12 Noyabr – Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Günü

Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixində mühüm əhəmiyyətə malik olan əlamətdar günlərdən biri də 12 Noyabr – Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Günüdür. Bu tarix ölkəmizin müstəqil dövlət kimi hüquqi əsaslarının formalaşmasını, demokratik inkişaf yolunun müəyyənləşdirilməsini və milli dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsini təcəssüm etdirir. Konstitusiya hər bir müstəqil dövlətin əsas qanunu olmaqla yanaşı, onun siyasi, iqtisadi, sosial və hüquqi sisteminin təməlini təşkil edir.
Azərbaycan Respublikasının müasir Konstitusiyasının qəbul edilməsi ölkəmizin müstəqillik tarixində mühüm hadisə olmuşdur. 1991-ci il oktyabrın 18-də dövlət müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan qarşısında yeni dövlət quruculuğu sisteminin yaradılması, hüquqi dövlət prinsiplərinin müəyyənləşdirilməsi və demokratik cəmiyyətin formalaşdırılması kimi mühüm vəzifələr dayanırdı. Həmin dövrdə ölkədə mövcud olan mürəkkəb siyasi və iqtisadi vəziyyət yeni Konstitusiyanın hazırlanmasını zəruri edirdi.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə müstəqil Azərbaycanın yeni Konstitusiyasının layihəsi hazırlanmış və ümumxalq müzakirəsinə təqdim edilmişdir. 1995-ci il noyabrın 12-də keçirilən referendum nəticəsində Azərbaycan Respublikasının ilk müstəqil Konstitusiyası qəbul olunmuşdur. Bu hadisə ölkəmizin hüquqi dövlət quruculuğu istiqamətində atdığı ən mühüm addımlardan biri kimi tarixə düşmüşdür. Məhz həmin tarixdən etibarən 12 Noyabr ölkəmizdə Konstitusiya Günü kimi qeyd edilir.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlətin əsas idarəçilik prinsiplərini, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını, dövlət hakimiyyətinin təşkilini və fəaliyyət istiqamətlərini müəyyən edir. Konstitusiyanın əsas prinsiplərindən biri dövlət hakimiyyətinin mənbəyinin xalq olmasıdır. Bu prinsipə əsasən, Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyətinin yeganə mənbəyi Azərbaycan xalqıdır. Xalq öz suveren hüquqlarını referendum və azad seçkilər vasitəsilə həyata keçirir.
Konstitusiyanın ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına geniş yer verilməsidir. Sənəddə hər kəsin yaşamaq, azadlıq, mülkiyyət, təhsil, əmək, istirahət, sağlamlığın qorunması və digər fundamental hüquqları təsbit olunmuşdur. Eyni zamanda, qanun qarşısında bərabərlik, vicdan azadlığı, fikir və söz azadlığı, sərbəst toplaşmaq hüququ kimi demokratik prinsiplər də öz əksini tapmışdır. Bu müddəalar vətəndaşların hüquqlarının qorunmasına və cəmiyyətdə ədalət prinsiplərinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.
Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətlərinə bölünməsi prinsipini də müəyyən edir. Bu bölgü hakimiyyət qollarının fəaliyyətində tarazlığın qorunmasına, qanunçuluğun təmin edilməsinə və dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyinin artırılmasına şərait yaradır. Milli Məclis qanunvericilik hakimiyyətini, Prezident icra hakimiyyətini, məhkəmələr isə məhkəmə hakimiyyətini həyata keçirir. Beləliklə, dövlət orqanlarının səlahiyyətləri və məsuliyyətləri hüquqi çərçivədə müəyyənləşdirilir.
Müstəqillik illərində Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və sosial həyatında baş verən dəyişikliklər Konstitusiyanın təkmilləşdirilməsini də zəruri etmişdir. Bu məqsədlə 2002, 2009 və 2016-cı illərdə ümumxalq referendumları keçirilmiş, Konstitusiyaya bir sıra əlavə və dəyişikliklər edilmişdir. Həmin dəyişikliklər dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsinə, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin gücləndirilməsinə, vətəndaşların sosial təminatının artırılmasına və hüquqi mexanizmlərin müasir tələblərə uyğunlaşdırılmasına xidmət etmişdir.
Bu gün Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ölkəmizin davamlı inkişafının, siyasi sabitliyinin və hüquqi dövlət quruculuğunun əsas təminatlarından biridir. Xüsusilə, müstəqil Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunması ölkəmizin dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını qoymuşdur. Bu tarixi nailiyyətlər dövlətin konstitusion əsaslarının qorunmasının və möhkəmləndirilməsinin əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirir.
Konstitusiyanın cəmiyyət həyatında mühüm istiqamətlərindən biri də sosial dövlət prinsiplərinin təmin edilməsidir. Dövlət vətəndaşların layiqli həyat səviyyəsinin yaradılması, sosial müdafiənin gücləndirilməsi, təhsilin və səhiyyənin inkişafı istiqamətində fəaliyyət göstərir. Bu baxımdan Konstitusiya yalnız dövlət orqanlarının fəaliyyətini tənzimləyən sənəd deyil, həm də insanların rifahına və cəmiyyətin tərəqqisinə xidmət edən fundamental hüquqi bazadır.
Konstitusiya yalnız hüquqi sənəd deyil, həm də cəmiyyətin gələcəyini müəyyən edən mühüm dəyərdir. Hər bir vətəndaşın öz hüquq və vəzifələrini bilməsi, qanunlara hörmətlə yanaşması və dövlət qarşısında məsuliyyətini dərk etməsi hüquqi cəmiyyətin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Xüsusilə gənc nəslin Konstitusiyanın mahiyyətini dərindən öyrənməsi, milli dövlətçilik ənənələrinə hörmət ruhunda yetişməsi gələcək inkişaf baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü Azərbaycan xalqının müstəqilliyinə, suverenliyinə, hüquqi dövlətçilik prinsiplərinə və demokratik dəyərlərə sadiqliyinin ifadəsidir. Bu əlamətdar gün hər bir vətəndaşa dövlətimizin hüquqi əsaslarını, azadlıq və müstəqillik uğrunda əldə edilmiş tarixi nailiyyətləri xatırladır. Konstitusiyaya hörmət etmək, onun prinsiplərinə əməl etmək və hüquqi dövlət quruculuğuna töhfə vermək hər bir azərbaycanlının vətəndaşlıq borcudur. Müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişafı, güclü dövlətçilik ənənələrinin qorunması və xalqımızın rifahının yüksəldilməsi məhz bu ali prinsiplərin davamlı şəkildə həyata keçirilməsindən asılıdır.

Nüsrət Kərimov
Nərimanov rayon Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin şöbə müdiri, ƏPT sədri