PDF Oxu

Siyasət

  • 612

Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması obyektiv zərurət idi - ŞƏRH

Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması obyektiv zərurət idi - ŞƏRH

Azərbaycanın müasir siyasi tarixində mühüm yer tutan hadisələrdən biri 1992-ci il noyabrın 21-də Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis edilməsi oldu. Bu hadisə yalnız yeni siyasi təşkilatın yaranması deyil, həm də ölkənin mürəkkəb tarixi şəraitində dövlətçilik maraqlarının müdafiəsi, siyasi sabitliyin təmin olunması və milli birliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılmış mühüm addım kimi səciyyələndirilir. Partiyanın yaradılmasının 34-cü ildönümünü qeyd etdiyimiz bu gün həmin tarixi hadisənin səbəblərinə, siyasi mahiyyətinə və Azərbaycanın gələcək inkişafına təsirinə yenidən nəzər salmaq xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

1990-cı illərin əvvəlləri Azərbaycan üçün son dərəcə mürəkkəb və taleyüklü bir dövr idi. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpası xalqımız qarşısında yeni tarixi imkanlar açsa da, müstəqil dövlət quruculuğu prosesi ciddi çətinliklərlə müşayiət olunurdu. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü, torpaqlarımızın işğalı, qaçqın və məcburi köçkün probleminin ağırlaşması, iqtisadi tənəzzül, siyasi qarşıdurmalar və idarəetmə sistemindəki böhran ölkənin gələcəyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradırdı. Dövlət institutlarının zəifliyi, siyasi qüvvələr arasında münasibətlərin kəskinləşməsi və cəmiyyətdə hökm sürən qeyri-sabitlik müstəqilliyin qorunmasını da ciddi təhlükə ilə üz-üzə qoymuşdu.

Belə bir şəraitdə Azərbaycanın qarşısında dayanan başlıca vəzifə milli maraqları əsas götürən, dövlətçilik təcrübəsinə malik, cəmiyyətdə nüfuzu olan və ölkəni böhrandan çıxarmağa qadir siyasi qüvvənin formalaşdırılması idi. Məhz bu zərurət Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması ideyasını meydana çıxardı.

1992-ci il oktyabrın 16-da Azərbaycanın 91 nəfər tanınmış ziyalısı və ictimai xadimi ümummilli lider Heydər Əliyevə müraciət edərək yeni siyasi partiyanın yaradılmasına və ona rəhbərlik etməyə razılıq verməsini xahiş etdi. Tarixə "91-lər"in müraciəti kimi daxil olan bu sənəd həmin dövrdə cəmiyyətin müəyyən ziyalı və ictimai-siyasi təbəqələrinin ölkədə yeni siyasi təşkilatlanmaya olan ehtiyacını ifadə edirdi.

Heydər Əliyev 1992-ci il oktyabrın 24-də müraciətə cavabında Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasını obyektiv zərurət kimi qiymətləndirmişdi. Onun bu mövqeyi siyasi təşkilatlanmanın demokratik prinsiplər və siyasi plüralizm çərçivəsində həyata keçirilməsinin vacibliyini də ehtiva edirdi. Beləliklə, partiyanın yaradılması ideyası konkret şəxslərin təşəbbüsündən daha geniş məna kəsb edərək ölkənin siyasi həyatında yeni mərhələnin başlanğıcına çevrildi.

1992-ci il noyabrın 21-də Naxçıvan şəhərində Azərbaycanın müxtəlif bölgələrini təmsil edən 550 nümayəndənin iştirakı ilə Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis konfransı keçirildi. Konfransda partiyanın Proqram və Nizamnaməsi qəbul edildi, Heydər Əliyev yekdilliklə partiyanın Sədri seçildi. Həmin gün Azərbaycanın siyasi tarixində yeni təşkilatlanma modelinin əsasının qoyulması ilə əlamətdar oldu. Dekabrın 18-də partiyanın dövlət qeydiyyatına alınması isə onun hüquqi və təşkilati baxımdan formalaşmasını tamamladı.

YAP-ın yaradılmasını obyektiv zərurətə çevirən əsas amillərdən biri məhz dövlət müstəqilliyinin qorunması və möhkəmləndirilməsi məsələsi idi. Çünki müstəqillik yalnız siyasi bəyanat və hüquqi sənədlərlə məhdudlaşmır, onun davamlılığı üçün güclü dövlət institutları, səmərəli idarəetmə, milli həmrəylik və cəmiyyətin təşkilatlanması tələb olunur. Bu baxımdan Yeni Azərbaycan Partiyasının meydana çıxması həmin dövrün siyasi reallıqlarına verilən təşkilati-siyasi cavab kimi qiymətləndirilə bilər.

1993-cü ilin iyun ayında Azərbaycanda yaranmış kəskin siyasi böhran dövlətçiliyin gələcəyi ilə bağlı təhlükələri daha da artırdı. İyunun 9-da Heydər Əliyevin Naxçıvandan Bakıya gəlməsi, iyunun 15-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilməsi ölkənin siyasi həyatında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Həmin tarix Azərbaycan tarixində Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd edilir. 1993-cü il oktyabrın 3-də Heydər Əliyevin prezident seçilməsi ilə dövlət idarəçiliyində yeni siyasi mərhələ formalaşdı.

Sonrakı illərdə siyasi sabitliyin təmin olunması, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, iqtisadi islahatların həyata keçirilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 1994-cü ildə imzalanmış "Əsrin müqaviləsi" ölkənin iqtisadi inkişaf strategiyasında mühüm rol oynadı. Bu proseslər müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli nəticələr verdi.

Yeni Azərbaycan Partiyasının 34 illik fəaliyyət yoluna nəzər salarkən onun Azərbaycan siyasi sistemindəki mövqeyini və ölkənin ictimai-siyasi həyatına təsirini kompleks şəkildə qiymətləndirmək vacibdir. Partiya 1992-ci ildə müxalif siyasi təşkilat kimi yaranmış, 1993-cü ildən etibarən isə hakim siyasi qüvvəyə çevrilmişdir. Bu müddət ərzində onun təşkilati strukturu genişlənmiş, siyasi proqram və fəaliyyət istiqamətləri müxtəlif mərhələlərdə yenilənmişdir.

Partiyanın 34 illik tarixinin mühüm mərhələlərindən biri də Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasi və iqtisadi inkişaf prosesləridir. Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin güclənməsi, iqtisadi potensialının artması, infrastruktur layihələrinin genişlənməsi və ölkənin müdafiə qabiliyyətinin yüksəldilməsi müasir dövlətçilik tariximizin əsas istiqamətlərindəndir. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə edilən tarixi Zəfər və 2023-cü ildə Azərbaycanın suverenliyinin bütün ölkə ərazisində tam bərpa olunması dövlətçilik tariximizin mühüm hadisələri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bununla yanaşı, istənilən siyasi təşkilatın fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi yalnız tarixi xidmətlər və əldə olunmuş nəticələrlə məhdudlaşmamalıdır. Müasir dövrdə siyasi partiyaların qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri ictimai etimadı qorumaq, siyasi rəqabət və plüralizm prinsiplərinə hörmət etmək, gənclərin ictimai-siyasi proseslərdə iştirakını genişləndirmək və cəmiyyətin dəyişən tələblərinə uyğun fəaliyyət göstərməkdir. Bu meyarlar siyasi institutların davamlı inkişafı və demokratik dövlət quruculuğu baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Nəticə etibarilə, Yeni Azərbaycan Partiyasının 1992-ci ildə yaradılması həmin dövrün mürəkkəb ictimai-siyasi şəraitinin, dövlət müstəqilliyinin qorunması zərurətinin və yeni siyasi təşkilatlanma ehtiyacının məntiqi nəticəsi idi. Partiyanın yaranması Azərbaycanın müasir siyasi tarixində mühüm hadisə olmaqla, sonrakı dövlətçilik proseslərinin inkişafına təsir göstərmişdir.

Bu gün YAP-ın yaradılmasının 34-cü ildönümü təkcə keçmişə nəzər salmaq üçün deyil, həm də müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişaf perspektivlərini dəyərləndirmək baxımından əhəmiyyətlidir. Tarixi təcrübə göstərir ki, dövlətin gücü milli maraqların qorunması, cəmiyyətin həmrəyliyi, güclü institutlar və davamlı inkişaf prinsiplərinin vəhdətindən formalaşır. Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranmasını zəruri edən tarixi şəraitin öyrənilməsi də müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin keçdiyi yolu daha dərindən anlamağa imkan verir.

Elman Rəcəbov,

YAP Lerik təşkilatının əməkdaşı

Digər xəbərlər