İqtisadi müharibə “silahlı qayıq diplomatiyası” ilə qarşılaşdıqda...

...Ötən ilin sonundan bəri ABŞ hakimiyyəti Venesuela neft ticarəti ilə əlaqəli ən azı yeddi gəmini ələ keçirib. Bu kampaniya, İran, Rusiya və Venesueladan neft daşıyan köhnəlmiş tankerlər şəbəkəsi olan "kölgə donanması"na qarşı daha geniş əməliyyatın bir hissəsidir.

Gəmilərin ələ keçirilməsi üçün istifadə edilən üsullar iqtisadi müharibə ilə ənənəvi "top gəmisi diplomatiyası" arasındakı xətti əhəmiyyətli dərəcədə qarışdırır.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə Atlantic Council yazır.

Dünyadakı hər beş tankerdən biri sanksiya tətbiq edilən ölkələrdən neft qaçaqmalçılığı üçün istifadə olunur.

ABŞ Xarici Aktivlərə Nəzarət İdarəsi (OFAC) əvvəllər bir çox "kölgə" gəmisini İran və Rusiyadan qanunsuz neft ticarətində iştirak etdiklərinə görə sanksiyalaşdırmışdı.

Lakin hazırkı kampaniya dünya miqyasında gəmiləri zorla dayandırmaq üçün indiyə qədər edilən ən aqressiv cəhddir. Məhvlərin hüquqi əsası terrorçuları dəstəkləməkdə və ya sanksiyaları pozmaqda ittiham olunan gəmilərə qarşı tədbir görməyə imkan verən aktivlərin müsadirə edilməsi qanunlarına əsaslanır.

Yalnız sanksiyalar əmlakın müsadirəsinə icazə vermir. Məsələn, ələ keçirilən M/T Skipper və Bella I gəmiləri Hizbullah və İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunu dəstəklədiklərinə görə sanksiyaya məruz qalıblar.

Beynəlxalq dəniz hüququ ilə bağlı da çətinliklər yaranır: bayraqsız və ya saxta bayraqlı gəmilər (məsələn, Qayanada bayraqlı olan Skipper) beynəlxalq hüququn müdafiəsini itirir. Bəzi "kölgə" gəmiləri tez bir zamanda Rusiya bayraqları ilə yenidən bayraqlandı, sahiblərini dəyişdirdi və hətta təqib zamanı yanlarını rənglədi.

...Məhv edildikdən sonra sual yaranır: gəmilər və onların neft yükü ilə nə etməli? ABŞ nefti satmağa çalışır, lakin tankerləri idarə etmək olduqca baha başa gəlir.

Müvəqqəti həll yolu gəmiləri Venesuelaya qaytarmaqdır, lakin "kölgə donanması"nın ələ keçirilmiş gəmilərini idarə etmək üçün uzunmüddətli strategiya hazırlanmalıdır. Ekspertlər qeyd edirlər ki, kampaniyanın uğuru təkcə gəmilərin ələ keçirilməsindən deyil, həm də hüquqi, logistika və beynəlxalq hüquqi məsələlərin effektiv şəkildə həll edilməsindən asılıdır.

Əli Babayev