Neandertalların nəslinin 40.000 il əvvəl kəsildiyi aşkarlandı - FOTO

Alimlər diş müalicəsinin ən erkən sübutlarını aşkar ediblər: Neandertallar çürümüş dişləri 60.000 il əvvələ qədər deşik açmış ola bilərlər. Arxeoloqlar Çaqırskaya mağarasında tapılan bir azı dişini araşdırıblar. Tapıntının təxminən 59.000 yaşı var. Azı dişinin mərkəzində tədqiqatçılar pulpaya çatan dərin bir dəlik - dişin içərisində sinir və qan damarlarını ehtiva edən yumşaq toxuma aşkar ediblər.

Dəliyin mənşəyini anlamaq üçün elm adamları müasir insan dişləri üzərində təcrübə aparıblar. Mağarada tapılanlara bənzər daş alətlərdən istifadə edərək, eyni yivləri və deşik izlərini təkrarlaya biliblər. Tədqiqatçıların fikrincə, prosedur zədələnmiş diş toxumasını çıxarmaq və infeksiyadan qaynaqlanan ağrını azaltmaq cəhdi idi.

Çürümüş dişin müalicəsi ağrı mənbəyini diaqnoz etmək, uyğun aləti seçmək və ağrılı prosedur aparmaq tələb edir. Alimlər əməliyyatın yəşmirdən hazırlanmış iti daş alətlə aparıldığına inanırlar. Dişdəki izlərə əsasən, qazma bir neçə mərhələdə tədricən aparılıb. Anesteziyadan istifadə edilmədiyi ehtimal olunur.

Tədqiqatçılar xəstənin şiddətli ağrı keçirdiyini və yeməyi düzgün çeynəyə bilmədiyini düşünürlər. Lakin müdaxilənin uğurlu olduğu görünür: aşınma izləri göstərir ki, prosedurdan sonra şəxs dişdən istifadə etməyə davam edib.

Tədqiqatın həmmüəllifi Alisa Zubova bildirib ki, "Neandertallar müasir insanlardan az olmayaraq xəstə və zəif insanlara qulluq ediblər".

Əvvəllər arxeoloqlar Neandertalların "diş çöpləri", dərman bitkiləri istifadə etdiyinə və yaralı qəbilə yoldaşlarına qulluq etdiyinə dair dəlillər tapıblar. Lakin bu səviyyədəki diş əməliyyatı Homo sapiens-dən başqa bir növdə qeydə alınan ilk əməliyyatdır.Neandertallar Avrasiyada təxminən 300.000 il əvvəl ortaya çıxıb və təxminən 40.000 il əvvəl nəsli kəsilib. Onlar uzun müddət ibtidai varlıqlar hesab olunurdular, lakin müasir tədqiqatlar getdikcə onların mürəkkəb davranış nümayiş etdirdiklərini, bəzək əşyaları yaratdıqlarını, ölülərini basdırdıqlarını və ehtimal ki, bir-birlərini necə sağaltmağı bildiklərini ortaya qoyur. Bir qədər əvvəl isə Antarktida buzlarında Yer kürəsinin fövqəlnazir buludu vasitəsilə səyahətinin izləri tapılmışdı.

İlham