Dövlətlərin beynəlxalq münasibətlər sistemində tutduğu mövqe onların müstəqil siyasət yürütmək imkanları, milli maraqlarını qorumaq əzmi və digər ölkələrlə qarşılıqlı etimada əsaslanan əlaqələr qurmaq bacarığı ilə müəyyən olunur. Müasir dövrdə beynəlxalq nüfuzun əsas göstəricilərindən biri dövlətlərarası münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlməsidir. Bu baxımdan, Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ölkəmizin diplomatik tarixində mühüm hadisə, beynəlxalq mövqeyinin möhkəmlənməsinin növbəti təsdiqidir.Noyabrın 12-də Dublin şəhərində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən imzalanan sənəd iki ölkə arasında münasibətlərin yeni mərhələsinin əsasını qoyur. Bu hadisə uzun illər ərzində formalaşmış dostluq və əməkdaşlıq əlaqələrinin daha yüksək səviyyəyə çatdırılması ilə yanaşı, Azərbaycanın beynəlxalq siyasi proseslərdə artan nüfuzunu və etibarlı tərəfdaş statusunu nümayiş etdirir.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən müstəqil və balanslaşdırılmış xarici siyasət Azərbaycanın mürəkkəb geosiyasi şəraitdə milli maraqlarını qorumasına, müxtəlif siyasi və iqtisadi mərkəzlərlə qarşılıqlı faydalı münasibətlər qurmasına imkan yaradıb. Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlığın rəsmiləşdirilməsi də bu siyasi kursun məntiqi nəticəsidir. Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin möhkəm tarixi və siyasi təməli mövcuddur. 1994-cü il fevralın 23-də imzalanmış Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə, 1998-ci il iyulun 21-də qəbul edilmiş Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ikitərəfli əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynayıb. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi uzaqgörən xarici siyasət strategiyası əsasında qurulan münasibətlər Prezident İlham Əliyev tərəfindən müasir dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə davam etdirilib. Əvvəlcə enerji və iqtisadi əməkdaşlıq üzərində inkişaf edən əlaqələr sonradan siyasi dialoq, təhlükəsizlik, nəqliyyat, təhsil və texnologiya sahələrini də əhatə edib.
Birgə Bəyannamənin mühüm siyasi əhəmiyyəti BMT Nizamnaməsinə, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətin bir daha təsdiqlənməsidir. Azərbaycan uzun illər beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanaraq ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası uğrunda mübarizə aparıb. Bu gün ölkəmizin suverenliyini tam bərpa etməsi regionda yeni siyasi reallıqlar yaradıb. Sənəddə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə edilmiş razılaşmanın əhəmiyyətinin vurğulanması və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması istiqamətində səylərin dəstəklənməsi də xüsusi siyasi məna daşıyır.
Azərbaycanın irəli sürdüyü sülh gündəliyi Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitliyin, təhlükəsizliyin və iqtisadi əməkdaşlığın təmin edilməsinə yönəlib. Böyük Britaniyanın davamlı sülhə nail olmaq səylərinə dəstəyini ifadə etməsi regionda yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranması baxımından əhəmiyyətlidir. Sənəddə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi, təcrübə mübadiləsi, müdafiə sənayesi üzrə birgə təşəbbüslərin araşdırılması, hüquq-mühafizə və məhkəmə institutları arasında əlaqələrin inkişafı da nəzərdə tutulur. Bu istiqamətlər Azərbaycanın təhlükəsizlik siyasətinin müasir çağırışlara uyğun təkmilləşdirilməsinə və institusional potensialının gücləndirilməsinə töhfə verəcəkdir.
İqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi strateji tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindəndir. Ticarət, investisiya, enerji, infrastruktur, Orta Dəhliz, bərpaolunan enerji, təhsil və innovasiya sahələrində əməkdaşlığın inkişafı qarşılıqlı maraqların daha geniş müstəvidə reallaşdırılmasına imkan yaradır. Böyük Britaniyanın Azərbaycanın Avropadakı ən böyük investoru olması iqtisadi əlaqələrin möhkəm əsaslara söykəndiyini təsdiqləyir. Bəyannamədə hər il Strateji Tərəfdaşlıq görüşlərinin keçirilməsinin nəzərdə tutulması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu mexanizm əldə olunan nəticələrin dəyərləndirilməsinə, yeni prioritetlərin müəyyənləşdirilməsinə və siyasi razılaşmaların konkret layihələrə çevrilməsinə şərait yaradacaqdır.
Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması ölkəmizin diplomatik uğurlarının, beynəlxalq nüfuzunun və etibarlı tərəfdaş statusunun mühüm göstəricisidir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan milli maraqlarını qətiyyətlə müdafiə edən, müstəqil qərarlar qəbul edən və beynəlxalq əməkdaşlığa töhfə verən dövlət kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirir. Bu tərəfdaşlıq ölkəmizin beynəlxalq əlaqələrinin genişlənməsinə, regional sülhün möhkəmlənməsinə və iqtisadi inkişaf perspektivlərinin artırılmasına xidmət edən mühüm siyasi platformadır.
Nurlan Həsənov
Milli Məclisin deputatı