Azərbaycan-Serbiya: yeni mərhələnin başlanğıcı - ŞƏRH

Fevralın 15-də Belqrad şəhərində keçirilən yüksək səviyyəli görüş Azərbaycan ilə Serbiya arasında münasibətlərin tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. İlham Əliyev və Aleksandar Vuçiçin iştirakı ilə Azərbaycan Respublikası ilə Serbiya Respublikası arasında Strateji Tərəfdaşlıq Şurasının birinci iclasının keçirilməsi iki ölkə arasında əlaqələrin artıq ən yüksək siyasi və institusional səviyyəyə yüksəldiyini nümayiş etdirdi. Bu görüş təkcə diplomatik hadisə deyil, eyni zamanda uzun illər ərzində formalaşmış qarşılıqlı etimadın, siyasi dialoqun və ortaq maraqların məntiqi nəticəsi idi.

Azərbaycan və Serbiya arasında münasibətlərin təməli qarşılıqlı hörmət və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə sadiqlik üzərində qurulub. Hər iki ölkə müstəqilliklərini bərpa etdikdən sonra dövlət quruculuğu prosesində ciddi çağırışlarla üzləşmiş, regional və qlobal miqyasda mürəkkəb siyasi proseslərin iştirakçısı olmuşdur. Bakı ilə Belqrad arasında formalaşmış qarşılıqlı anlayış və həmrəylik təsadüfi deyil. Dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipi münasibətlərin əsas sütunlarından birinə çevrilib. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan və Serbiya beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində daim bir-birinin haqlı mövqeyini dəstəkləyib və bu prinsipiallıq qarşılıqlı etimadı daha da möhkəmləndirib.

Strateji Tərəfdaşlıq Şurasının yaradılması və ilk iclasının keçirilməsi münasibətlərin sistemli və uzunmüddətli əsasda inkişaf etdirilməsinə xidmət edir. Bu mexanizm iki ölkə arasında əməkdaşlığın yalnız ayrı-ayrı sahələr üzrə deyil, kompleks və koordinasiyalı şəkildə genişləndirilməsinə imkan yaradır. Prezident Aleksandar Vuçiç çıxışında qeyd etdi ki, Serbiya belə formatı yalnız seçilmiş tərəfdaşlarla tətbiq edir və bu, Azərbaycanın Serbiya üçün xüsusi əhəmiyyətini göstərir. Bu yanaşma iki ölkə arasında əlaqələrin strateji xarakter aldığını və gələcəkdə daha da dərinləşəcəyini göstərən mühüm siyasi mesajdır.

Energetika sahəsində əməkdaşlıq münasibətlərin aparıcı istiqamətlərindən biridir. Azərbaycanın zəngin enerji resursları və Avropanın enerji təhlükəsizliyində artan rolu Serbiya üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan qazının Serbiyaya ixracı Balkan regionunda enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi baxımından strateji addımdır. İclas çərçivəsində Serbiyada 500 meqavat gücündə qazla işləyən elektrik stansiyasının tikintisi ilə bağlı razılığın əldə olunması əməkdaşlığın praktik müstəviyə keçdiyini göstərir. Bu layihə Serbiyanın enerji təminatını gücləndirməklə yanaşı, sənaye istehsalının sabitliyinə və iqtisadi artımın davamlılığına töhfə verəcək.

Azərbaycanın enerji strategiyası da bu əməkdaşlığın dərinləşməsinə geniş imkanlar açır. Yeni qaz yataqlarının istismarı, bərpaolunan enerji layihələrinin həyata keçirilməsi və ixrac infrastrukturunun genişləndirilməsi ölkənin enerji potensialını artırır. Qarşıdakı illərdə əlavə enerji güclərinin yaradılması planlaşdırılır və bunun əhəmiyyətli hissəsi Avropa bazarlarına yönəldiləcək. Bu baxımdan Serbiya ilə tərəfdaşlıq həm iqtisadi, həm də geosiyasi əhəmiyyət daşıyır və Avropa məkanında uzunmüddətli əməkdaşlıq modelinin formalaşmasına xidmət edir.

İqtisadi münasibətlərin şaxələndirilməsi də Strateji Tərəfdaşlıq Şurasının əsas prioritetlərindəndir. İclas çərçivəsində iqtisadiyyat, investisiyalar, kənd təsərrüfatı, qida təhlükəsizliyi, sənaye kooperasiyası, media və digər sahələr üzrə sənədlər imzalanıb. Bu sənədlər iki ölkə arasında hüquqi və institusional bazanın daha da möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Serbiya Balkan regionunun mühüm iqtisadi mərkəzlərindən biridir və Avropa bazarına çıxış imkanları baxımından əhəmiyyətli mövqeyə malikdir. Azərbaycan isə Cənubi Qafqazda strateji logistika və enerji qovşağı kimi çıxış edir. Bu qarşılıqlı üstünlüklər əməkdaşlığın daha da genişlənməsinə zəmin yaradır.

Nəqliyyat və logistika sahəsində perspektivlər də genişdir. Azərbaycan Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafında fəal rol oynayır, Orta Dəhliz layihəsində mühüm iştirakçıdır. Serbiya isə Avropanın nəqliyyat arteriyalarında yerləşir və tranzit imkanlarına malikdir. Bu baxımdan iki ölkə arasında logistika əməkdaşlığının inkişafı ticarət dövriyyəsinin artmasına və yeni bazarların açılmasına səbəb ola bilər.

Humanitar sahədə əməkdaşlıq münasibətlərin sosial əsasını gücləndirir. Bakı ilə Belqrad arasında birbaşa aviareyslərin açılması qərarı xalqlar arasında təmasları artıracaq, turizm və mədəni mübadilə imkanlarını genişləndirəcək. Tələbə mübadiləsi proqramları, mədəniyyət günləri, idman tədbirləri və incəsənət layihələri xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına şərait yaradacaq. Bu, siyasi və iqtisadi münasibətlərin möhkəmlənməsi üçün mühüm ictimai baza formalaşdırır.

Regional və qlobal proseslər fonunda Azərbaycan və Serbiya arasında sıx dialoq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Balkanlar və Cənubi Qafqaz mürəkkəb geosiyasi mühitə malik regionlardır. Bu şəraitdə iki ölkənin qarşılıqlı məsləhətləşmələr aparması, ortaq maraqlar əsasında mövqe sərgiləməsi və bir-birinə siyasi dəstək verməsi regional sabitlik baxımından mühüm amildir. Hər iki dövlət balanslaşdırılmış xarici siyasət yürüdərək milli maraqlarını qorumağa çalışır və bu oxşar yanaşma qarşılıqlı anlaşmanı daha da möhkəmləndirir.

Strateji Tərəfdaşlıq Şurasının institusional fəaliyyəti gələcəkdə konkret fəaliyyət planlarının hazırlanmasına, birgə layihələrin icrasına nəzarətin gücləndirilməsinə və əməkdaşlığın davamlı xarakter almasına imkan verəcək. Bu isə münasibətlərin yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, real nəticələrlə müşayiət olunmasını təmin edəcək.

Azərbaycan və Serbiya arasında münasibətlər sistemli, ardıcıl və uzunmüddətli strateji baxışa əsaslanır. Energetika, iqtisadiyyat, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, humanitar sahə və beynəlxalq siyasət üzrə əməkdaşlıq əlaqələrin çoxşaxəli və dayanıqlı xarakter aldığını sübut edir. Qarşılıqlı etimad və siyasi iradə bu tərəfdaşlığın möhkəm təməlini təşkil edir.

Belqradda keçirilmiş Strateji Tərəfdaşlıq Şurasının ilk iclası bir daha təsdiqlədi ki, Azərbaycan və Serbiya iki dost və etibarlı tərəfdaşdır. Dövlət başçılarının səsləndirdiyi səmimi fikirlər, imzalanmış sənədlər və müəyyən edilmiş konkret istiqamətlər gələcək əməkdaşlıq üçün möhkəm zəmin yaradır. Hər iki ölkənin dostluq və tərəfdaşlıq modeli qarşılıqlı hörmətə, suverenliyə sadiqliyə və ortaq inkişaf məqsədlərinə əsaslanaraq gələcək illərdə daha da möhkəmlənəcək və hər iki xalqın rifahına xidmət edəcək.

Ayaz Novruzov

YAP Culfa rayon Camaldın kənd ərazi partiya təşkilatının sədri