PDF Oxu

Siyasət

  • 262

Ağdam Şəhəri Günü: tarixi Zəfər xalqımızın qürur mənbəyidir - ŞƏRH

Ağdam Şəhəri Günü: tarixi Zəfər xalqımızın qürur mənbəyidir - ŞƏRH

20 Noyabr – Ağdam Şəhəri Günü Azərbaycan xalqının milli qürurunu, tarixi ədalətin bərpasını və dövlətimizin qüdrətini özündə əks etdirən əlamətdar tarixdir. Bu gün yalnız bir şəhərin işğaldan azad olunmasının ildönümü deyil, həm də uzun illər doğma yurd həsrəti ilə yaşayan minlərlə insanın arzularının gerçəkləşməsinin, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində əldə etdiyi tarixi nailiyyətlərin təcəssümüdür. Ağdamın taleyi bütövlükdə Qarabağın taleyinin mühüm bir hissəsidir. Bu şəhərin keçdiyi tarixi yol xalqımızın ağır sınaqlarını, mübarizə əzmini, dövlətçilik iradəsini və gələcəyə olan sarsılmaz inamını nümayiş etdirir.
Ağdam adı özündə maraqlı tarixi və etimoloji məna daşıyır. Toponimin mənşəyi ilə bağlı müxtəlif izahlar mövcuddur. Geniş yayılmış fikirlərdən birinə görə, ad qədim türk dillərində “kiçik qala” mənası ilə əlaqələndirilir. Digər izaha əsasən, “ağ” və “dam” sözlərinin birləşməsindən yaranan bu ad işıqlı, ağ daşdan tikilmiş yaşayış məskənini ifadə edir. Tarixi rəvayətlərə görə, Qarabağ xanı Pənahəli xan XVIII əsrdə burada ağ daşdan imarət tikdirmiş və həmin tikili ərazinin tanınan nişanələrindən birinə çevrilmişdir. Beləliklə, Ağdam adı zaman keçdikcə yalnız coğrafi məkanın deyil, həm də Qarabağın tarixi-mədəni yaddaşının ifadəsinə çevrilmişdir.
Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidi kimi yaradılması 1930-cu ilə təsadüf edir. Qarabağın mərkəzi hissəsində yerləşən rayon əlverişli coğrafi mövqeyi, münbit torpaqları, su ehtiyatları və zəngin təbii imkanları ilə seçilirdi. Uzun illər Ağdam Azərbaycanın mühüm kənd təsərrüfatı, ticarət və mədəniyyət mərkəzlərindən biri olmuşdur. Burada üzümçülük, taxılçılıq, heyvandarlıq və digər təsərrüfat sahələri inkişaf etmiş, şəhər ətraf rayonlarla iqtisadi və sosial əlaqələrin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Ağdam həm də Qarabağın ictimai həyatında, təhsilində, mədəniyyətində və sənət mühitində özünəməxsus mövqeyə malik olmuşdur. Şəhərin zəngin tarixi irsi, memarlıq nümunələri və qədim yaşayış məskənləri bu torpağın əsrlər boyu formalaşmış mədəni həyatının göstəricisidir.
1993-cü il iyulun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin Ağdamı işğal etməsi rayonun tarixində ən faciəli səhifələrdən birini açdı. İşğal nəticəsində şəhərin və kəndlərin əhalisi doğma yurdlarından didərgin salındı, yaşayış evləri, məktəblər, xəstəxanalar, mədəniyyət müəssisələri və digər infrastruktur obyektləri dağıdıldı. Bir zamanlar insanların gündəlik həyatının qaynadığı küçələr, abad məhəllələr və ictimai məkanlar viranəyə çevrildi. Ağdamın tarixi irsinə, dini və mədəni abidələrinə qarşı törədilən vandalizm isə bu faciənin daha ağır tərəfini təşkil edirdi. Şəhərin sistemli şəkildə dağıdılması beynəlxalq humanitar hüququn prinsiplərinə zidd olan əməllərin miqyasını nümayiş etdirirdi.
Ağdamın xarabalığa çevrilməsi nəticəsində şəhər uzun müddət “Qafqazın Xirosiması” kimi xarakterizə edildi. Bu ifadə təkcə dağıntıların miqyasını deyil, həm də bütöv bir şəhər həyatının məhv edilməsini, insanların doğma məkanlarından qoparılmasını və mədəni irsə vurulan ağır zərbəni ifadə edir. Vaxtilə inkişaf edən, iqtisadi və mədəni həyatı ilə seçilən Ağdamın xarabalıqlar içərisində qalması Ermənistanın işğalçılıq siyasətinin ağır nəticələrindən biri idi. Lakin xalqımızın iradəsi və Azərbaycan dövlətinin qətiyyətli siyasəti bu faciənin son nöqtə olmadığını sübut etdi. Ağdamın yenidən qurulması dağıntılara qarşı quruculuğun, ümidsizliyə qarşı inamın və işğalın nəticələrinə qarşı tarixi ədalətin təntənəsinin rəmzinə çevrildi.
Ağdamın azad olunması Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfərin mühüm nəticələrindən biri oldu. 2020-ci il noyabrın 10-da Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderlərinin imzaladığı üçtərəfli Bəyanata əsasən, Ermənistan silahlı qüvvələri noyabrın 20-dək Ağdam rayonunun işğal altında saxlanılan ərazilərini tərk etməli idi. Beləliklə, 2020-ci il noyabrın 20-də Azərbaycan Ordusunun bölmələri Ağdama daxil oldu və rayonun işğalına son qoyuldu. Bu hadisə hərbi uğurla yanaşı, Azərbaycan diplomatiyasının və dövlət başçısı, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin siyasi iradəsinin də mühüm nəticəsi idi. Ağdamın azad edilməsi Azərbaycan Ordusunun döyüş meydanında qazandığı üstünlüyün siyasi müstəvidə təsdiqi kimi tarixə düşdü. Şəhərin azadlığı uğrunda uzun illər aparılan mübarizənin nəticəsi olaraq Ağdam yenidən Azərbaycanın suveren ərazisində öz layiqli yerini tutdu.
Ağdamın azad olunması şərəfinə təsis edilən dövlət təltifi də bu tarixi hadisənin əhəmiyyətini əks etdirir. 2020-ci il noyabrın 26-da qəbul edilmiş Qanunla “Ağdamın azad olunmasına görə” Azərbaycan Respublikasının medalı təsis edildi. Bu medal Ağdam rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılmış döyüş əməliyyatlarında iştirak edən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının xidmətlərini qiymətləndirmək məqsədi daşıyır. Medalın təsviri üzərindəki rəmzlər Vətən uğrunda mübarizəni, dövlət bayrağının ucalığını və qazanılmış Zəfərin əbədiliyini ifadə edir. Bu təltif hərbçilərimizin qəhrəmanlığının dövlət səviyyəsində qiymətləndirilməsi olmaqla yanaşı, gələcək nəsillər üçün də vətənpərvərlik nümunəsidir.
Ağdamın tarixi əhəmiyyəti onun arxeoloji irsində də aydın görünür. Rayon ərazisində yerləşən Üzərliktəpə, Leylatəpə və digər qədim yaşayış məskənləri bu torpaqlarda minilliklər ərzində formalaşmış həyat və mədəniyyət ənənələrinin izlərini qoruyur. Xüsusilə Üzərliktəpə abidəsi Orta Tunc dövrünün öyrənilməsi baxımından mühüm elmi əhəmiyyətə malikdir. Burada aparılan arxeoloji tədqiqatlar zamanı qədim yaşayış evlərinin qalıqları, təsərrüfat quyuları, ocaq yerləri, keramika nümunələri və metal emalı ilə bağlı maddi sübutlar aşkar edilmişdir. Bu tapıntılar qədim əhalinin məişəti, istehsal fəaliyyəti, təsərrüfat münasibətləri və sosial həyatı haqqında mühüm məlumatlar verir. Ağdamın arxeoloji potensialının öyrənilməsi Azərbaycanın qədim tarixinin daha dərindən araşdırılmasına və tarixi irsin gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edir.
Ermənistanın işğal dövründə Ağdamda törətdiyi dağıntılar şəhərin tarixi-mədəni simasına ağır zərbə vurmuşdur. Yaşayış binalarının, ictimai obyektlərin, məktəblərin və mədəniyyət müəssisələrinin dağıdılması ilə yanaşı, dini abidələrin də təhqir olunması və məqsədli şəkildə yararsız vəziyyətə salınması ciddi narahatlıq doğururdu. Ağdam Cümə məscidinin işğal dövründəki vəziyyəti, eləcə də digər tarixi və dini abidələrə münasibət beynəlxalq humanitar hüquq normalarının pozulmasının bariz nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilir. İşğal olunmuş ərazilərdə mədəni irs nümunələrinin dağıdılması, talan edilməsi və mənşəyinin dəyişdirilməsi cəhdləri xalqımızın tarixi yaddaşına qarşı yönəlmiş vandalizm aktlarıdır. Bu faktların sənədləşdirilməsi, beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması və tarixi həqiqətlərin qorunması Azərbaycanın mühüm vəzifələrindən biridir.
Ağdamın yenidən qurulması prosesində ən mühüm sənədlərdən biri şəhərin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş plandır. 2022-ci il avqustun 16-da təsdiq edilmiş bu sənəd şəhərin gələcək inkişafının əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Baş planın mahiyyəti sadəcə yeni binaların tikilməsi deyil, müasir şəhərsalma prinsiplərinə uyğun, rahat, təhlükəsiz, ekoloji baxımdan əlverişli və dayanıqlı yaşayış mühitinin yaradılmasıdır. Yeni yaşayış məhəllələri, ictimai məkanlar, təhsil və səhiyyə müəssisələri, istehsal obyektləri, yaşıllıq zonaları və nəqliyyat infrastrukturu vahid inkişaf konsepsiyası əsasında formalaşdırılır. Burada müasir texnologiyaların tətbiqi, enerji səmərəliliyi, rəqəmsal idarəetmə və ətraf mühitin qorunması kimi məsələlər də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ağdamın gələcək siması keçmişin tarixi xüsusiyyətlərini qorumaqla müasir şəhərsalmanın nailiyyətlərini birləşdirməlidir.
Şəhərin nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi də Böyük Qayıdışın sürətləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. 2025-ci il mayın 10-da Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə Ağdam Dəmir Yolu və Avtovağzal Kompleksinin açılışı keçirildi. Bu kompleks Bərdə–Ağdam dəmir yolu xəttinin və daha geniş nəqliyyat əlaqələrinin inkişafında mühüm mərhələdir. Müasir sərnişin infrastrukturu, gözləmə zalları, xidmət məkanları, avtobus perronları və digər imkanlar Ağdamın ölkənin nəqliyyat sisteminə inteqrasiyasını gücləndirir. Dəmir yolu və avtomobil nəqliyyatının əlaqələndirilməsi insanların bölgəyə rahat gediş-gəlişini təmin etməklə yanaşı, iqtisadi fəallığın artmasına, sahibkarlığın inkişafına və yeni iş yerlərinin yaranmasına da şərait yaradır. Bu kompleks Ağdamın artıq yalnız keçmişin xatirələri ilə deyil, gələcəyin iqtisadi və sosial imkanları ilə gündəmə gəldiyinin göstəricisidir.
Ağdamın mədəni həyatının bərpasında Ağdam Muğam Mərkəzinin xüsusi yeri vardır. 2025-ci il mayın 10-da açılan bu mərkəz Qarabağın zəngin musiqi ənənələrinin yenidən dirçəldilməsinə xidmət edir. Burada konsert zalı, tədris otaqları, sərgi və digər funksional məkanlar yaradılmışdır. Açıq amfiteatr isə müxtəlif mədəni tədbirlərin keçirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır. Muğam Azərbaycan xalqının mənəvi dünyasını, tarixi yaddaşını və estetik düşüncəsini özündə birləşdirən sənət incilərindəndir. Ağdam kimi zəngin musiqi ənənələrinə malik şəhərdə belə bir mərkəzin fəaliyyətə başlaması mədəni irsin qorunması baxımından xüsusi məna daşıyır. Bu məkan gənc nəslin milli musiqi irsinə bağlılığının gücləndirilməsinə, istedadların üzə çıxarılmasına və Qarabağın musiqi həyatının əvvəlki şöhrətinin bərpasına töhfə verəcək.
Ağdamda həyata keçirilən quruculuq işlərinin əsas məqsədlərindən biri doğma yurdlarından didərgin düşmüş insanların təhlükəsiz və layiqli şəraitdə öz evlərinə qayıtmasını təmin etməkdir. 2025-ci il martın 27-dən Ağdam şəhərinə keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışına başlanılıb. Bununla yanaşı, rayonun Xıdırlı, Kəngərli və Sarıcalı kəndlərində də yaşayış məntəqələrinin bərpası və mərhələli məskunlaşma prosesi həyata keçirilir. Yeni evlərin, məktəblərin, uşaq bağçalarının, inzibati binaların və sosial xidmət obyektlərinin inşası kənd həyatının yenidən canlandırılmasına xidmət edir. Böyük Qayıdış yalnız insanların yaşayış ünvanlarının dəyişməsi deyil, uzun illər pozulmuş sosial əlaqələrin, ailə ənənələrinin, yerli iqtisadiyyatın və icma həyatının bərpasıdır. Doğma torpağa qayıdan hər bir ailə Ağdamın yenidən qurulmasına öz töhfəsini verir.
Ağdamın iqtisadi gələcəyində turizm infrastrukturu da mühüm istiqamətlərdən biridir. Şəhərin və rayonun zəngin tarixi, memarlıq abidələri, təbii landşaftı, Qarabağ atları ilə bağlı ənənələri və mədəni irsi turizmin inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır. Şahbulaq qalası, İmarət Kompleksi, Ağdam Cümə məscidi və digər tarixi məkanlar gələcəkdə bölgəyə gələn yerli və xarici turistlərin maraq göstərəcəyi ünvanlar sırasındadır. Ağdamda müasir hotel infrastrukturunun yaradılması, o cümlədən yeni hotel layihələrinin həyata keçirilməsi bu istiqamətdə atılan addımların əhəmiyyətini göstərir. Turizmin inkişafı yerli xidmət sektorunun genişlənməsinə, yeni iş yerlərinin açılmasına və bölgənin iqtisadi potensialının daha səmərəli reallaşdırılmasına imkan verəcək.
Bütün bu layihələr Ağdamın gələcəyinin yalnız tikinti və abadlıq işləri ilə məhdudlaşmadığını göstərir. Burada yeni iqtisadi imkanlar formalaşır, mədəni həyat canlanır, tarixi abidələr bərpa edilir, müasir nəqliyyat əlaqələri yaradılır və insanların doğma yurda qayıdışı təmin olunur. Ağdam Sənaye Parkının fəaliyyəti də bu inkişaf strategiyasının mühüm istiqamətlərindəndir. İstehsal müəssisələrinin yaradılması, sahibkarlığın təşviqi və yerli əmək ehtiyatlarının iqtisadi fəaliyyətə cəlb edilməsi şəhərin uzunmüddətli inkişafına xidmət edir. Ağdamın gələcəyi dövlət investisiyalarının, özəl sektorun təşəbbüslərinin və sakinlərin fəal iştirakının vəhdəti əsasında qurulur.
20 Noyabr – Ağdam Şəhəri Günü bu baxımdan həm tarixi Zəfərin, həm də gələcəyə yönəlmiş böyük quruculuq strategiyasının təntənəsidir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət nəticəsində vaxtilə dağıntıların simvoluna çevrilmiş Ağdam bu gün yenidən dirçəlişin nümunəsinə çevrilir. Şəhərin küçələrində həyatın bərpası, yeni yaşayış məhəllələrinin salınması, məktəblərin, mədəniyyət ocaqlarının və iqtisadi obyektlərin yaradılması xalqımızın qələbə əzminin real təzahürüdür. Ağdamın dirçəlişi Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma siyasətinin mühüm tərkib hissəsidir.
Ağdamın tarixi bizə bir həqiqəti bir daha xatırladır: torpağın həqiqi sahibləri onu qoruyan, sevən və inkişaf etdirən insanlardır. Bu gün Ağdam öz sakinlərinin qayıdışı, quruculuq layihələri və yenilənən siması ilə həmin həqiqəti bütün dünyaya nümayiş etdirir. Şəhərin hər bir bərpa olunan küçəsi, ucaldılan binası və yenidən fəaliyyətə başlayan mədəniyyət ocağı xalqımızın yaddaşında Zəfərin davamı kimi yaşayır. Ağdam artıq yalnız işğalın ağrılarını xatırladan şəhər deyil, milli iradənin, dövlət qüdrətinin və Böyük Qayıdışın parlaq təcəssümüdür. Bu gün Ağdamın səmasında azadlığın nəfəsi, küçələrində quruculuğun səsi, sabahında isə bütöv bir xalqın gələcəyə inamı duyulur.

Nazimə Şamıyeva

YAP Füzuli rayon təşkilatının sədri

Digər xəbərlər