə həlli istiqamətində müxtəlif beynəlxalq platformalarda danışıqlar aparıldı. Azərbaycan beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanaraq öz ərazi bütövlüyünün tanınmasını və işğal olunmuş ərazilərin azad edilməsini tələb edirdi. Lakin danışıqlar prosesinin nəticəsiz qalması, münaqişənin uzanması və işğalın davam etməsi ölkənin qarşısında ciddi problemlər yaradırdı. Bu şəraitdə Azərbaycan öz müdafiə qabiliyyətini gücləndirməyə, iqtisadi potensialını artırmağa və dövlət institutlarını möhkəmləndirməyə xüsusi diqqət yetirdi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm dönüş 2020-ci ilin sentyabrında başlayan Vətən müharibəsi zamanı baş verdi. 44 gün davam edən müharibə nəticəsində Azərbaycan Ordusu bir sıra əraziləri işğaldan azad etdi. Noyabrın 8-də Şuşa şəhərinin azad edilməsi müharibənin gedişində həlledici hadisələrdən biri oldu. 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanat hərbi əməliyyatların dayandırılması və regionda yeni reallıqların yaranması ilə nəticələndi. Bu hadisələr Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası prosesində mühüm mərhələ təşkil etdi.
Vətən müharibəsində əldə edilən nəticələr Azərbaycan xalqının milli birliyinin və ordunun hazırlığının əhəmiyyətini göstərdi. Müharibə dövründə cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri vahid məqsəd ətrafında birləşdi. Ön cəbhədə döyüşən hərbçilərlə yanaşı, arxa cəbhədə çalışan insanlar da ümumi mübarizəyə öz töhfələrini verdilər. Xalqın həmrəyliyi, dövlətin müdafiə qabiliyyəti və ordunun fəaliyyəti Azərbaycanın qarşısında duran tarixi vəzifələrin həyata keçirilməsində mühüm rol oynadı.
Bununla belə, 2020-ci ildə əldə edilən nəticələrdən sonra da Azərbaycanın bütün ərazilərində suverenliyin tam təmin olunması məsələsi gündəmdə qalırdı. Qarabağ bölgəsində mövcud olan separatçı idarəetmə strukturları və qeyri-sabit təhlükəsizlik vəziyyəti dövlətin konstitusion quruluşunun tam bərpasını zəruri edirdi. Azərbaycan bu məsələnin ölkənin suveren hüquqları çərçivəsində həll edilməsini əsas götürürdü.
2023-cü il sentyabrın 19–20-də Qarabağ bölgəsində həyata keçirilən hərbi əməliyyat nəticəsində Azərbaycan öz suverenliyini bütün ərazisində təmin etdi. Əməliyyatın başa çatmasından sonra separatçı qüvvələrin silahlı fəaliyyəti dayandırıldı və bölgədə Azərbaycanın konstitusion quruluşunun bərpası istiqamətində yeni mərhələ başlandı. Beləliklə, ölkənin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərində vahid dövlət hakimiyyətinin təmin edilməsi üçün şərait yarandı. Bu hadisə Azərbaycanın dövlətçilik tarixində mühüm dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir.
Separatizmə son qoyulması dövlət suverenliyinin mahiyyəti baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Suveren dövlət öz ərazisində qanunların aliliyini təmin etməli, dövlət institutlarının fəaliyyətini təşkil etməli və bütün vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunması üçün şərait yaratmalıdır. Ərazi bütövlüyünün tam bərpası da məhz bu prinsiplərin həyata keçirilməsi ilə sıx bağlıdır. Azərbaycan üçün bu proses uzun illər davam edən münaqişənin nəticələrinin aradan qaldırılması və dövlət idarəçiliyinin bütün ərazilərdə təmin edilməsi baxımından yeni imkanlar yaratdı.
Bununla yanaşı, davamlı sülhün qurulması, regionda təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi və qarşılıqlı etimadın yaradılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Münaqişələrin uzunmüddətli həlli yalnız hərbi və siyasi qərarlarla deyil, həm də beynəlxalq hüquqa hörmət, humanitar məsələlərin həlli və gələcək nəsillər üçün təhlükəsiz mühitin formalaşdırılması ilə bağlıdır. Azərbaycanın suverenliyinin bərpasından sonrakı dövrdə regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi və sülh gündəliyinin irəlilədilməsi də mühüm məsələlər sırasındadır.
Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin tam bərpasından sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasıdır. Uzun illər ərzində dağıntılara məruz qalmış şəhər və kəndlərin bərpası, infrastrukturun yenilənməsi, iqtisadi fəaliyyətin canlandırılması və əhalinin doğma yurdlarına qayıdışının təmin olunması dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərini təşkil edir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında həyata keçirilən layihələr bu ərazilərin sosial-iqtisadi inkişafına və ölkənin ümumi iqtisadi sisteminə inteqrasiyasına xidmət edir.
Yolların, körpülərin, tunellərin və enerji xətlərinin inşası, hava limanlarının istifadəyə verilməsi, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması bölgənin gələcək inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında həyata keçirilən layihələr əhalinin rahat yaşayışı, iqtisadi fəallığın artırılması və yeni iş yerlərinin yaradılması üçün imkanlar formalaşdırır. Məktəblərin, tibb müəssisələrinin, sosial obyektlərin və digər ictimai infrastrukturun qurulması isə insanların doğma torpaqlarına qayıtdıqdan sonra normal həyat şəraitinə malik olması baxımından vacibdir.

Bağırova Cəmilə
YAP Ordubad rayon təşkilatında məsləhətçi