Dünya birliyi Azərbaycanın təşəbbüslərini dəstəkləyir - ŞƏRH

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri milli maraqları qorumaqla yanaşı, qlobal təhlükəsizliyə, siyasi sabitliyə və qarşılıqlı faydaya əsaslanan əməkdaşlığa töhfə verməkdir. Beynəlxalq münasibətlərdə güc amilinin ön plana çıxdığı, münaqişələrin həlli prosesində vahid yanaşmanın hər zaman təmin olunmadığı bir şəraitdə dövlətlərarası dialoqun əhəmiyyəti daha da artır. Belə bir dövrdə Azərbaycanın beynəlxalq siyasi platformalarda fəal iştirakı və çoxtərəfli əməkdaşlığın inkişafına yönəlmiş təşəbbüsləri ölkəmizin xarici siyasət strategiyasının mühüm istiqamətini təşkil edir.
Oktyabrın 15-də Bakıda Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) 7-ci Zirvə Görüşünün keçirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemindəki mövqeyinin və artan diplomatik nüfuzunun mühüm göstəricisi oldu. Prezident İlham Əliyevin zirvə toplantısındakı çıxışı isə təşkilatın gələcək inkişaf istiqamətləri ilə yanaşı, beynəlxalq hüququn aliliyi, dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və münaqişələrin həlli məsələlərinə dair Azərbaycanın prinsipial mövqeyini əks etdirdi. Çıxışın əsas məzmununu beynəlxalq münasibətlərdə ədalət prinsipinin qorunması, qəbul edilən qərarların icrasının təmin olunması və sülhün davamlı əsaslar üzərində qurulması zərurəti təşkil edirdi.
Azərbaycanın Zirvə Görüşünə ev sahibliyi etməsi təsadüfi diplomatik hadisə deyil. Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşən ölkəmiz coğrafi mövqeyini iqtisadi, nəqliyyat və siyasi üstünlüklərə çevirərək geniş beynəlxalq əməkdaşlıq imkanları formalaşdırıb. Şərqlə Qərb arasında əlaqələrin genişlənməsi, enerji və nəqliyyat marşrutlarının inkişafı, müxtəlif dövlətlərlə ikitərəfli və çoxtərəfli münasibətlərin möhkəmləndirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq əhəmiyyətini artıran əsas amillərdəndir. Bu baxımdan Bakı Zirvəsi ölkəmizin yalnız regional proseslərin iştirakçısı deyil, həm də beynəlxalq dialoqun təşviqinə töhfə verən fəal tərəfdaş olduğunu nümayiş etdirdi.
Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın AQEM-ə sədrliyinə üzv dövlətlər tərəfindən göstərilən yekdil dəstəyə görə minnətdarlığını ifadə etdi və ölkəmizin təşkilat çərçivəsində həyata keçirdiyi fəaliyyətin prioritetlərini diqqətə çatdırdı. Azərbaycanın sədrliyi dövründə nəqliyyat və bağlantılar, rəqəmsallaşma, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, təhsil və elm sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində təşəbbüslər irəli sürülüb. Bu yanaşma təşkilatın fəaliyyətinin yalnız siyasi müzakirələrlə məhdudlaşmamasına, eyni zamanda üzv dövlətlər üçün real inkişaf imkanları yaratmasına xidmət edir.
AQEM-in əhəmiyyəti, ilk növbədə, Asiyanın müxtəlif dövlətlərini ümumi təhlükəsizlik və əməkdaşlıq gündəliyi ətrafında birləşdirmək imkanından irəli gəlir. İqtisadi potensialı, təbii ehtiyatları, insan kapitalı və nəqliyyat imkanları ilə seçilən Asiya qitəsi qlobal inkişafın əsas mərkəzlərindən biridir. Bununla yanaşı, regionda mövcud olan siyasi ziddiyyətlər və təhlükəsizlik çağırışları qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsini zəruri edir. AQEM kimi platformaların əsas üstünlüyü müxtəlif maraqlara malik dövlətlər üçün bərabərhüquqlu dialoq şəraiti yaratmasıdır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında beynəlxalq hüququn prinsiplərinə xüsusi diqqət yetirilməsi Azərbaycanın tarixi təcrübəsi və milli maraqları ilə birbaşa bağlıdır. Dövlət başçısı Ermənistanın Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi işğal siyasətini, bir milyondan çox azərbaycanlının doğma torpaqlarından qovulmasını və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi qətnamələrin uzun müddət icra edilməməsini xatırlatdı. Bu faktlar beynəlxalq münasibətlərdə hüquqi qərarların qəbul olunması ilə onların praktiki icrası arasında mövcud ola bilən ziddiyyətləri göstərir.
Bu məsələnin beynəlxalq əhəmiyyəti ondadır ki, hüquqi normaların işlək mexanizmlərlə təmin olunmadığı şəraitdə beynəlxalq təşkilatların qərarları gözlənilən nəticəni verməyə bilər. Dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü yalnız bəyanatlarda tanınmaqla kifayətlənməməli, beynəlxalq münasibətlərin real praktikasında da qorunmalıdır. Əks halda, seçici yanaşmalar beynəlxalq institutlara inamı zəiflədir, münaqişələrin həllini çətinləşdirir və yeni qarşıdurmalar üçün zəmin yaradır. Prezident İlham Əliyevin bu məsələyə diqqət çəkməsi Azərbaycanın beynəlxalq hüququn bütün dövlətlərə bərabər tətbiq olunmasına verdiyi əhəmiyyətin ifadəsidir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpa olunması ölkənin müasir tarixində mühüm mərhələdir. Vətən müharibəsində əldə edilən Qələbə və 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində ölkəmizin suverenliyi bütün ərazisində təmin edildi. Lakin Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqətə çatdırılan əsas məqamlardan biri yalnız tarixi hadisələrin xatırladılması deyil, onların beynəlxalq münasibətlər baxımından yaratdığı nəticələrin düzgün qiymətləndirilməsidir. Azərbaycanın təcrübəsi göstərir ki, münaqişələrin uzun müddət həllsiz qalması və beynəlxalq qərarların icrasının təmin edilməməsi sülhün əldə olunmasını daha da mürəkkəbləşdirə bilər.
Dövlət başçısının çıxışında sülh məsələsinə xüsusi yer ayrılması da bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Azərbaycan münaqişənin başa çatmasından sonra regionda davamlı sülhün təmin olunması istiqamətində mövqeyini ortaya qoyub. Bununla belə, sülhün uzunömürlü olması üçün siyasi bəyanatlarla yanaşı, qarşılıqlı öhdəliklərə əməl edilməsi, etimadın möhkəmləndirilməsi və gələcək əməkdaşlıq üçün əlverişli şəraitin yaradılması vacibdir. Sülhün kövrək xarakter daşıması barədə Prezident İlham Əliyevin fikri onun qorunmasının və möhkəmləndirilməsinin davamlı siyasi məsuliyyət tələb etdiyini göstərir.
Bakı Zirvəsinin mühüm nəticələrindən biri Laos Xalq Demokratik Respublikasının AQEM-ə üzv qəbul edilməsidir. Bu qərar təşkilatın əhatə dairəsinin genişlənməsi və Asiya dövlətləri arasında çoxtərəfli əməkdaşlığın inkişafı baxımından əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın sədrliyi dövründə qəbul edilən bu qərar AQEM-in daha geniş təmsilçiliyə malik dialoq platforması kimi mövqeyini gücləndirir. Eyni zamanda, üzv dövlətlərin sayının artması təşkilatın müxtəlif sahələrdə birgə təşəbbüslər həyata keçirmək imkanlarını genişləndirir.
Azərbaycanın AQEM-də sədrliyinin 2028-ci ilədək uzadılması ölkəmizə göstərilən etimadın və sədrliyin davam etdirilməsinə verilən dəstəyin ifadəsidir. Bu qərar Azərbaycanın təşkilat çərçivəsində başlatdığı təşəbbüsləri davam etdirməsinə, üzv dövlətlər arasında əməkdaşlıq əlaqələrini daha da möhkəmləndirməsinə və institusional inkişaf prosesinə töhfə verməsinə imkan yaradır. Sədrliyin davam etməsi həm də əldə olunmuş nəticələrin qorunması və yeni prioritetlərin ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Azərbaycanın irəli sürdüyü əməkdaşlıq gündəliyində nəqliyyat və rəqəmsal bağlantılar xüsusi yer tutur. Avrasiya məkanında yükdaşımaların genişlənməsi, tranzit imkanlarının artırılması və müasir logistika infrastrukturunun inkişafı iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsinə xidmət edir. Bununla yanaşı, rəqəmsallaşma dövlətlər arasında məlumat mübadiləsinin sürətlənməsi, yeni texnologiyaların tətbiqi və iqtisadiyyatların rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsi üçün geniş imkanlar açır. Azərbaycan bu sahələrdə malik olduğu coğrafi üstünlükləri və infrastruktur potensialını beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafına yönəltməklə Şərq ilə Qərb arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə töhfə verir.
Ətraf mühitin mühafizəsi, təhsil, elm və turizm kimi istiqamətlər də AQEM çərçivəsində əməkdaşlığın mühüm tərkib hissəsidir. Müasir dövrdə dövlətlərin inkişafı yalnız iqtisadi göstəricilərlə müəyyən olunmur. İnsan kapitalının gücləndirilməsi, elmi biliklərin paylaşılması, ekoloji problemlərin birgə həlli və mədəni əlaqələrin genişləndirilməsi də davamlı tərəqqinin əsas şərtləridir. Bu sahələrdə əməkdaşlığın inkişafı ölkələr arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirir və tərəfdaşlığın daha geniş ictimai əsaslar üzərində qurulmasına şərait yaradır.
Bakı Zirvə Görüşü Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun yalnız diplomatik təmsilçiliklə deyil, konkret təşəbbüslər və təşkilati fəaliyyətlə də möhkəmləndiyini göstərdi. Ölkəmizin müxtəlif dövlətlərlə əməkdaşlıq əlaqələri qurmaq, ortaq maraqları müəyyənləşdirmək və çoxtərəfli platformaların fəaliyyətinə töhfə vermək imkanları Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm üstünlüklərindəndir. Bu siyasətin əsasını milli maraqların qorunması, suverenliyə hörmət, bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq və qarşılıqlı faydaya əsaslanan münasibətlərin inkişafı təşkil edir.
Prezident İlham Əliyevin AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündəki çıxışı Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərə dair prinsipial mövqeyini, regional təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə yanaşmasını və çoxtərəfli əməkdaşlığın inkişafına verdiyi əhəmiyyəti əks etdirən mühüm siyasi çıxışdır. Bakı Zirvəsi ölkəmizin beynəlxalq dialoq məkanı kimi rolunu gücləndirməklə yanaşı, AQEM-in institusional inkişafı və gələcək fəaliyyət istiqamətləri üçün də əhəmiyyətli zəmin yaratdı.
Bu tədbirin başlıca siyasi nəticəsi ondan ibarətdir ki, beynəlxalq əməkdaşlığın səmərəliliyi yalnız dövlətlərin bir araya gəlməsi ilə deyil, ortaq prinsiplərin konkret qərarlara və ardıcıl fəaliyyətə çevrilməsi ilə ölçülür. Azərbaycanın mövqeyi də məhz bu yanaşmaya əsaslanır: hüquqa hörmət, suverenliyin qorunması, etimadın möhkəmləndirilməsi və sülhün davamlı təmin olunması beynəlxalq münasibətlərin əsas istiqamətləri olmalıdır. Bakıdan verilən mesajın mahiyyəti budur ki, güclü beynəlxalq sistem ayrı-ayrı dövlətlərin maraqlarının qarşıdurması üzərində deyil, hüququn aliliyi və qarşılıqlı məsuliyyət üzərində qurulmalıdır.

Nazimə Şamıyeva

YAP Füzuli rayon təşkilatının sədri