Hindistan və Çin sərhədində silsilə atışmalar

Çərşənbə günü Hindistanın Çinlə sərhədini əvəz edən faktiki nəzarət xətti boyunca yeni toqquşmalar barədə məlumat ortaya çıxdı. Hindistan Ordusunun Qərb Komandanlığı öz əsgərlərini Çin ordusunun “aqressiv davranışına” qarşı göstərdikləri şücaətə görə mükafatlandırıb. Hadisələr 2021 və 2022-ci illərdə baş verib. Yəni 2020-ci ildə hər iki tərəfdən itkilərlə başa çatan əlbəyaxa döyüşündən sonra yeni ifrat hallar baş verib. Xoşbəxtlikdən, silah deyil, yalnız fiziki güc istifadə edildi. Ekspertin fikrincə, Dehli və Pekin “bir qarış torpağımızdan əl çəkməyəcəyik” bəyan etdikləri üçün gərginliyin baş verməsi qaçılmazdır.

Hindistanın ndtv telekanalının verdiyi məlumata görə, Hindistan ordusu 2020-ci ildə baş verən toqquşmalardan sonra 3488 km uzunluğundakı işarəsiz sərhəddə çox yüksək döyüş hazırlığını qoruyub saxlayıb. Müdafiə naziri Rajnath Singh parlamentdə bir hadisə barədə danışıb. Onun sözlərindən aydın olur ki, əsgərlər özlərini ancaq fiziki güclə ölçüblər. Buna baxmayaraq, hər iki tərəfdən yaralılar olub. "Parlamentin bu palatasını əmin etmək istərdim ki, qoşunlarımız ərazi bütövlüyümüzü müdafiə etməyə borcludur və ona hər hansı qəsd cəhdinin qarşısını almağa davam edəcək", - nazir vurğulayıb.

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatik Akademiyasının dosenti Sergey Veliçkin qeyd edib: “2020-ci ildə may və iyun aylarında Aksaiçin bölgəsində toqquşmalar olub. Onların böyük nəticələri oldu. 45 ildə ilk dəfə itkilər oldu. Hindlilər onlara məlumat verdi, çinlilər itki verdiklərini təsdiq etmədilər. Daha sonra yenidən toqquşmalar baş verib. Burada nəzərə almaq lazımdır ki, hər iki tərəf öz hərbi kontingentini gücləndirib, magistral yollar çəkib, döyüş təyyarələri üçün meydançalar tikib. Lakin çinlilər hətta armaturların daşınmasını asanlaşdırmaq üçün dəmir yolu da çəkdilər. Hindistanlıların bununla bağlı elə də böyük maliyyə imkanları yoxdur. Üstəlik, orduya ayrılan xərclər parlamentdən keçməlidir və buna görə də ictimailəşməlidir. Ona görə də son iki ildə baş verənlərdə təəccüblü heç nə yoxdur. Axı hər tərəfin öz siyasəti var - öz torpağının bir qarışını da verməmək. Eyni zamanda hamı bilir ki, Hindistan-Çin münaqişəsini alovlandırmaqda maraqlı olan xarici qüvvələr var”.

Sinqapurdakı Nanyang Texniki Universitetinin baş analitiki Nishant Rajeev də deyir ki, Hindistan və Çin sərhədlərini ciddi şəkildə hərbiləşdiriblər və güzəştə getməyə hazır deyillər. Üstəlik, hər iki dövlət nüvə silahına malik olduğundan, eskalasiya riskləri artırır. Digər tərəfdən, Çin və Hindistan komandirləri dəfələrlə görüşdülər, bu da qoşunların məhdud çıxarılmasına və bufer zonaların yaradılmasına səbəb oldu. Amma əsl ayrılıq yox idi. Üstəlik, Çin təhdidinə cavab olaraq Hindistan quru qüvvələrinin bir hissəsini Pakistanla sərhəddən Himalaydakı Nəzarət Xəttinə köçürməyə başladı. Beləliklə, sərhəddə hər iki ölkənin hissələrinin daha çox olmasını proqnozlaşdırmaq olar.

Lakin soyuq müharibədən sonra Hindistan-Çin münasibətləri istiləşdi. İki dövlətin liderləri bir-birinə səfər ediblər. Ticarət çiçəkləndi. Lakin 2020-ci il hadisələri bu tendensiyanı kəsdi. Hindistan dəstək üçün daha çox ABŞ-a müraciət etməyə başladı. Dehli və Vaşinqton arasında yüksək texnologiyalar və silah istehsalı sahəsində tərəfdaşlıq haqqında saziş bağlanıb. ABŞ və Hindistan orduları müntəzəm olaraq birgə təlimlər keçirməyə başladılar. Və bu, təbii olaraq, Çinin ABŞ-ın Hindistan-Çin münasibətlərini gərginləşdirməyə çalışması ilə bağlı şübhələrini artırdı, Sinqapurdan olan ekspert qeyd edir.

Bu arada South China Morning Post xatırladır ki, dənizlərdə Hindistan-Çin ziddiyyətləri də artmaqdadır. 2024-cü il ərəfəsində Şri-Lanka Dehliyə Çin tədqiqat gəmilərinin limanlarında və xüsusi iqtisadi zonada yanaşmasını qadağan etdiyini bildirdi. Bu, Hindistanın baş naziri Narendra Modinin daha əvvəl Şri-Lanka prezidenti Ranil Vikramasinqheni Hindistanın təhlükəsizlik narahatlıqlarına hörmətlə yanaşmağa çağırması ilə baş verir. Məsələ burasındadır ki, Çinin “Şi Yan 6” tədqiqat gəmisi Şri-Lanka ilə birgə Hind okeanında tədqiqat aparıb. Dehli hesab edir ki, bu tədqiqatlar kəşfiyyat xarakteri daşıyır. Beləliklə, hindli ekspertlər Hindistanın Çinə qalib gəldiyini bildirirlər. Ancaq bu uğur müvəqqətidir, çünki qadağa cəmi bir il davam edəcək.

Lakin Maldiv adalarında Çin qisas aldı. Ştatın yeni seçilmiş prezidenti Mohamed Muizzou Çinə səfər edib və 80 nəfərlik Hindistan hərbi kontingentinə martın 15-dək arxipelaqı tərk etməyi əmr edib.

V.VƏLİYEV