Yenə payız, yenə qrip, yenə soyuqdəymə...

Payız-qış ayları, xüsusilə, uşaqların daha çox xəstələndiyi vaxtdır. Bu dövrdə məktəbdə və bağçada olan uşaqlar üçün xəstəlik riski həmişə yüksəkdir. Bu riski minimuma endirmək, məktəb dövründə uşaqları xəstəliklərdən qorumaq üçün tədbirlər həyata keçirmək lazımdır. Həkimlər uşaqlar arasında yayılan mövsümi qripə qarşı diqqətli olmağı vacib bilir. Belə xəstəliklər uşaqlarda, böyüklərə nisbətən daha sürətli inkişaf edir və ehtiyat tədbirləri görülmədikdə bronxit və pnevmoniyaya qədər gedib çıxa bilər.

Məktəb və bağçayaşlı uşaqların immun sistemi hələ tam formalaşmadığı üçün bu dövrdə onların ildə 8-10 dəfə infeksiyaya yoluxması normal hesab olunur. Bu mövsümdə uşaqlarda ən çox rast gəlinən xəstəlik soyuqdəymədir. Soyuqdəymə özünü yüngül burun axıntısı, burun tutulması və qriplə büruzə verir. Bu müddət ərzində qızdırma 38 dərəcədən yuxarı qalxmır və uşağın ümumi vəziyyətində heç bir problem yoxdur. Uşağın hərarəti normal səviyyəyə düşdükdən sonra soyuqdəymə heç bir problem yaratmayacaq. Tənəffüs yolları infeksiyalarının 90 faizi viruslardan qaynaqlansa da, antibiotik müdaxiləsi tələb etmir. Bu səbəbdən xəstəlik qızdırmasalıcı dərmanlarla müalicə olunur.

Payız-qış aylarında uşaqlarda ikinci ən çox rast gəlinən xəstəlik faringitdir. Faringit də 85-90 faiz hallarda viruslardan qaynaqlanır. Bu səbəbdən antibiotiklərin istifadəsi tövsiyə edilmir. Bu xəstəlikdə bol maye qəbul etmək, qızdırma salan dərmanlardan istifadə etmək, bitki çayı içmək vacibdir. Ancaq faringitlə birlikdə tonzillit də baş verə bilər. Boğazda ağrı, qaşınma, ağrılı udma, 39 dərəcə ətrafında qızdırma da mümkündür. Bəzən qızdırma düşsə də, uşağın ümumi vəziyyətində rahatlıq olmur. Qızdırmanın 48 saatdan çox davam etdiyi və ya ümumi vəziyyətinin pis olduğu hallarda həkimə müraciət etmək lazımdır.

Həkimlər, adətən, uşaqlarda antibiotiklərin istifadəsini tövsiyə etmir. Məlumdur ki, antibiotiklərin lazımsız istifadəsi səbəbindən bədənin antibiotiklərə qarşı müqaviməti yaranır. Antibiotiklər bağırsaq florasına təsir edir və immunitet sistemini pozur. Daha ağır xəstəliklər zamanı antibiotik qəbul edildikdə uşaqlar sağalmır. Bu səbəblə uşaqların tənəffüs yolu infeksiyalarında qızdırma salan dərmanlardan istifadə etmək, bol maye içmək, burun yollarını açmaq, cökə, itburnu kimi bitki çayları vermək daha effektiv olacaq.

Məktəbə, bağçaya təzəcə qədəm qoyan körpə uşaqlar ilk dəfə belə izdihamlı mühitlərə daxil olduqları üçün onların müxtəlif infeksiyalarla qarşılaşma və xəstələnmə riski yüksəkdir. İmmunitet sisteminin normal işləməsi nəticəsində yaranan bu vəziyyət infeksiyaların sayını artırır. Zəif havalandırılan sinif otaqları və izdihamlı məktəb dəhlizləri xəstəliklərə səbəb olur. Valideynlərin uşaqlarını nəzarətdə saxlamaları, öskürək, səs dəyişikliyi, qrip kimi simptomların xəstəlik və ya allergiyadan qaynaqlandığını ayırd etmələri vacibdir. Uşaqları yayıla biləcək infeksion xəstəliklərdən qorumaq üçün müxtəlif tədbirlər görülə bilər.

Bunlardan ən birincisi sağlam qidalanma faktorudur. Məlum olduğu kimi, uşaqların və böyüklərin xəstəliklərdən qorunmasında ən mühüm amil sağlam qidalanma vərdişləridir. Bu sayədə immunitet sistemi güclənəcək və xəstəlik ehtimalı minimuma enəcək. Qızardılmış və yağlı qidalar əvəzinə zeytun yağında bişirilən, asan həzm olunan və tərəvəzlərdən ibarət pəhriz yeməkləri qəbul edilməlidir. Səhər yeməyində pendir, yumurta, süd, bal, yağ, təzə meyvə şirəsi, istəyə görə tərəvəz salatı və ya göyərti istehlak edilməlidir. Qəlyanaltı olaraq qatıq və ya meyvə yeyə bilərsiniz. Şokolad, şirniyyat, cips və buna bənzər qidalar zərərli olduğu üçün mümkün olduğu qədər qaçınılmalıdır. Bundan əlavə, həftədə bir və ya iki dəfə balıq istehlakını vərdiş edin. Balıqdan alınan qida dəyərləri uşağın sağlamlığı və inkişafı üçün vacibdir. Dəniz məhsulları istehlak etmək istəməyən uşaqlar üçün balıqdan başqa tərkibi omeqa 3 ilə zəngin qidalara üstünlük verilə bilər.

İkinci əsas qayda gigiyenadır. Uşaqların ümumi gigiyena qaydalarına riayət etmələrinə diqqət yetirilməlidir. İnsanların sıx olduğu yerlərdə təmas çox olduğu üçün uşaqlar əllərini yumaq vərdişini qazanmalıdırlar. Uşaqlara əl, üz, ayaq və bədən təmizliyinə fikir verməyi öyrətmək lazımdır. Mikroblu xəstəliklər riskini minimuma endirmək üçün tez-tez duş qəbul etməlidirlər. Məktəblərdə tez-tez əl yuma ilə bağlı məhdudiyyət varsa onlara nəsə yeməzdən öncə əllərini nəm dəsmalla silməyi öyrətmək şərtdir.

Məktəbli uşaqları xəstəliklərdən qorumaq üçün onların mövsümə uyğun geyinməsinə də diqqət yetirilməlidir. Çox qalın və ya çox nazik paltarlar yerinə günün hava şəraitinə uyğun geyindirmək lazımdır. Uşağın paltarı ətraf mühitin temperaturuna uyğun formalaşdırılmalıdır ki, nə üşuməsin, nə də tərləməsin. Sinif otaqlarını və uşaqların ən sıx toplaşdığı yerləri mütəmadi olaraq havalandırmaq da vacibdir.

Xəstə uşaqlar üçün edilən ən böyük səhvlərdən biri də onları məktəbə göndərməkdir. Bu, uşağın dincəlməməsinə və xəstəliyin digər uşaqlara keçməsinə səbəb olacaq. Uşağın təhsilindən geri qalmaması üçün xəstəliyin səviyyəsi həkim tərəfindən müəyyən edilməli və lazımi müalicə fasiləsiz aparılmalıdır. Xüsusilə yoluxucu xəstəlikləri olan, yüksək hərarəti olan uşaqlar məktəbə göndərilməməlidir. Bundan əlavə, uşağa virusu yaya biləcək fəaliyyətlərdən çəkinməyi öyrətmək lazımdır. Məsələn, uşağa öskürmə və ya asqırma zamanı ağzını dəsmal, ya da qolu ilə bağlaması qaydası göstərilməlidir.

Lalə Mehralı