III Dünya müharibəsi qapıdadır - BAXIŞ BUCAĞI

Dünya getdikcə daha çox "Üçüncü Dünya Müharibəsi" sözünü ucadan tələffüz edir - bu ifadə metafora olmaqdan çıxır, Yeni Şafak yazır. Vladimir Putin və Sergey Lavrovun xəbərdarlıqları saat mexanizmi kimi gerçəkləşir: beynəlxalq nizam çökür və "masada" olmayan ölkələr özlərini "menyuda" tapırlar.
Türkiyənin "İkdam" qəzeti 2 sentyabr 1939-cu ildə "Avropada müharibə başladı" başlığı ilə, "Cumhuriyet" isə "Sonda müharibə başladı" başlığı ilə dərc edib. "Vakit" qəzeti "Alman-Polşa müharibəsi başladı" və "Son Posta" qəzeti "Yeni Dünya Müharibəsi" (12 dekabr 1941) başlıqları ilə çıxış edib. "Akşam" qəzeti 15 avqust 1945-ci ildə Avropada başladığı elan edilən müharibənin bitdiyini bildirib: "İkinci Dünya Müharibəsi dünən gecə saat ikidə başa çatdı".

Son on ilə nəzər salsaq, bütün tərəflər indi Üçüncü Dünya Müharibəsinin başlandığını elan edirlər. İtaliya Prezidenti Sercio Mattarella qeyd etdi ki, terrorizm Aralıq dənizində, Yaxın Şərqdə və Afrikada Üçüncü Dünya Müharibəsini başlatmağa yönəlib (21 avqust 2015).

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri Numan Kurtulmuş "Deyə bilərik ki, Üçüncü Dünya Müharibəsi artıq başlayıb" (18 və 25 oktyabr 2018), Britaniya Baş Qərargah rəisi isə "Əgər bu davam edərsə, Üçüncü Dünya Müharibəsi başlaya bilər. COVID-19 səbəbindən dünyada mövcud qeyri-müəyyənlik və xaos Üçüncü Dünya Müharibəsi riskini artırır" (8 noyabr 2020) qeyd etdi.

Faciəvi başlanğıc

BMT-nin bütün platformalarda "Beş Dövlətdən Çox Bir Dünya" şüarı ilə yenidən qurulmasının vacibliyini elan edən Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da 2021-ci ildə nəşr olunan "Daha Ədalətli Bir Dünya Mümkündür" kitabında "faciəvi bir başlanğıc" ehtimalına diqqət çəkərək vurğuladı: "Əgər bu gün həll yolu tapılmasa, bəşəriyyət addım-addım dünya müharibəsinə sürüşəcək".

Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun "Üçüncü dünya müharibəsi nüvə və dağıdıcı olacaq" (3 mart 2022) və Türkiyə xarici işlər naziri Hakan Fidanın "Mövcud vəziyyətdən ya daha böyük bir müharibəyə, ya da daha böyük bir sülhə gələcəyik" (25 oktyabr 2023) sözləri, həqiqətən də, bir xəbərdarlıq idi. 2024-cü ilin iyul ayında Hulusi Akar dedi: "Müəyyən mənada Üçüncü Dünya Müharibəsi başladı. Hər müharibənin üç mərhələsi var və biz indi hazırlıq mərhələsindəyik." 13-14 fevral 2024-cü il tarixlərində Türkiyə Müdafiə Nazirliyinin rəhbəri qeyd etdi: "Üçüncü Dünya Müharibəsi başladı. Hibrid müharibə kimi bir şey var; bundan sonra hərbi əməliyyatların başlanması elan edilmir." 27 dekabr 2024-cü ildə isə vurğuladı: "Biz Üçüncü Dünya Müharibəsi vəziyyətinə girmişik. Müttəfiqlər yaradılır." Bu sözlər baş verənləri addım-addım təsvir edirdi.

BMT Baş katibinin Qəzzaya girişi qadağan edildikdə, Numan Kurtulmuş bunu belə qiymətləndirdi: "BMT zibilə atıldı. Bu, üçüncü böyük münaqişənin başlanğıcıdır" (19 noyabr 2024). Vladimir Putin də Üçüncü Dünya Müharibəsi ilə bağlı açıqlama verdi: "Bu, məni narahat edir; ehtimal artır" (20 iyun 2025). Venesuela Prezidenti Maduro, "Üçüncü Dünya Müharibəsinin başladığını" qeyd edərək, Papa Fransisklə söhbətini də xatırladı: "Papa iki ildən çox əvvəl mənə dedi: 'Mən demirəm ki, Üçüncü Dünya Müharibəsinə doğru gedirik; Üçüncü Dünya Müharibəsi artıq başlayıb'." "Və mən də belə düşünürəm" (10 sentyabr 2025). Bu gün Maduro ABŞ tərəfindən əsir götürüldükdən sonra özünü "hərbi əsir" adlandırdı.

Ukraynanın Böyük Britaniyadakı səfiri və Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin keçmiş baş komandanı Valeri Zalujnı Ukraynadakı münaqişənin miqyasını dəyişdirdiyini və artıq dünya müharibəsinin başladığını bildirdi (22 noyabr 2024). Rus strateq Aleksandr Duqin qeyd etdi: "Üçüncü Dünya Müharibəsi başladı və biz artıq onun birinci mərhələsindəyik" (4 mart 2024). Duqin bu yaxınlarda Venesuela prezidenti və həyat yoldaşının gecə yarısı Amerika qoşunları tərəfindən evlərindən qaçırılması ilə bağlı da şərh verdi: "Üçüncü Dünya Müharibəsi bu gün başladı".

Avropanı kim müdafiə edəcək?

Donald Tramp, 2023-cü ildə Vaşinqtonda "hərbi" bir əmrin mövcud olduğunu iddia edərək, "Üçüncü Dünya Müharibəsi heç vaxt bu qədər yaxın olmayıb" deyə vurğuladı. Və o, Bayden ilə 2024-cü ildə prezidentliyə namizəd kimi televiziya debatlarında çıxış edərkən bir-birini Üçüncü Dünya Müharibəsini başlatmaqda günahlandırdılar.

2023-cü ildə Almaniyanın xarici işlər naziri Annalena Baerbock "Biz Rusiyaya qarşı müharibə aparırıq" deyə bəyan etdi. Baerbock Efiopiya Baş nazirinə təklif etdi: "Biz sizə buğda verəcəyik, amma siz də Rusiyaya qarşı hərəkət etməlisiniz!" Bir neçə ay sonra Ukraynaya Alman Leopard tankları göndərildi və İkinci Dünya Müharibəsindən bəri ilk dəfə Rusiya ordusu ilə toqquşdu. 2024-cü ilin yanvar ayında Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru Burns "Foreign Affairs" jurnalında dərc olunmuş məqaləsində yazırdı: "Mən Yaxın Şərqi 40 ildə daha mürəkkəb və partlayıcı görməmişdim". Aprel ayında Aİ-nin xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Josep Borrell Avropanın müharibə potensialına hazır olmalı olduğunu və qitədə genişmiqyaslı münaqişənin artıq xəyal olmadığını bildirdi. O, qeyd etdi ki, Soyuq Müharibə həmişə açıq olmaya biləcəyi üçün ABŞ-ın etibar etdiyi çətir. "Vaşinqtonda kimin hakimiyyətdə olmasından asılı olaraq, Amerikanın bizi qorumasına etibar edə bilməyəcəyik. İttifaq daxilində ayrı-ayrı üzvlərin prioritetləri də dəyişə bilər", - deyə Borrell qeyd edərək, ABŞ-ın yaratdığı riskə diqqət çəkdi. Keçən il British Independent qəzeti "Qərbdə müharibədən getdikcə daha çox danışılır: hər iki nəfərdən biri III Dünya Müharibəsini gözləyir" başlıqlı xəbər dərc etmişdi və Fransa Səhiyyə Nazirliyi tibb müəssisələrinə böyük bir münaqişə ehtimalı qarşısında həm Fransa, həm də xarici qoşunlara tibbi yardım göstərmək üçün 2026-cı ilin mart ayına qədər hazırlıqları başa çatdırmağı əmr etmişdi. Həmçinin bildirilirdi ki, xarici qoşunların ölkələrinə qayıtmasını asanlaşdırmaq üçün avtobus və qatar stansiyaları, hava limanları və limanların yaxınlığında tibb mərkəzlərinin yaradılması ehtimalı nəzərdən keçirilir.

Beynəlxalq hüquq zibilə çevrilib

Donald Tramp, Netanyahunun "Dünyada bizi dayandıra biləcək heç bir qüvvə yoxdur, baxmayaraq ki, çoxdur, bu kömək etməyəcək" (9 aprel 2024) sözlərini təkrarlayaraq, 2026-cı ildə bəyan etdi: "Məni məhdudlaşdıran yeganə şey öz əxlaqım və ağlımdır; mənə beynəlxalq hüquq lazım deyil. ABŞ Qrenlandiya ilə NATO arasında seçim etməli ola bilər", beləliklə, sistemin çöküşünü və beynəlxalq hüququn ölümünü təsdiqlədi.

Davos sammitində Fransa Prezidenti Makron "qaydaların nəzərə alınmadığı bir dünyaya sürüşmə" barədə xəbərdarlıq etdi və Belçika Baş naziri De Vever Qramşinin sözlərini sitat gətirdi: "Köhnə dünya ölür və yenisi doğulmağa çalışır: indi canavarlar dövrüdür". Davos sammiti davam edərkən Sergey Lavrov qeyd etdi: "Bəzən biz qeyri-ixtiyari olaraq İkinci Dünya Müharibəsini xatırlayırıq. Çünki bu gün baş verənlər sadəcə bir böhran deyil, dünya nizamının təməllərini sarsıdan dərin bir transformasiyadır".

Əgər masada deyilsinizsə, menyudasınız

Biz postmodern III Dünya Müharibəsi atmosferində yaşayırıq ki, bu da qızğın münaqişələrin artması ehtimalı ilə yanaşı, sistemik çöküş və yenidənqurmanı da nəzərdə tutur. Prezident Ərdoğan deyir: "Əgər masada deyilsinizsə, menyudasınız." Birinci Dünya Müharibəsinə aparan hadisələr zamanı avropalıların müstəmləkələri yenidən bölüşdürmək üçün toplaşdığı 1884-cü il Berlin Konfransı, 1885-ci ilin yanvar ayında nəşr olunan bir Fransız jurnalında Afrikanın menyuda dilimlənmiş tort kimi təsvir edildiyi məşhur bir illüstrasiya ilə təsvir edilmişdir. Berlin Konfransından 142 il sonra və Prezident Ərdoğanın çıxışından üç gün sonra, 10 yanvar 2026-cı ildə Tramp və 17 neft şirkəti masada toplaşdılar, Venesuela isə menyuda idi...

V.VƏLİYEV