"Gənclərimizi islam adı altında xurafatdan, Qərb dəyərləri adı altında əxlaqsızlıqdan qorumalıyıq" - FOTO

- Azərbaycanda baş örtüyü məsələsi ətrafında müzakirələr yenidən aktuallaşıb. Siz bu müzakirələrə necə yanaşırsınız?
- Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra dünyəvi dövlət quruculuğu yolunu seçib və öz müstəqil Konstitusiyasını qəbul edib. Təxminən 30 il ərzində məhz bu strategiya əsasında dövlətimizi gücləndirdik, milli birliyimizi möhkəmləndirdik və işğal altında olan torpaqlarımızı azad etdik.
Biz bu tarixi uğuru xalqımızın birliyi, dövlətimizin gücü və hamımızın bir yumruq kimi birləşməsi sayəsində əldə etdik. Vətən müharibəsindəki Zəfərimiz bir daha göstərdi ki, milli həmrəylik və güclü dövlətçilik Azərbaycanın ən böyük dayaqlarıdır.
Təəssüf doğuran məqam isə ondan ibarətdir ki, mənim qənaətimə görə, Azərbaycanın güclənməsindən və qələbəsindən narahat olan bəzi xarici dairələr dini amildən istifadə etməklə ölkəmizdə təsir imkanlarını genişləndirməyə çalışırlar. Bu baxımdan İranın dini-siyasi dairələrinin fəaliyyətinə də diqqətlə yanaşmaq lazımdır. Əsas məsələ dinə münasibət deyil, dini inancların hansı məqsədlər üçün istifadə olunmasıdır.
- Sizcə, baş örtüyü məsələsi hansı məqamda narahatlıq doğurur? Söhbət konkret olaraq nədən gedir?
- Mənim narahatlığım başını örtən, məscidə gedən, namaz qılan və dua edən insanlarla bağlı deyil. Hər bir insanın dini inancına hörmətlə yanaşmaq lazımdır. Öz inancına uyğun yaşayan insanların şəxsi seçiminə müdaxilə etməkdən söhbət gedə bilməz.
Amma söhbət azyaşlı uşaqlardan gedəndə məsələ başqa xarakter alır. Quranın mənasını və dini ayinlərin mahiyyətini hələ dərk etmək imkanına malik olmayan uşaqların ən kiçik yaşlarından müəyyən dini təsirlərə yönləndirilməsi ciddi müzakirə mövzusudur.
Sual yaranır: Uşağın öz iradəsi, dünyagörüşü və seçim imkanları formalaşmadan onun həyatına bu cür müdaxilə etmək kimə və nəyə xidmət edir? Biz uşaqlara dini yalnız zahiri əlamətlər vasitəsiləmi öyrətməliyik, yoxsa ilk növbədə onlara mənəvi dəyərləri, mərhəməti, dürüstlüyü, biliyi və məsuliyyəti aşılamalıyıq?
Mən hesab edirəm ki, dinin mahiyyəti xurafatla qarışdırılmamalı, dini inanclar uşaqların azad inkişafına mane olan vasitəyə çevrilməməlidir. Əsas məsələ hər hansı insanın baş örtüyü seçimi deyil, uşaqların hansı təsirlər altında böyüməsi və gələcəklərinin necə formalaşdırılmasıdır.

- Siz bu məsələdə xarici təsirlərin olduğunu düşünürsünüzmü?
- Bu ehtimalı ciddi müzakirə etmək lazımdır. Azərbaycanın müstəqilliyi və dünyəvi dövlətçilik modeli bizim üçün prinsipial məsələdir. Heç bir xarici dövlətin və ya dini-siyasi mərkəzin Azərbaycanın daxili ictimai həyatına öz maraqları prizmasından təsir göstərməsinə laqeyd yanaşmaq olmaz.
Mən İranın dini-siyasi dairələrinin Azərbaycana münasibəti və dini amildən regional təsir vasitəsi kimi istifadə edilməsi barədə narahatlığımı açıq ifadə edirəm. Konkret qüvvələrin hansı məqsədlə hərəkət etdiyini qiymətləndirərkən faktlara əsaslanmaq vacibdir. Bununla belə, dini inancların siyasi təsir vasitəsinə çevrilməsi ehtimalına qarşı cəmiyyətimiz ayıq olmalıdır.
Azərbaycan xalqının öz tarixi, milli-mənəvi dəyərləri və dövlətçilik ənənələri var. Bizim dinimizə, mədəniyyətimizə və milli kimliyimizə münasibətimizi kənardan müəyyənləşdirməyə heç kimin haqqı yoxdur. Dövlətimizin müstəqilliyini qorumaqla yanaşı, cəmiyyətimizi dini zəmində parçalanmaya aparan meyillərə də ayıq yanaşmalıyıq.
- Bəs azyaşlı qızların gələcəyi ilə bağlı hansı riskləri görürsünüz?
- Mənim üçün məsələnin ən həssas tərəfi məhz budur. Müasir dövrdə süni intellektin, elmin və texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi bir zamanda biz qızlarımızın gələcəyini necə təsəvvür edirik? Onlara hansı imkanları yaratmaq istəyirik?
Mən qızlarımızı ağıllı, tərbiyəli, savadlı, milli dəyərlərə hörmət edən və müasir dünyagörüşünə malik şəxsiyyətlər kimi görmək istəyirəm. Onlar yüksək təhsil almalı, elmə yiyələnməli, peşə sahibi olmalı, öz istedad və bacarıqları ilə cəmiyyətimizin inkişafına töhfə verməlidirlər.
Qızlarımızın gələcəyini onların əvəzinə əvvəlcədən müəyyənləşdirmək, onlara yaşlarına uyğun olmayan sosial və dini öhdəliklər yükləmək düzgün yanaşma deyil. Burada daha ciddi bir təhlükəyə də diqqət çəkmək istəyirəm: uşaqların dini qaydalar adı altında erkən yaşlardan ailə həyatına hazırlanması, sonradan isə erkən nikaha və ya dini nikah adı ilə münasibətlərə məcbur edilməsi riski.
Heç kim zəmanət verə bilməz ki, uşaqların hüquqları və sərbəst seçim imkanları qorunmadıqda belə hallar daha ağır nəticələrə gətirib çıxarmayacaq. Biz bu təhlükəni vaxtında görməli və uşaqlarımızın hüquqlarını qorumalıyıq.
Bir daha vurğulamaq istəyirəm ki, söhbət bütün başıörtülü qızların və ya dini ailələrin belə davranması iddiasından getmir. Söhbət uşaqların hüquqlarının müdafiəsindən və hər hansı dini ənənənin onların gələcəyini məhdudlaşdırmaq üçün istifadə edilməsinin qarşısının alınmasından gedir.
- Siz Azərbaycan qızlarının gələcəyini necə görmək istəyirsiniz? Milli-mənəvi dəyərlərimiz bu məsələdə hansı rol oynamalıdır?
- Mən qızlarımızı ağıllı, tərbiyəli, savadlı, milli dəyərlərimizə hörmət edən və müstəqil düşünməyi bacaran bir nəsil kimi görmək istəyirəm. İstəyirəm ki, Azərbaycan qızları həm milli kimliyimizi, tariximizi və mənəvi dəyərlərimizi qorusunlar, həm də müasir dünyanın çağırışlarına cavab verə bilsinlər.
Mən dini elmi şəkildə mənimsəyən, İslamın mahiyyətini anlayan və onu şüurlu şəkildə dərk edən insanların dini inanclarına hörmətlə yanaşıram. Belə insanların öz inanclarına uyğun olaraq baş örtüyü seçməsini də şəxsi seçim və inanc məsələsi hesab edirəm. Burada müzakirə etdiyimiz məsələ kiminsə başını örtməsi deyil, dini bilik və şüurlu seçimlə xurafatın, mövhumatın bir-birindən fərqləndirilməsidir.
Təəssüf ki, bəzi hallarda xurafat İslamın dəyişməz qaydaları kimi təqdim edilir, dini bilikləri dərindən mənimsəməmiş şəxslərin təsiri altında qızların həyat seçimləri məhdudlaşdırılır. Mənim ciddi narahatlığım da məhz bununla bağlıdır. Qızlarımızın gəncliyini elmə, biliyə, özünüinkişafa və gələcək qurmağa deyil, mövhumatın təsiri altında yaşamağa həsr etməyə yönləndirilməsi təhlükəli tendensiyadır.
Ən böyük təhlükələrdən biri də belə hallara cəmiyyətin biganə qalmasıdır. Biz qızlarımızın taleyinə laqeyd yanaşmamalıyıq. Onların təhsil almaq, dünyanı tanımaq, öz potensialını reallaşdırmaq və gələcəklərini sərbəst şəkildə müəyyənləşdirmək imkanlarını qorumaq hər birimizin məsuliyyətidir.
Mən istəyirəm ki, Azərbaycan qızları dini də, dünyanı da bilik və düşüncə əsasında dərk etsinlər. Onlar heç kimin təsiri altında öz gələcəklərindən imtina etməsinlər. Milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıq savadsızlıq və mövhumatla eyniləşdirilməməlidir. Əksinə, milli kimliyimizi qorumağın ən mühüm yollarından biri savadlı, düşünən, öz hüquqlarını və məsuliyyətlərini dərk edən nəsil yetişdirməkdir.
- Siz məsələyə yalnız dini xurafat və baş örtüyü müstəvisində yanaşmırsınız. Eyni zamanda, fərqli ideoloji təsirlərin milli dəyərlərimizə və dövlətçiliyimizə mümkün təsirlərindən narahatsınız. Bu narahatlığınızı necə izah edərdiniz?
- Mən bu məsələyə daha geniş müstəvidə yanaşıram. Təəssüflər olsun ki, bir tərəfdən qızlarımızın başına qara yaylıq bağlamaq və onları İranın dini-siyasi dairələrinin təsiri altına salmaq cəhdləri, digər tərəfdən isə Qərb dəyərləri adı altında milli-mənəvi dəyərlərimizə və adət-ənənələrimizə zidd hesab etdiyim yanaşmaların yayılması cəmiyyətimizdə ciddi suallar doğurur.
Mənim narahatlığım ondan ibarətdir ki, bir-birinə zidd görünən bu iki ideoloji istiqamət Azərbaycanda ictimai parçalanmaya, qarşılıqlı etimadsızlığa və ikitirəliyə səbəb ola bilər. Belə bir vəziyyət milli birliyimiz və dövlətçiliyimiz baxımından arzuolunmaz nəticələr yarada bilər.
Azərbaycan öz müstəqilliyini asanlıqla əldə etməyib. Biz uzun illər ərzində güclü dövlət qurmuş, ərazi bütövlüyümüzü bərpa etmişik. Bütün bunlara xalqımızın birliyi və dövlətimizin gücü sayəsində nail olmuşuq. İndi bizim əsas vəzifəmiz cəmiyyəti birləşdirən dəyərləri qorumaq, xaricdən gələn ideoloji təsirlərə tənqidi yanaşmaq və milli həmrəyliyimizi zəiflədə biləcək proseslərin qarşısını almaqdır.
- Sizcə, İslam adı altında yayılan mövhumatla Qərb dəyərləri adı altında təqdim olunan bəzi yanaşmalar arasında hansı oxşarlıq var?
- Mənim fikrimcə, burada əsas məsələ həmin yanaşmaların hansı ad altında təqdim edilməsi deyil, cəmiyyətə və insanlara hansı təsirləri göstərməsidir.
İslam dini adı altında xurafatın yayılması, insanların dini biliklərdən uzaq saxlanılması, xüsusilə də qızların təhsil və inkişaf imkanlarının məhdudlaşdırılması qəbuledilməzdir. Dini inancların insanları düşünməkdən, öyrənməkdən və sərbəst seçim etməkdən uzaqlaşdıran vasitəyə çevrilməsi dinin mahiyyətinin düzgün anlaşılmasına da mane olur.
Eyni zamanda, Qərb dəyərləri adı altında təqdim edilən hər bir yanaşmanı avtomatik olaraq qəbul etməyin də tərəfdarı deyiləm. Əgər hər hansı ideoloji baxış əxlaqi məsuliyyəti arxa plana keçirir, ailə institutunun əhəmiyyətini kiçildir və milli-mənəvi dəyərlərimizlə ziddiyyət təşkil edən davranışları düşünülmədən təbliğ edirsə, həmin yanaşmalar da cəmiyyətimizdə açıq müzakirə olunmalıdır.
Qadın hüquqlarının müdafiəsi, qadının təhsil alması, öz hüquqlarını bilməsi və zorakılıqdan qorunması ilə ailə dəyərlərinin dağıdılması eyni şey deyil. Eyni qaydada, dini inanca sahib olmaqla xurafata uymaq da eyniləşdirilməməlidir. Biz anlayışları bir-birindən ayırmalı, məsələlərə şüarlarla deyil, sağlam düşüncə və milli maraqlar prizmasından yanaşmalıyıq.
- Siz qadın hüquqları və feminizm məsələsinə necə yanaşırsınız? Ailə dəyərlərinin qorunması ilə qadın hüquqlarının müdafiəsi arasında ziddiyyət varmı?
- Mən hesab edirəm ki, ailə dəyərlərinin qorunması ilə qadın hüquqlarının müdafiəsi bir-birinə zidd olmamalıdır. Ailə cəmiyyətin əsas dayaqlarından biridir. Valideyn məsuliyyəti, qarşılıqlı hörmət, sədaqət, mənəvi bağlılıq və övladların sağlam tərbiyəsi milli-mənəvi dəyərlərimizin mühüm hissəsidir.
Eyni zamanda, qadının təhsil almaq, işləmək, öz hüquqlarını bilmək və zorakılıqdan qorunmaq hüququna hörmət edilməlidir. Mənim narahatlığım qadın hüquqlarının müdafiəsi anlayışının hansısa hallarda ailə institutunu və milli-mənəvi dəyərləri inkar edən yanaşmalarla eyniləşdirilməsidir.
Biz nə qadınların hüquqlarını məhdudlaşdıran düşüncə tərzini, nə də ailə və mənəvi məsuliyyət anlayışını əhəmiyyətsizləşdirən yanaşmaları düşünmədən qəbul etməliyik. Məqsədimiz ailəni qorumaqla yanaşı, qadınlarımızın da savadlı, güclü, hüquqlarını dərk edən və cəmiyyətdə layiqli yer tutan şəxsiyyətlər kimi yetişməsinə şərait yaratmaq olmalıdır.
- Belə ideoloji qarşıdurmaların qarşısını almaq və gənclərimizi qorumaq üçün hansı mövqedən çıxış etmək lazımdır?
- Mən hesab edirəm ki, Azərbaycanın öz milli inkişaf yolu, dövlətçilik ənənələri və mənəvi dəyərlər sistemi var. Biz nə dini xurafatın cəmiyyətimizə hakim olmasına, nə də hər hansı xarici ideoloji modelin düşünülmədən qəbul edilməsinə yol verməməliyik.
Əsas məsələ öz milli kimliyimizi qorumaqla yanaşı, elmə, təhsilə, müasirliyə və sağlam ictimai düşüncəyə açıq olmaqdır. Biz gənclərimizi savadlı, tərbiyəli, milli dəyərlərə bağlı, müstəqil düşüncəli və gələcəyini müəyyənləşdirmək bacarığına malik şəxsiyyətlər kimi yetişdirməliyik.
Azərbaycan cəmiyyəti süni şəkildə dini və dünyəvi düşərgələrə bölünməməlidir. Dindar və dünyəvi düşüncəyə malik vətəndaşlarımızı birləşdirən əsas dəyərlər Vətənə bağlılıq, dövlət müstəqilliyinə hörmət, milli həmrəylik və ölkəmizin gələcəyi üçün məsuliyyət hissi olmalıdır.
Gənclərimizi İslam dəyərləri adı altında təbliğ edilən xurafatdan, Qərb dəyərləri adı altında təqdim olunan və milli-mənəvi dəyərlərimizlə ziddiyyət təşkil edən əxlaqi yanaşmalardan qorumalıyıq. Məqsədimiz onları hansısa ideologiyanın təsiri altına salmaq deyil, elmə, biliyə, milli kimliyə və mənəvi dəyərlərə əsaslanan müstəqil düşüncəli şəxsiyyətlər kimi yetişdirmək olmalıdır.
Azərbaycanın gücü hansısa xarici ideologiyanın təsiri altına düşməkdə deyil, öz yolunu müstəqil müəyyənləşdirməkdədir. Biz milli birliyimizi qorumalı, qızlarımızın gələcəyinə sahib çıxmalı və dövlətçiliyimizi hər cür parçalanma riskindən müdafiə etməliyik.
Mənim mövqeyim aydındır: dini inanca hörmət edilməli, dünyəvi dövlətçilik qorunmalı, milli birlik möhkəmləndirilməli, uşaqların hüquqları müdafiə olunmalı və heç bir uşaq öz iradəsinə zidd şəkildə erkən nikaha və ya yaşına uyğun olmayan dini-sosial öhdəliklərə məcbur edilməməlidir.