Ədalətli mövqe və sülhə aparan yol - ŞƏRH

Müasir beynəlxalq münasibətlər sisteminin dayanıqlılığı dövlətlərin beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə nə dərəcədə əməl etməsindən, qəbul edilən qərarların həyata keçirilməsindən və bütün ölkələrə eyni meyarlarla yanaşılmasından asılıdır. Təəssüf ki, dünyada baş verən proseslər bir sıra hallarda beynəlxalq hüququn selektiv tətbiq olunduğunu, ayrı-ayrı dövlətlərin maraqlarından asılı olaraq eyni hadisələrə fərqli münasibət göstərildiyini ortaya qoyur. Belə yanaşma beynəlxalq təşkilatların nüfuzuna xələl gətirməklə yanaşı, münaqişələrin həllini çətinləşdirir, dövlətlər arasında etimadı zəiflədir və ədalətin təmin olunmasına mane olur.

Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 27-də Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı çıxışı bu baxımdan mühüm mesajlarla yadda qalıb. Dövlət başçısı beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartların yolverilməzliyini, beynəlxalq hüququn bütün dövlətlərə münasibətdə eyni qaydada tətbiq edilməsinin vacibliyini diqqətə çatdırıb. Azərbaycanın bu məsələdəki mövqeyi aydındır: beynəlxalq hüquq normaları yalnız müəyyən dövlətlərin maraqlarına uyğun olduqda deyil, hər bir halda rəhbər tutulmalı, qəbul edilən qərarların icrası üçün real mexanizmlər mövcud olmalıdır.
Azərbaycan uzun illər ərzində beynəlxalq münasibətlərdə ədalətli yanaşmanın tərəfdarı kimi çıxış edib. Ermənistanın ölkəmizə qarşı hərbi təcavüzü və ərazilərimizin işğalı dövründə beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri kobud şəkildə pozulub. BMT Təhlükəsizlik Şurası 1993-cü ildə qəbul etdiyi dörd qətnamə ilə Azərbaycan ərazilərinin işğalına son qoyulmasını və işğalçı qüvvələrin çıxarılmasını tələb etsə də, həmin sənədlərin icrası təmin edilməyib. Qətnamələrin yerinə yetirilməməsi beynəlxalq sistemdə mövcud olan ciddi problemləri üzə çıxarıb və uzun illər ərzində yüz minlərlə azərbaycanlının doğma torpaqlarından ayrı düşməsi ilə nəticələnən vəziyyətin davam etməsinə şərait yaradıb.
Bu təcrübə bir daha göstərir ki, beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qərarlar yalnız kağız üzərində qaldıqda onların məqsədlərinə nail olmaq mümkün deyil. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunması üçün mühüm hüquqi vasitələrdən biridir. Lakin bu sənədlərin effektivliyi onların icrasını təmin edən mexanizmlərin mövcudluğu ilə bilavasitə bağlıdır. Əgər beynəlxalq hüququn tələbləri bəzi hallarda qətiyyətlə müdafiə olunur, digər hallarda isə diqqətdən kənarda qalırsa, bu, beynəlxalq münasibətlərdə ədalət prinsipinə inamı zəiflədir. Buna görə də beynəlxalq qərarların icrasında ardıcıllıq və vahid yanaşma təmin edilməlidir.
Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan ikili standartlara qarşı həmişə mübarizə aparıb və bundan sonra da bu mövqeyinə sadiq qalacaq. Bu prinsip ölkəmizin xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığına hörmətlə yanaşılmasını vacib hesab edir. Eyni zamanda, hər bir xalqın təhlükəsizlik şəraitində yaşamaq və öz gələcəyini sərbəst müəyyənləşdirmək hüququnun qorunmasını müdafiə edir. Bu prinsiplərin seçici deyil, universal qaydada tətbiqi beynəlxalq münasibətlərdə etimadın möhkəmləndirilməsi üçün zəruridir.
Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsi beynəlxalq hüququn prinsiplərinin təmin olunması baxımından mühüm tarixi hadisədir. Ölkəmiz uzun illər münaqişənin sülh yolu ilə həlli üçün səylər göstərib, lakin beynəlxalq vasitəçilik mexanizmləri işğala son qoyulmasını təmin edə bilməyib. Nəticədə Azərbaycan 2020-ci ildə Vətən müharibəsi zamanı ərazilərinin böyük hissəsini azad edib, 2023-cü ildə isə suverenliyini tam bərpa edib. Bu hadisələr dövlətimizin öz milli maraqlarını müdafiə etmək əzmini, beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyini və sülhə nail olmaq üçün yaratdığı yeni reallıqları nümayiş etdirib.
Ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra regionda davamlı sülhün təmin olunması Azərbaycanın əsas prioritetlərindən birinə çevrilib. Müharibənin ağır nəticələrini yaşamış region üçün yeni qarşıdurmalar deyil, qarşılıqlı etimadın qurulması, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, kommunikasiya əlaqələrinin inkişafı və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi vacibdir. Sülh yalnız hərbi əməliyyatların dayandırılması demək deyil; o, dövlətlərin bir-birinin suverenliyinə hörmət etdiyi, öhdəliklərin yerinə yetirildiyi və gələcək münaqişələrin qarşısını alan münasibətlər sisteminin yaradılmasını tələb edir.
Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində əldə olunan irəliləyişlər bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin Forumdakı çıxışında qeyd etdiyi kimi, Ermənistanla sülh sazişi 2025-ci ilin avqustunda paraflanıb. Sazişin Vaşinqtonda paraflanması və həmin məkanın rəmzi məna daşıması regionda uzun illər davam edən münaqişənin siyasi həlli istiqamətində yeni mərhələnin formalaşdığını göstərir. Bu addım tərəflərin münasibətlərində qarşıdurmadan əməkdaşlığa keçid üçün imkanlar yaradır. Bununla yanaşı, davamlı sülhün təmin edilməsi əldə olunmuş razılaşmaların həyata keçirilməsini, qarşılıqlı öhdəliklərə əməl olunmasını və münasibətlərin beynəlxalq hüququn prinsipləri əsasında qurulmasını tələb edir.
Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, regionda sülh və sabitlik yalnız qarşılıqlı hörmət, suverenliyin tanınması və ərazi iddialarından imtina əsasında möhkəmlənə bilər. Müharibənin başa çatması gələcək nəsillərin təhlükəsiz şəraitdə yaşaması, iqtisadi və humanitar əlaqələrin genişlənməsi, Cənubi Qafqazın əməkdaşlıq məkanına çevrilməsi üçün mühüm imkanlar açır. Bu imkanlardan səmərəli istifadə edilməsi isə tərəflərin siyasi iradəsindən və əldə olunan razılaşmaların ardıcıl şəkildə icrasından asılıdır.
Prezident İlham Əliyevin Forumdakı çıxışı beynəlxalq hüququn aliliyinin, ikili standartlara qarşı mübarizənin və davamlı sülhün təmin edilməsinin bir-biri ilə sıx bağlı olduğunu bir daha göstərir. Azərbaycanın keçdiyi tarixi yol sübut edir ki, ədalətli və uzunmüddətli sülhün əsasını hüquqa hörmət, qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi və dövlətlərin suverenliyinin tanınması təşkil edir. Ermənistanla sülh prosesinin uğurla başa çatması və əldə olunan razılaşmaların həyata keçirilməsi regionda müharibə səhifəsinin birdəfəlik bağlanmasına, Cənubi Qafqazda yeni əməkdaşlıq mərhələsinin başlanmasına xidmət edə bilər.

Şəhla Rəhimova,
Salyan şəhər 7 saylı məkəb-liseyin müəllimi, Əməkdar müəllim