HPV peyvəndi xərçəngdən qoruyur?

Servikal xərçəng (uşaqlıq yolu xərçəngi) dünyada ən çox yayılmış və əslində, qarşısı alına bilən xərçəng növlərindən biridir. Bu xərçəngin ən çox yayılmış səbəbi olan HPV virusuna qarşı hazırlanmış peyvənd həm qadınlarda, həm də kişilərdə effektiv qorunma təmin edir. Bununla belə, cəmiyyətdə bu peyvənd haqqında hələ də çoxlu yanlış məlumat mövcuddur. Elmi faktlar nəzərə alınmadıqda, peyvənd tərəddüdü erkən qorunma şansını aradan qaldıra bilər.

HPV (İnsan Papilloma Virusu) ən çox yayılmış cinsi yolla ötürülən viruslardan biridir. 100-dən çox növü olan bəzi HPV növləri ziyillərə səbəb olur, digərləri isə servikal xərçəng kimi ciddi xəstəliklərə səbəb ola bilər. Cinsi əlaqədə olan insanların böyük əksəriyyəti ömürlərində ən azı bir dəfə HPV ilə qarşılaşır. İnfeksiyaların əksəriyyəti immun sistemi tərəfindən kortəbii şəkildə aradan qaldırılır; lakin bəzi yüksək riskli növlər davamlı hala gələ və xərçəngə səbəb ola bilər.

Demək olar ki, bütün servikal xərçənglər yüksək riskli HPV növləri ilə əlaqələndirilir. Virus hüceyrələrdə uzun müddət qalarsa, illər ərzində xərçəngə çevrilə biləcək hüceyrə dəyişiklikləri başlayır. Bu proses adətən simptomlar olmadan irəliləyir. Buna görə də, müntəzəm yaxma və HPV testləri vacibdir. Anormal qanaxma kimi simptomlar həmişə erkən mərhələlərdə olmaya bilər və yalnız xəstəlik inkişaf etmiş mərhələyə çatdıqda müşahidə edilir.

Qadınların ən çox narahat olduğu prosedurlardan biri kimi görünsə də, yaxma və HPV testləri qısa, sadə və ağrısız prosedurlardır. Ginekoloji müayinə zamanı kiçik bir fırçanın köməyi ilə serviksdən nümunə götürülür. Prosedur anesteziya tələb etmir və bir neçə dəqiqə ərzində tamamlanır. Laboratoriya müayinəsi hüceyrə dəyişikliklərini (yaxma) və yüksək riskli HPV növlərini araşdırır. Bu testlər xərçəng simptomları görünməzdən illər əvvəl xəstəliyin aşkarlanmasına imkan verir.

HPV peyvəndi həm qızlar, həm də oğlanlar üçün tövsiyə olunur. Tətbiq üçün ideal yaş 9 -14 yaş arasındadır. İmmunitet sistemi bu dövrdə ən güclü reaksiyasını verir. Lakin, peyvənd sonrakı yaşlarda da verilə bilər. Peyvənd müalicəvi deyil, qoruyucudur. Uşaqlıq boynu xərçənginə səbəb olan HPV növlərinin 90%-dən çoxuna qarşı qoruma təmin edir. Həmçinin genital ziyillər kimi digər HPV ilə əlaqəli xəstəliklərin qarşısını alır.

Monoqamiya, prezervativ istifadəsi və siqaretdən çəkinmək riski azalda bilər; lakin ən güclü qoruma HPV peyvəndi ilə təmin edilir. Bəli, peyvənd yüksək dərəcədə qoruyucudur; lakin peyvənddən sonra müntəzəm yaxma və HPV testləri davam etdirilməlidir, çünki peyvəndin qoruya bilmədiyi bəzi vəziyyətlər var.

Erkən mərhələlərdə aşkar edilən uşaqlıq boynu xərçənglərində uşaqlığı qoruyan cərrahi üsullar tətbiq oluna bilər. "Konizasiya" və ya "radikal traxelektomiya" kimi üsullarla yalnız xərçəngli sahə çıxarılır və uşaqlıq qorunur. Bu üsullarla xəstə həm xəstəlikdən qurtula, həm də hamiləlik şansını qoruya bilər. Lakin bu üsullar yalnız müvafiq meyarlara cavab verən erkən mərhələli xəstəliyi olan xəstələrdə təhlükəsiz şəkildə tətbiq oluna bilər.

Skrininq zamanı anormal hüceyrələr aşkar edildikdə, uşaqlıq boynundan konus formalı toxumanın çıxarılmasını əhatə edən "konizasiya" və ya anormal sahənin elektrik enerjisi ilə çıxarılmasını əhatə edən LEEP prosedurları həyata keçirilə bilər. Bu qısa və təhlükəsiz prosedurlarla xəstə toxuma çıxarılır və nümunə laboratoriyada müayinə olunur. Bu üsullar əksər xəstələrdə uşaqlığın qorunmasına imkan verir, yəni qadınlar gələcəkdə ana olmaq şansını itirmirlər.

Lalə Mehralı