Azərbaycan–laos münasibətləri: tarixi dostluqdan yeni iqtisadi əməkdaşliq mərhələsinə - ŞƏRH

2026-cı il oktyabrın 13-də Laos Xalq Demokratik Respublikasının Prezidenti Thonqlun Sisulitin Azərbaycana rəsmi səfəri iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafı, yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi və mövcud siyasi dialoqun iqtisadi məzmunla zənginləşdirilməsi baxımından mühüm hadisə oldu. Prezident İlham Əliyevin Laos Prezidenti ilə keçirdiyi təkbətək və geniştərkibli görüşlər, mətbuata verilən bəyanatlar, Birgə Bəyanatın qəbul edilməsi və digər sənədlərin mübadiləsi qarşılıqlı əlaqələrin gələcək inkişafı üçün yeni istiqamətləri gündəmə gətirdi. Bu səfərin əhəmiyyəti yalnız diplomatik görüşlərlə məhdudlaşmır. Burada əsas məsələ uzun illər ərzində formalaşmış dostluq münasibətlərini konkret iqtisadi layihələrə, ticarət əlaqələrinə, investisiya təşəbbüslərinə, təhsil və humanitar əməkdaşlığa çevirməkdir. Məhz bu baxımdan Azərbaycan–Laos münasibətlərinin hazırkı mərhələsi tarixi əlaqələrin davamı olmaqla yanaşı, yeni imkanların araşdırıldığı bir dövr kimi də səciyyələndirilə bilər. Azərbaycan ilə Laos arasında diplomatik münasibətlər 1994-cü il dekabrın 22-də qurulub. Ötən onilliklər ərzində iki ölkə arasında qarşılıqlı hörmətə əsaslanan siyasi əlaqələr inkişaf edib, beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıq üçün imkanlar formalaşıb. Azərbaycan–Laos münasibətlərinin tarixi kökləri müasir diplomatik əlaqələrdən daha əvvəlki dövrə gedib çıxır. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1986-cı ildə SSRİ Nazirlər Soveti Sədrinin birinci müavini vəzifəsində çalışdığı dövrdə Laosa səfəri və Laos Xalq İnqilabı Partiyasının IV qurultayında iştirakı bu tarixi əlaqələrin əlamətdar səhifələrindən biridir. 2026-cı il oktyabrın 13-də Azərbaycan və Laos prezidentlərinin görüşündən sonra keçirilən rəsmi nahar zamanı dövlət başçıları Heydər Əliyevin 1986-cı ildə Laosun o zamankı rəhbəri Keyson Fomfihanla görüşü zamanı çəkilmiş fotoşəkillərə də baxıblar. Bu hadisə iki ölkə arasında münasibətlərin tarixi yaddaşının qorunması və əvvəlki əlaqələrin yeni nəsillərə ötürülməsi baxımından rəmzi məna daşıyır. Belə tarixi məqamlar dövlətlərarası münasibətlərin yalnız bugünkü siyasi gündəlikdən ibarət olmadığını göstərir. Keçmişdə yaradılmış əlaqələrin xatırlanması, onların müasir dövrdə yeni əməkdaşlıq formaları ilə davam etdirilməsi ölkələr arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə kömək edir. Laos Prezidentinin 2026-cı ildə Azərbaycana rəsmi səfəri də məhz bu tarixi əlaqələrin müasir mərhələdə inkişaf etdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Dövlət başçıları səviyyəsində keçirilən görüşlər siyasi dialoqun davamlılığını nümayiş etdirməklə yanaşı, ikitərəfli münasibətlərin yeni sahələr üzrə genişləndirilməsi üçün imkanlar yaradıb. Prezident İlham Əliyev oktyabrın 13-də Laos Prezidenti Thonqlun Sisulitlə görüşlərdən sonra mətbuata bəyanatında səfərin ikitərəfli münasibətlərə müsbət təsir göstərəcəyinə və əməkdaşlığın daha da dərinləşəcəyinə əminliyini ifadə edib.

Dövlət başçısının çıxışında diqqət çəkən əsas məqamlardan biri siyasi əlaqələrin mövcud səviyyəsinin iqtisadi münasibətlərdə də əksini tapmasının vacibliyidir. Prezident qeyd edib ki, hazırkı ticarət dövriyyəsi nə iki ölkənin potensialını, nə də əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətini tam əks etdirir. Buna görə də iqtisadi əlaqələrin, xüsusilə ticarətin intensivləşdirilməsi istiqamətində müvafiq addımların atılması barədə razılıq əldə olunub. Bu yanaşma Azərbaycan–Laos münasibətlərinin gələcək inkişafı üçün mühüm istiqaməti müəyyən edir: siyasi əlaqələrin iqtisadi əməkdaşlıqla tamamlanması, qarşılıqlı maraqların konkret layihələrdə ifadə olunması və dövlətlərarası razılaşmaların praktiki nəticələrə çevrilməsi. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında iqtisadiyyat, ticarət, investisiyalar, turizm, insan resurslarının inkişafı və xalqlar arasında mübadilələrin genişləndirilməsi məsələləri xüsusi yer tutub. Bu sahələrin hər biri iki ölkə arasında əlaqələrin daha çox istiqaməti əhatə etməsinə və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq imkanlarının artırılmasına xidmət edə bilər. 2026-cı il oktyabrın 13-də Azərbaycan Respublikası ilə Laos Xalq Demokratik Respublikası arasında Birgə Bəyanat qəbul edilib, həmçinin iki ölkə arasında imzalanmış sənədlərin mübadiləsi mərasimi keçirilib. Sənədlər kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlıq və xidməti pasport sahiblərinin vizadan qarşılıqlı azad edilməsi kimi konkret istiqamətləri əhatə edir. Birgə Bəyanatın əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, bu sənəd dövlət başçılarının müzakirələrində müəyyənləşdirilmiş əməkdaşlıq istiqamətlərini ümumiləşdirir və gələcək fəaliyyət üçün siyasi çərçivə formalaşdırır. Siyasi münasibətlərin davamlı inkişafı üçün belə sənədlər dövlət qurumları arasında əlaqələrin sistemli şəkildə qurulmasına və qarşılıqlı maraqların əlaqələndirilməsinə kömək edir. Kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi ilə Laos Xalq Demokratik Respublikasının Kənd Təsərrüfatı və Ətraf Mühit Nazirliyi arasında imzalanıb. Bu sənəd kənd təsərrüfatı sahəsində təcrübə mübadiləsi və əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi üçün əsas yaradır. Xidməti pasport sahiblərinin vizadan qarşılıqlı azad edilməsi haqqında Saziş isə iki ölkənin müvafiq kateqoriyadan olan rəsmi nümayəndələrinin səfərlərini asanlaşdırmağa yönəlib. Bu cür razılaşmalar dövlət qurumları arasında təmasların təşkilinə və rəsmi səfərlər çərçivəsində əlaqələrin inkişafına kömək edə bilər. Sənədlərin əhəmiyyəti yalnız onların imzalanması ilə ölçülmür. Əsas məsələ nəzərdə tutulan əməkdaşlıq istiqamətlərinin həyata keçirilməsi, müvafiq qurumların qarşılıqlı fəaliyyətinin təmin olunması və əldə edilmiş razılaşmaların konkret nəticələr verməsidir. Beləliklə, 13 oktyabr 2026-cı ildə baş tutan sənəd mübadiləsi Azərbaycan–Laos münasibətlərində siyasi dialoqun hüquqi və institusional mexanizmlərlə dəstəklənməsi baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilə bilər. 2026-cı il oktyabrın 14-də Bakıda Azərbaycan–Laos investisiya və biznes-forumu keçirilib. Forumda Laosun və Azərbaycanın iqtisadi qurumlarının, biznes dairələrinin və digər rəsmi strukturlarının nümayəndələri iştirak ediblər. Tədbirdə Azərbaycanın iqtisadiyyatı, idxal və ixrac potensialı, vergi sistemi və Orta Dəhlizin əhəmiyyəti barədə məlumat verilib. Biznes-forumun keçirilməsi dövlət başçıları səviyyəsində aparılmış müzakirələrin iqtisadi müstəvidə davam etdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Belə tədbirlər sahibkarların birbaşa təmas qurmasına, məhsul və xidmətlərini təqdim etməsinə, potensial tərəfdaşları müəyyənləşdirməsinə və investisiya layihələrini müzakirə etməsinə şərait yaradır. Azərbaycan ilə Laos arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafı üçün sahibkarların qarşılıqlı bazarlara çıxış imkanlarının araşdırılması, logistika məsələlərinin öyrənilməsi, investisiya təşəbbüslərinin qiymətləndirilməsi və biznes mühitinə dair məlumat mübadiləsinin gücləndirilməsi vacibdir. Biznes-forumun praktiki nəticələri gələcəkdə qurulacaq tərəfdaşlıqlar, imzalanacaq kommersiya müqavilələri və reallaşdırılacaq layihələrlə müəyyən ediləcək. Buna görə də forumun əhəmiyyəti yalnız keçirilən görüşlərlə deyil, həmin görüşlərdən sonra yaranacaq davamlı iqtisadi əlaqələrlə ölçülməlidir. Dövlət və özəl sektorun nümayəndələri arasında əməkdaşlığın genişlənməsi ikitərəfli münasibətlərin daha dayanıqlı iqtisadi əsaslar üzərində inkişafına töhfə verə bilər.

Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
“Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları” Facebook qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
Yeni Azərbaycan Partiyasının fəal üzvü