Azərbaycan Konstitusiyası – müstəqil dövlətçiliyimizin hüquqi təməli və inkişaf yolumuzun əsas təminatı - ŞƏRH

Hər bir müstəqil dövlətin siyasi, hüquqi və ictimai həyatını müəyyən edən, onun idarəçilik sisteminin əsas prinsiplərini özündə əks etdirən ali qanunvericilik sənədi Konstitusiyadır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası xalqımızın dövlətçilik iradəsini, müstəqillik ideallarını, milli maraqlarını və gələcək inkişaf hədəflərini özündə birləşdirən fundamental hüquqi sənəddir. O, dövlətin idarə olunmasının əsaslarını müəyyən etməklə yanaşı, insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasına, cəmiyyətdə qanunun aliliyinin təmin edilməsinə və demokratik institutların fəaliyyətinə hüquqi zəmin yaradır. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqil dövlət quruculuğu tariximizdə yeni mərhələnin başlanğıcını qoymuşdur. Bu sənəd Azərbaycan xalqının azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizəsinin məntiqi nəticəsi olmaqla, ölkənin hüquqi, demokratik və dünyəvi dövlət kimi inkişaf istiqamətini müəyyənləşdirmişdir. Müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyasının hazırlanması və qəbul edilməsi Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik fəaliyyətinin ən mühüm istiqamətlərindən biri olmuşdur. Məhz onun rəhbərliyi ilə yaradılmış Konstitusiya komissiyası tərəfindən müasir tələblərə, milli dövlətçilik ənənələrinə və beynəlxalq hüquq normalarına uyğun yeni Konstitusiya layihəsi hazırlanmış, ümumxalq müzakirəsinə təqdim edilmişdir. Ulu Öndər Heydər Əliyev Konstitusiyanın əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirərək onun ümumbəşəri dəyərlərə, mütərəqqi milli ənənələrə, dövlətin və cəmiyyətin inkişaf perspektivlərinə əsaslandığını xüsusi vurğulamışdır. Bu yanaşma sənədin mahiyyətində də öz əksini tapmışdır. Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin mənbəyinin xalq olduğunu təsbit edir, hakimiyyətin qanunvericilik, icra və məhkəmə qolları arasında bölünməsinin əsaslarını müəyyənləşdirir, dövlət orqanlarının səlahiyyət və məsuliyyət çərçivəsini formalaşdırır. Konstitusiyanın əsas prinsiplərindən biri insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının ali dəyər kimi qorunmasıdır. Burada hər kəsin qanun qarşısında bərabərliyi, yaşamaq, azadlıq, şəxsi toxunulmazlıq, təhsil, əmək, mülkiyyət və digər fundamental hüquqları təsbit olunmuşdur. Eyni zamanda fikir və söz azadlığı, vicdan azadlığı, siyasi iştirak və vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı üçün hüquqi təminatlar müəyyən edilmişdir. Bu müddəalar demokratik cəmiyyətin formalaşması, vətəndaşların dövlət və cəmiyyət həyatında fəal iştirakının təmin olunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan dövlətçiliyinin konstitusion əsaslarının formalaşması prosesi daha əvvəlki dövrlərlə də bağlıdır. 1978-ci il aprelin 21-də Azərbaycan SSR-in sonuncu Konstitusiyasının qəbul edilməsi həmin tarixin mühüm hadisələrindən biri olmuşdur. Bu sənədin hazırlanması prosesində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin prinsipial mövqeyi və təşəbbüsləri xüsusi əhəmiyyət daşımışdır. Xüsusilə Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi təsbit olunması milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və ana dilimizin ictimai-siyasi mövqeyinin möhkəmləndirilməsi baxımından tarixi addım idi. Həmin dövrdə mövcud olan mürəkkəb siyasi şəraitə baxmayaraq, Azərbaycan dilinin dövlət dili statusunun Konstitusiyada əks etdirilməsi Ulu Öndərin milli maraqlara bağlılığının mühüm göstəricisi kimi tarixdə qalmışdır. Bu hadisə sonrakı dövrlərdə müstəqil Azərbaycanın konstitusion inkişafı üçün də mühüm tarixi təcrübə yaratmışdır. 1995-ci il Konstitusiyasının qəbulundan sonra ölkədə hüquqi və institusional islahatların həyata keçirilməsi, dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi və qanunvericilik bazasının müasir tələblərə uyğunlaşdırılması istiqamətində ardıcıl addımlar atılmışdır. Zamanın dəyişən reallıqları, ictimai münasibətlərin inkişafı və dövlət idarəçiliyinin yeni tələbləri Konstitusiyaya əlavə və dəyişikliklərin edilməsini zəruri etmişdir. 2002-ci il avqustun 24-də, 2009-cu il martın 18-də və 2016-cı il sentyabrın 26-da keçirilmiş referendumlar nəticəsində Əsas Qanuna müvafiq dəyişikliklər edilmişdir. Bu dəyişikliklər dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, insan hüquqlarının müdafiə mexanizmlərinin genişləndirilməsi və hüquqi sistemin inkişafı baxımından mühüm mərhələlər olmuşdur. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən dövlət siyasətində Konstitusiyanın prinsiplərinin qorunması, qanunvericilik sisteminin təkmilləşdirilməsi və hüquqi dövlət quruculuğunun davam etdirilməsi mühüm yer tutur. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin bilavasitə rəhbərliyi ilə hazırlanmış Konstitusiya müasir dünyanın sivil dəyərlərinə, xalqımızın çoxəsrlik dövlətçilik ənənələrinə, milli və ümumbəşəri prinsiplərə əsaslanaraq demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət quruculuğu üçün möhkəm təməl yaratmışdır. Müstəqil Azərbaycanın inkişafında Konstitusiyanın rolu təkcə hüquqi münasibətlərin tənzimlənməsi ilə məhdudlaşmır. Əsas Qanun ölkənin iqtisadi, sosial, siyasi və mədəni inkişafının da hüquqi çərçivəsini müəyyən edir. Dövlətin strateji fəaliyyət istiqamətlərinin həyata keçirilməsi, milli təhlükəsizliyin təmin olunması, vətəndaşların rifahının yüksəldilməsi, təhsil və səhiyyə sisteminin inkişafı, sahibkarlıq mühitinin formalaşdırılması və sosial ədalət prinsiplərinin qorunması konstitusion müddəalarla sıx bağlıdır. Konstitusiyanın aliliyi dövlət orqanlarının, vəzifəli şəxslərin və vətəndaşların qanun qarşısında məsuliyyətini müəyyən edən əsas meyardır. Hüquqi dövlətin möhkəmlənməsi üçün qanunlara yalnız riayət olunması deyil, həm də hər bir vətəndaşın öz hüquq və vəzifələrini bilməsi, cəmiyyət qarşısında məsuliyyətini dərk etməsi vacibdir. Bu baxımdan Konstitusiyanın mahiyyətinin gənc nəslə öyrədilməsi, hüquqi maarifləndirmənin genişləndirilməsi və vətəndaşlıq məsuliyyətinin artırılması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Konstitusiya yalnız dövlət qurumlarının fəaliyyətini müəyyən edən sənəd deyil, həm də cəmiyyətin hüquqi düşüncəsinin və demokratik mədəniyyətinin formalaşmasına xidmət edən əsas mənbədir. 2025-ci ildə müstəqil Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyasının qəbul edilməsinin 30 illiyi dövlətçilik tariximizdə əlamətdar hadisə kimi qeyd edilmişdir. Bu yubiley münasibətilə “Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 30 illiyi (1995–2025)” Azərbaycan Respublikasının yubiley medalının təsis edilməsi də Konstitusiyanın hazırlanmasına, təkmilləşdirilməsinə, hüquq sisteminin inkişafına və insan hüquqlarının müdafiəsinə töhfə verən xidmətlərin qiymətləndirilməsinə yönəlmişdir. Bu addım Əsas Qanunun cəmiyyət həyatındakı roluna verilən önəmin göstəricisidir. 2025-ci ilin ölkəmizdə “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi isə Konstitusiyanın qəbulunun 30-cu ildönümünün və dövlət suverenliyimizin əhəmiyyətinin xüsusi vurğulanmasına xidmət etmişdir. Bu gün Azərbaycan Respublikası öz müstəqilliyini, suverenliyini və ərazi bütövlüyünü təmin etmiş dövlət kimi inkişaf yolunu davam etdirir. Konstitusiyanın preambulasında əksini tapan müstəqilliyin, suverenliyin və ərazi bütövlüyünün qorunması prinsipləri dövlət siyasətinin əsas istiqamətləri sırasında dayanır. Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfər və 2023-cü ildə suverenliyin ölkəmizin bütün ərazilərində bərpa olunması Azərbaycan dövlətçiliyinin yeni reallıqlarını formalaşdırmışdır. Bu reallıqlar hüquqi dövlət quruculuğunun, konstitusion prinsiplərin və milli qanunvericiliyin əhəmiyyətini daha da artırır. Nəticə etibarilə, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqil dövlətimizin hüquqi dayağı, milli dövlətçilik ənənələrimizin davamlılığını təmin edən və gələcək inkişafımızın istiqamətlərini müəyyənləşdirən fundamental sənəddir. Onun müddəalarına hörmətlə yanaşmaq, qanunun aliliyini qorumaq, hüquq və vəzifələrimizi bilmək hər bir vətəndaşın məsuliyyətidir. Konstitusiya Günü yalnız tarixi bir hadisənin xatırlanması deyil, həm də müstəqilliyimizin hüquqi əsaslarına, dövlətçiliyimizin inkişaf yoluna və gələcək nəsillər qarşısında daşıdığımız məsuliyyətə nəzər salmaq üçün mühüm fürsətdir.

Səltənət Möhsünlü
YAP Tərtər rayon təşkilatının məsləhətçisi