İkili standartlar qarşısında həqiqət və ədalət - Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyi

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 15 oktyabr 2026-cı il tarixində Bakıda keçirilən Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) VII Zirvə Görüşündə səsləndirdiyi fikirlər ölkəmizin müstəqillik tarixinin mühüm məqamlarını və beynəlxalq münasibətlərdə ədalət prinsipinin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirdi. Dövlət başçısının çıxışında Azərbaycanın uzun illər ərzində üzləşdiyi ikili standartlar, Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində xalqımızın məruz qaldığı faciələr və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə münasibət xüsusi yer tutdu.

Müstəqil dövlət olmaq yalnız öz bayrağına, sərhədlərinə və milli maraqlarına sahib olmaq demək deyil. Müstəqillik, eyni zamanda, öz həqiqətlərini dünyaya çatdırmaq, milli mənafelərini müdafiə etmək və beynəlxalq münasibətlərdə bərabərhüquqlu tərəf kimi çıxış etmək iradəsidir. Azərbaycan son 35 ildə məhz bu istiqamətdə mürəkkəb və sınaqlarla dolu yol keçmişdir. Ölkəmizin müstəqilliyini bərpa etdiyi ilk illərdən qarşılaşdığı çətinliklər göstərdi ki, beynəlxalq münasibətlərdə hüquqi prinsiplərin mövcudluğu ilə həmin prinsiplərin bütün dövlətlərə eyni qaydada tətbiq olunması arasında bəzən ciddi fərqlər yaranır. Prezident İlham Əliyevin AQEM-in VII Zirvə Görüşündəki çıxışı bu məsələyə bir daha diqqət çəkdi. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın yaşadığı tarixi hadisələrin sadəcə xatırladılması deyil, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanlanan mühüm mesaj idi: sülhün və təhlükəsizliyin təmin olunması üçün beynəlxalq hüquq ayrı-ayrı dövlətlərin siyasi maraqlarına uyğun deyil, hamıya eyni ölçü ilə tətbiq edilməlidir. Azərbaycanın müstəqillik tarixində ən ağır sınaqlardan biri Ermənistanın ölkəmizə qarşı hərbi təcavüzü və ərazilərimizin uzun müddət işğal altında saxlanılması olmuşdur. Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisinin təqribən 20 faizinin işğal edilməsi, yüz minlərlə insanın doğma yurdlarından didərgin düşməsi xalqımızın həyatında dərin izlər buraxmışdır. Prezidentin çıxışında bir milyon azərbaycanlının Qarabağdan, Şərqi Zəngəzurdan və indiki Ermənistan ərazisindəki tarixi torpaqlarından qovulması məsələsinin vurğulanması bu faciənin miqyasını bir daha diqqətə çatdırır. Məcburi köçkünlük yalnız yaşayış yerini itirmək deyil. İnsan doğulduğu evdən, uşaqlıq xatirələrindən, ata-baba məzarlarından, illərlə zəhmət çəkərək qurduğu həyatdan ayrı düşür. Bir kəndin boşaldılması onun təkcə evlərinin deyil, həm də sosial və mədəni həyatının dağıdılması deməkdir. İşğal illərində Azərbaycanın şəhər və kəndlərində törədilən dağıntılar, mədəni irsə vurulan ziyan və insanların doğma torpaqlarına qayıda bilməməsi münaqişənin humanitar nəticələrini daha da ağırlaşdırmışdır. Bu tarixi hadisələri xatırlamaq keçmişin ağrılarını yenidən yaşatmaq məqsədi daşımır. Əksinə, baş verənlərdən düzgün nəticə çıxarmaq, tarixi yaddaşı qorumaq və gələcək nəsillərə sülhün dəyərini anlatmaq baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Tarixi unutmaqla ədalətli gələcək qurmaq mümkün deyil. Eyni zamanda, keçmişin faciələri gələcəkdə yeni münaqişələrin yaranmaması üçün beynəlxalq hüquqa və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlərin nə qədər vacib olduğunu göstərir.

Beynəlxalq münasibətlərin əsasını təşkil edən prinsiplərdən biri dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsində də dövlətlərin suveren bərabərliyi və beynəlxalq mübahisələrin sülh yolu ilə həlli əsas prinsiplər kimi təsbit edilmişdir. Lakin bu prinsiplərin real həyatda tətbiqi bütün hallarda eyni ardıcıllıqla həyata keçirilmədikdə beynəlxalq sistemə olan inam zəifləyir. İkili standartların mahiyyəti də məhz burada üzə çıxır: bir dövlətin hüququ müdafiə edilərkən digər dövlətin eyni hüququnun nəzərə alınmaması ədalət anlayışını sual altında qoyur. Beynəlxalq münasibətlərdə siyasi maraqların hüquqi prinsiplərdən üstün tutulması münaqişələrin həllini çətinləşdirir, tərəflər arasında etimadı zəiflədir və davamlı sülhə mane olur.

Azərbaycanın uzun illər ərzində üzləşdiyi problemlər fonunda bu məsələnin gündəmə gətirilməsi təsadüfi deyil. Ölkəmiz öz ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin beynəlxalq hüquq çərçivəsində tanınmasına əsaslanaraq mövqeyini müdafiə etmişdir. Bu mövqe bir daha göstərir ki, dövlətlərin hüquqları onların siyasi və iqtisadi gücündən asılı olmamalıdır. Əgər beynəlxalq hüquq hamı üçün ümumi qaydalar müəyyən edirsə, həmin qaydalar bütün dövlətlərə münasibətdə eyni prinsipiallıqla tətbiq olunmalıdır. Ədalət yalnız bəyanatlarda səslənən anlayış deyil. O, konkret hadisələrə verilən qiymətdə, qəbul edilən qərarlarda və hüquqların müdafiəsində öz əksini tapmalıdır. Məhz buna görə Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda səsləndirdiyi fikirlər yalnız ölkəmizin maraqları baxımından deyil, beynəlxalq münasibətlər sistemində etimadın möhkəmləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Bakıda keçirilən AQEM-in VII Zirvə Görüşü Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıqda fəal iştirakının mühüm nümunələrindən biridir. Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə dövlətlər arasında dialoqun genişləndirilməsinə, qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsinə və regional təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsinə xidmət edən platformadır.

Azərbaycanın bu tədbirə ev sahibliyi etməsi ölkəmizin beynəlxalq əməkdaşlığa verdiyi əhəmiyyəti nümayiş etdirir. Coğrafi baxımdan Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşən Azərbaycan siyasi, iqtisadi, enerji və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafında mühüm rol oynayır. Belə bir mövqe ölkəmizə müxtəlif dövlətlərlə əməkdaşlığı genişləndirmək, ortaq maraqlar əsasında tərəfdaşlıqlar qurmaq və regional məsələlərin həllinə töhfə vermək imkanları yaradır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət kursuna, dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və daxili işlərinə qarışmamaq prinsipinə diqqət yetirilməsi ölkəmizin beynəlxalq münasibətlərə yanaşmasının əsas istiqamətlərini ifadə edir. Bu prinsiplər yalnız siyasi bəyanatların mövzusu kimi qalmamalı, dövlətlərarası münasibətlərin gündəlik praktikasında da öz təsdiqini tapmalıdır.

AQEM kimi beynəlxalq platformaların əhəmiyyəti də buradan irəli gəlir. Müxtəlif dövlətlərin eyni masa ətrafında toplaşması fikir ayrılıqlarının müzakirə olunmasına, qarşılıqlı anlaşmanın genişlənməsinə və ümumi problemlərin həlli üçün imkanların axtarılmasına şərait yaradır. Lakin dialoqun nəticə verməsi üçün bütün tərəflər beynəlxalq hüquqa hörmət etməli, digər dövlətlərin qanuni maraqlarını nəzərə almalı və siyasi münasibətlərdə seçici yanaşmalardan çəkinməlidirlər. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ölkəmizin müasir tarixində mühüm mərhələdir. Lakin tarixi nailiyyətlərin əhəmiyyəti yalnız onların əldə edilməsi ilə ölçülmür. Əsas məsələ bu nəticələrin davamlı sülhə, regional sabitliyə və gələcək nəsillər üçün təhlükəsiz mühitə çevrilməsidir. Bu gün qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri bölgədə uzunmüddətli sülhün təmin edilməsi, dövlətlər arasında etimadın bərpası və əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsidir. Sülh yalnız silahlı qarşıdurmanın olmaması deyil. Davamlı sülh qarşılıqlı suverenliyə hörmət, sərhədlərin toxunulmazlığı, iqtisadi əməkdaşlıq və xalqların gələcəyə inamla baxa bilməsi deməkdir. Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini müdafiə etməsi ilə sülhə nail olmaq məqsədi bir-birinə zidd deyil. Əksinə, hüququn tanınması və ədalətli yanaşmanın təmin edilməsi davamlı sülhün əsas şərtlərindəndir. Tarixi hadisələrə obyektiv münasibət göstərilməsi, insanların yaşadığı faciələrin unudulmaması və gələcək münasibətlərin qarşılıqlı hörmət üzərində qurulması regionun inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin AQEM-in VII Zirvə Görüşündə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın müstəqillik dövründə keçdiyi çətin yolu, üzləşdiyi ədalətsizlikləri və beynəlxalq münasibətlərdə prinsipial mövqeyini bir daha gündəmə gətirdi. Bu çıxışın əsas məğzi ondan ibarətdir ki, beynəlxalq hüquq siyasi maraqlardan üstün tutulmalı, dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü bütün hallarda eyni prinsipiallıqla müdafiə olunmalıdır. Azərbaycanın təcrübəsi göstərir ki, milli maraqların qorunması qətiyyətli mövqe, ardıcıl siyasət və tarixi yaddaşa sahib çıxmaq tələb edir. Eyni zamanda, gələcək nəsillər üçün daha təhlükəsiz dünyanın qurulması beynəlxalq münasibətlərdə ədalətin və qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsindən keçir. Ədalət ayrı-ayrı dövlətlər üçün fərqli ölçülərlə müəyyənləşdirildikdə beynəlxalq münasibətlərdə etimad zəifləyir. Hüquq hamı üçün eyni olduqda isə sülhün möhkəm təməli yaranır. Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda səsləndirdiyi əsas mesaj da budur: davamlı sülhün yolu ikili standartlardan deyil, beynəlxalq hüquqa hörmətdən, obyektiv mövqedən və həqiqətin qəbul edilməsindən keçir.

Çinarə Məmmədova

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı üzrə ƏPT sədri,

Naxçıvan şəhər 13 saylı tam orta məktəbin direktor müavini, partiya fəalı