PDF Oxu

Siyasət

  • 316

Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığı: sülh, təhlükəsizlik və gələcək inkişaf naminə - ŞƏRH

Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığı: sülh, təhlükəsizlik və gələcək inkişaf naminə - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında münasibətlər yeni strateji mərhələyə qədəm qoymuşdur. Bu mərhələnin əsasını 2026-cı il noyabrın 12-də imzalanmış Birgə Bəyannamə təşkil edir. Sənəd iki ölkənin uzunmüddətli əməkdaşlıq təcrübəsinə əsaslanır. Tərəflər qarşılıqlı hörmət və ortaq maraqlar əsasında münasibətləri inkişaf etdirmək niyyətlərini ifadə edirlər. Strateji tərəfdaşlıq siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik sahələrini əhatə edir. Bu əməkdaşlıq təhsil, elm və innovasiya istiqamətlərində də yeni imkanlar yaradır. Bəyannamə iki dövlətin gələcək fəaliyyətinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Sənədin imzalanması Azərbaycan diplomatiyasının mühüm hadisələrindən biridir. Bu razılaşma beynəlxalq əlaqələrin şaxələndirilməsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Onun əsas məqsədi qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın davamlı inkişafını təmin etməkdir.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra beynəlxalq münasibətlər sistemində özünəməxsus mövqe qazanmışdır. Ölkəmiz müxtəlif dövlətlərlə siyasi və iqtisadi əlaqələrin inkişafına xüsusi diqqət yetirmişdir. Böyük Britaniya bu münasibətlərdə mühüm tərəfdaşlardan biri olmuşdur. İki ölkə arasında diplomatik əlaqələrin tarixi 1990-cı illərə gedib çıxır. 1994-cü il Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə münasibətlərin əsasını möhkəmləndirmişdir. 1998-ci il Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə əməkdaşlığın inkişafına əlavə təkan vermişdir. 2026-cı ildə qəbul edilən yeni sənəd həmin siyasi xəttin davamıdır. Tərəflər münasibətləri strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəltməklə əməkdaşlığın əhatə dairəsini genişləndirmişlər. Bu addım qarşılıqlı etimadın və siyasi iradənin göstəricisidir. Yeni mərhələ daha geniş praktiki nəticələr əldə etmək üçün imkan yaradır.

Birgə Bəyannamənin əsas siyasi prinsiplərindən biri beynəlxalq hüquqa hörmətdir. Sənəddə BMT Nizamnaməsinə sadiqlik bir daha təsdiqlənir. Dövlətlərin suverenliyi beynəlxalq münasibətlərin əsas hüquqi prinsiplərindən biridir. Müstəqilliyə hörmət hər bir dövlətin qanuni hüquqlarının tanınmasını nəzərdə tutur. Ərazi bütövlüyü beynəlxalq sabitliyin mühüm təminatıdır. Beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığı xüsusi vurğulanır. Bu prinsiplər dövlətlər arasında etimadın qorunmasına xidmət edir. Azərbaycan beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin ardıcıl müdafiəsinə böyük əhəmiyyət verir. Böyük Britaniya ilə qəbul edilmiş sənəd bu prinsiplərə ortaq sadiqliyi ifadə edir. Belə yanaşma ikitərəfli münasibətlərin siyasi əsaslarını möhkəmləndirir.

Cənubi Qafqazda sülhün və sabitliyin təmin edilməsi regional inkişafın əsas şərtlərindəndir. Uzun illər davam etmiş münaqişələr regionun iqtisadi və sosial potensialına mənfi təsir göstərmişdir. Son dövrdə sülh istiqamətində atılan addımlar yeni imkanlar yaratmışdır. Bəyannamədə 2025-ci il avqustun 8-də qəbul edilmiş Vaşinqton Sülh Zirvəsi Bəyannaməsinin əhəmiyyəti qeyd olunur. Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində görülən işlər müsbət qiymətləndirilir. Böyük Britaniya davamlı sülhə nail olmaq səylərinə dəstəyini bildirir. Sənəddə ikitərəfli dialoq əsas vasitələrdən biri kimi göstərilir. Sülhün möhkəmlənməsi regionda əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirə bilər. İqtisadi əlaqələrin inkişafı qarşılıqlı maraqları gücləndirə bilər. Sabit region beynəlxalq investorlar üçün daha əlverişli mühit yaradır.

Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq Bəyannamənin mühüm istiqamətlərindən biridir. Müasir dövrdə təhlükəsizlik anlayışı geniş məzmun kəsb edir. Dövlətlər ənənəvi və yeni təhdidlərə qarşı birgə fəaliyyət göstərməyə ehtiyac duyurlar. Azərbaycan və Böyük Britaniya müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əlaqələri gücləndirməyi nəzərdə tuturlar. Yüksək səviyyəli siyasi dialoqun davam etdirilməsi bu əməkdaşlığın əsas şərtlərindəndir. Müdafiə təlimləri və potensialın artırılması mühüm fəaliyyət istiqamətləridir. Müdafiə sənayesi üzrə birgə təşəbbüslər də nəzərdən keçiriləcəkdir. Təhlükəsizlik prioritetləri üzrə koordinasiyanın gücləndirilməsi ümumi maraqlara xidmət edir. Hüquq-mühafizə orqanları arasında əlaqələrin genişləndirilməsi də nəzərdə tutulur. Bu əməkdaşlıq regional sülh və sabitliyin dəstəklənməsinə yönəlmişdir.

Sərhəd idarəçiliyi və hüquqi əməkdaşlıq dövlət təhlükəsizliyinin mühüm elementləridir. Sərhədlərin səmərəli idarə olunması qanuni ticarət və hərəkətlilik üçün vacibdir. Hüquq-mühafizə orqanları arasında məlumat mübadiləsi birgə fəaliyyətin səmərəliliyini artıra bilər. Cinayətkarlıqla mübarizə beynəlxalq əməkdaşlıq tələb edir. Məhkəmə sistemləri arasında təcrübə mübadiləsi hüquqi institutların inkişafına kömək edir. Qanunun aliliyi dövlət idarəçiliyinin əsas prinsiplərindən biridir. İnstitusional dayanıqlılıq təhlükəsizliyin davamlılığını təmin edir. Bəyannamə bu sahələrdə əməkdaşlığın gücləndirilməsini nəzərdə tutur. Tərəflər beynəlxalq təşkilatlarda ortaq maraqların uzlaşdığı məsələlər üzrə də əməkdaşlıq edəcəklər. Bu fəaliyyət beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə töhfə vermək məqsədi daşıyır.

İqtisadi tərəfdaşlıq strateji münasibətlərin mühüm dayaqlarından biridir. Azərbaycan və Böyük Britaniya ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsində maraqlıdırlar. Dayanıqlı iqtisadi artım hər iki ölkənin uzunmüddətli inkişafına xidmət edir. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi yeni iş yerlərinin yaradılmasına kömək edir. Biznes dairələri arasında birbaşa əlaqələrin genişləndirilməsi vacib hesab olunur. Uzunmüddətli kommersiya tərəfdaşlıqları iqtisadi etimadı gücləndirir. Maliyyə institutları arasında dialoq investisiya imkanlarını artıra bilər. Kiçik və orta sahibkarlığın dəstəklənməsi iqtisadi fəallığı yüksəldə bilər. İnfrastruktur və xidmət sahələri yeni layihələr üçün perspektivlər yaradır. Bu əməkdaşlıq hər iki ölkənin iqtisadi maraqlarına cavab verir.

Azərbaycanın enerji potensialı beynəlxalq əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biridir. Ölkəmiz ənənəvi enerji resurslarının etibarlı təchizatçısı kimi tanınır. Enerji təhlükəsizliyi Avropa və dünya iqtisadiyyatı üçün mühüm məsələdir. Bəyannamədə enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Təmiz enerji keçidi də bu əməkdaşlığın mühüm hissəsidir. Bərpaolunan enerji layihələri Azərbaycanın iqtisadi inkişafına yeni imkanlar yarada bilər. Günəş və külək enerjisinin inkişafı ekoloji dayanıqlığı gücləndirir. Yaşıl maliyyə mexanizmləri investisiyaların cəlb olunmasına kömək edə bilər. Aşağı karbonlu texnologiyalar gələcəyin enerji sisteminin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Bu sahədə əməkdaşlıq enerji təhlükəsizliyi ilə davamlı inkişafı birləşdirir.

Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi mövqeyini gücləndirən mühüm amildir. Ölkəmiz Şərq ilə Qərb arasında əlverişli tranzit mövqeyinə malikdir. Nəqliyyat infrastrukturu bu imkanların reallaşdırılmasında mühüm rol oynayır. Bəyannamədə Orta Dəhlizin inkişafına dəstək ifadə olunur. Nəqliyyat və logistika layihələri sərhədlərarası ticarəti asanlaşdıra bilər. Müasir liman və dəmir yolu infrastrukturu daşımaların səmərəliliyini artırır. Rəqəmsal logistika sistemləri beynəlxalq əlaqələri gücləndirir. Böyük Britaniya ilə bu sahədə əməkdaşlıq yeni investisiya imkanları yarada bilər. Regional bağlantıların genişlənməsi iqtisadi inteqrasiyanı sürətləndirə bilər. Bu istiqamət Azərbaycanın tranzit potensialının daha səmərəli istifadəsinə xidmət edir.

Təhsil və innovasiya sahəsində əməkdaşlıq tərəfdaşlığın gələcəyə yönəlmiş istiqamətidir. Müasir iqtisadiyyat yüksək bilik və bacarıqlara malik insan resursları tələb edir. Ali təhsil müəssisələri arasında əlaqələrin genişləndirilməsi vacibdir. Peşə təhsili gənclərin əmək bazarına hazırlanmasına kömək edir. Rəqəmsal və texniki bacarıqlar yeni iqtisadiyyatın əsas tələblərindəndir. Süni intellekt sahəsində təcrübə mübadiləsi innovasiyaların inkişafını sürətləndirə bilər. Elmi-tədqiqat institutları arasında tərəfdaşlıq yeni biliklərin yaranmasına şərait yaradır. Həyat elmləri və inkişaf etməkdə olan texnologiyalar da əməkdaşlıq istiqamətləri sırasındadır. İnsanlararası mübadilə proqramları xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına kömək edir. Bu əlaqələr uzunmüddətli dostluq münasibətlərinin inkişafına xidmət edir.

Bəyannamənin həyata keçirilməsində illik Strateji Tərəfdaşlıq görüşləri mühüm rol oynayacaqdır. Bu görüşlər üç əsas istiqamət üzrə əldə olunan nəticələrin qiymətləndirilməsinə imkan verəcəkdir. Tərəflər gələcək əməkdaşlıq prioritetlərini müəyyən edə biləcəklər. Praktiki tədbirlərin razılaşdırılması sənədin səmərəli icrasını dəstəkləyəcəkdir. Birgə Hökumətlərarası Komissiya iqtisadi məsələlərin müzakirəsi üçün əsas platforma olacaqdır. Komissiya investisiya, iqtisadi şaxələndirmə və enerji əməkdaşlığını təşviq edəcəkdir. Orta Dəhlizin inkişafı da bu mexanizmin diqqət mərkəzində olacaqdır. Əməkdaşlıq hər iki ölkənin qanunvericiliyinə və mövcud resurslarına uyğun həyata keçiriləcəkdir. Razılaşmaların konkret nəticələrlə tamamlanması əsas məqsəddir. Bu mexanizmlər strateji tərəfdaşlığın davamlı inkişafına xidmət edəcəkdir.

Azərbaycan-Böyük Britaniya Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannaməsi iki ölkə münasibətlərində yeni tarixi mərhələ açır. Sənəd siyasi əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə şərait yaradır. Beynəlxalq hüquqa sadiqlik tərəfdaşlığın əsas prinsiplərini müəyyən edir. Sülh və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq regional sabitliyə töhfə verə bilər. İqtisadi və investisiya əlaqələrinin genişlənməsi yeni inkişaf imkanları yaradır. Enerji tərəfdaşlığı həm ənənəvi, həm də yaşıl enerji istiqamətlərini əhatə edir. Orta Dəhliz üzrə əməkdaşlıq Azərbaycanın beynəlxalq tranzit rolunu gücləndirə bilər. Təhsil və innovasiya sahəsində əlaqələr insan kapitalının inkişafına xidmət edir. Xalqlar arasında birbaşa təmaslar qarşılıqlı anlaşmanı və dostluğu möhkəmləndirir. Bu sənədin əsl əhəmiyyəti onun müddəalarının ardıcıl həyata keçirilməsi və konkret nəticələr verməsi ilə müəyyən olunacaqdır.

Zaur Mehdiyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədr müavini

Digər xəbərlər