Donuzçuluq sənayesi təbiəti çirkləndirir?

İri sənaye tipli donuzçuluq təsərrüfatları iqlim dəyişikliyinə və ətraf mühitin çirklənməsinə "töhfə" verən mənbələrdən biri hesab edilir. Bu təsirlər əsasən heyvan tullantılarının idarə olunması, yem istehsalı və iri həcmli heyvandarlıq müəssisələrinin fəaliyyəti ilə bağlıdır.

BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) məlumatlarına əsasən, donuzçuluq məhsullarının istehsalı istixana qazları emissiyalarının yaranmasına səbəb olur. Qlobal heyvandarlıq sektorunun emissiyalarında donuzçuluğun payı təxminən 7–10 faiz arasında qiymətləndirilir. Bu rəqəm bütün dünya üzrə emissiyaları deyil, yalnız heyvandarlıq sektorunun emissiyalarını əhatə edir.

Minlərlə donuzun saxlanıldığı sənaye fermalarında böyük həcmdə peyin və sidik toplanır. Tullantılar uyğun şəraitdə saxlanmadıqda onların parçalanması zamanı metan və azot oksidi kimi istixana qazları əmələ gələ bilər. Bu qazlar qlobal istiləşməni gücləndirir. Problemlər bununla məhdudlaşmır. Peyinin düzgün idarə edilməməsi yeraltı suların və çayların çirklənməsinə, havada xoşagəlməz qoxuların yayılmasına və yaxınlıqda yaşayan insanların sağlamlığı üçün risklərin artmasına səbəb ola bilər.

Inside Climate News-un sənaye heyvandarlığı ilə bağlı araşdırmalarında da iri fermaların yaratdığı tullantıların miqyası, metan emissiyaları və yerli icmaların üzləşdiyi ekoloji problemlər diqqətə çatdırılır. Donuzçuluğun ekoloji izi yalnız fermaların özündə yaranan emissiyalardan ibarət deyil. Donuzların qidalanması üçün istifadə edilən qarğıdalı və soya kimi bitkilərin yetişdirilməsi gübrə, su və enerji tələb edir. Yem istehsalı ilə əlaqəli torpaq istifadəsi və meşələrin kənd təsərrüfatı sahələrinə çevrilməsi də əlavə emissiyalara səbəb ola bilər.

Mütəxəssislərin qiymətləndirmələrinə görə, tullantıların düzgün idarə edilməsi, metanın tutulması, gübrə kimi istifadə edilən peyinin normaya uyğun tətbiqi və yem istehsalının səmərəliliyinin artırılması emissiyaları azalda bilər. Bununla belə, bioqaz layihələri də düzgün planlaşdırılmalı və onların digər çirklənmə mənbələrinə təsiri nəzərə alınmalıdır. Əgər donuz tullantılarından bioqaz almaq üçün düzgün istifadə edilsə alternativ enerji sahəsində yeni enerji mənbəyi əldə edilər.

Doğrudur, donuzçuluq sənayesi iqlim dəyişikliyinin yeganə və ya əsas səbəbi deyil, lakin xüsusilə iri sənaye təsərrüfatlarında istixana qazlarının yaranmasına, su və torpaq çirklənməsinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir. Problemin miqyası istehsal üsullarından və ekoloji nəzarətin effektivliyindən asılıdır.

Lalə Mehralı