İD əl-Şaraaya müharibə elan etdi

İslam Dövləti (İD) qruplaşması Suriyanın keçid hökumətinə müharibə elan edib. İD komandanlığı ölkənin hazırkı lideri Əhməd əl-Şaraanı ABŞ və Türkiyə ilə oyun oynamaqda günahlandırıb və ona sələfi Bəşər Əsədlə eyni aqibəti vəd edib. Bəyanat, təxminən on ildir Ərəb Respublikasında fəaliyyət göstərən Amerika qoşunlarının geri çəkilməsinin davam etdiyi bir vaxtda gəlib. Dəməşə qarşı ittihamları İD-in sözçüsü Əbu Hüzeyfə əl-Ənsari irəli sürüb. Terrorçu qrupun sözçüsü media platformaları vasitəsilə yayılan səs yazısında bildirib: "Dünyəvi hökuməti və milli ordusu ilə yeni Suriya rejimi kafirlər və mürtədlərdir".

O, 8 dekabr 2024-cü ildə hakimiyyətə gələn Əş-Şara administrasiyasını Türkiyə və ABŞ-ın kukla layihəsi adlandırıb. "Onlar Suriyada cihad səhifəsini çevirdiklərini düşünürdülər, amma Suriya yeni bir mərhələyə qədəm qoyub", radikal qrupun sözçüsü bildirib. O, Ərəb Respublikasının hazırkı prezidentinə yeni çevriliş cəhdi vəd etmişdi. Səs yazısı Suriyada hakimiyyət dəyişikliyindən bəri İD-in mərkəzi rəhbərliyinin Əş-Şara administrasiyası ilə bağlı verdiyi ilk açıqlama idi. Əvvəlki qiymətləndirmələr adətən təbliğat materialları vasitəsilə yayılırdı.

Bu yaxınlarda cihadçı təşkilat Ərəb Respublikasının şimalında və şərqində Suriya hərbi nəzarət məntəqələrinə bir sıra hücumlar həyata keçirib və nəticədə hərbi itkilər olub. Geniş şəkildə inanılır ki, İD bu ay ölkənin şimal-şərqindəki həbsxanalarda və düşərgələrdə saxlanılan minlərlə məhbusun qaçması səbəbindən xeyli sayda şəxsi heyət alıb. ABŞ kəşfiyyat orqanlarının The Wall Street Journal (WSJ) qəzetinə istinadən verdiyi məlumata görə, hazırda Suriyada İD də daxil olmaqla cihadçı təşkilatlarla müəyyən əlaqəsi olan 15.000 ilə 20.000 arasında şəxs azadlıqda ola bilər. Xeyli sayda insan terror hücumlarına qayıtmağı planlaşdırır. BƏƏ-nin regional dövlətlərin kəşfiyyat hesablamalarına istinadən nəşr etdiyi The National-a görə, Dəməşqdə hökumət dəyişikliyindən əvvəl Suriya səhra bölgəsində fəaliyyət göstərən bəzi İD üzvləri son bir ildə ölkənin müxtəlif şəhərlərindəki evlərinə qayıtmağa başlayıblar.

İD-in artan fəaliyyətinin mühüm bir səbəbi Amerika qoşunlarının Suriyanın şərqindən təxliyəsi ilə bağlıdır. Qlobal antiterror koalisiyanın bir hissəsi olaraq Ərəb Respublikasında təxminən 10 ildir fəaliyyət göstərən ABŞ qoşunları artıq kürd paramilitar qüvvələrinin nəzarəti altında olan əsas qalalarını tərk ediblər. Şəxsi heyət və hərbi texnika daşıyan karvanlar Pentaqonun şimalda mövqelərini saxladığı qonşu İraqa köçürülür. Dəməşqdəki hökumət mənbəyi Syria TV-yə bildirib ki, hazırda Suriyadakı Amerika qoşunlarının sayı 1000-dən çox deyil. Tam geri çəkilmə 20-30 gün ərzində başa çatacaq.

Digər vacib amil isə təxminən on ildir İD-ə qarşı mübarizədə ABŞ-ın hərbi onurğası kimi xidmət edən kürd qüvvələrinin vahid Suriya hökumətinə inteqrasiya etmək üçün məcburi razılığıdır. İnteqrasiya qərarı yanvar ayında kürdlərlə hökumət ordusu arasında baş verən şiddətli toqquşmalardan sonra verilib. Kürd qüvvələri keçmiş İD döyüşçülərinin və onların ailələrinin saxlanıldığı həbsxanaların əhəmiyyətli bir hissəsinə nəzarət edirdi. Vaşinqton indi inanır ki, Suriya keçid hökumətinin ordusu, əvvəllər Əsəd qüvvələrinə qarşı vuruşan islamçı qrupların üzvlərinin orduya qoşulmasına baxmayaraq, qlobal cihada qarşı mübarizədə əsas tərəfdaş rolunu öz üzərinə götürəcək.

BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin İD ətrafındakı vəziyyətlə bağlı son hesabatında Suriyada davam edən qeyri-sabitlik sənədləşdirilib. Hesabatda deyilir ki, "İD özəkləri ölkə daxilində fəaliyyətini davam etdirib, əsasən təhlükəsizlik qüvvələrini, xüsusən də şimalda və şimal-şərqdə, o cümlədən Suriya Ərəb Respublikası və ABŞ-ın birgə rəhbərlik etdiyi koalisiya qüvvələrinə bir hücum təşkil edib. Bu qrup, ibadət yerlərinə hücumlar təşkil etməklə də daxil olmaqla, milli hakimiyyət orqanlarının nüfuzunu sarsıtmaq üçün məzhəb gərginliyini qızışdırmağa çalışıb". BMT-nin məlumatına görə, İŞİD-in əksəriyyəti Suriya daxilində fəaliyyət göstərən 3000 yaraqlı var.

İD-in bəyanatının beynəlxalq koalisiyanın kontingentinin azaldılması fonunda verilməsi simptomatikdir. “Xilafət”in süqutundan sonra belə, aktiv antiterror əməliyyatları dövründə Suriyadakı İD qruplaşmaları reketçiliklə məşğul ola və ölkənin şərqindəki tacirlərdən və kiçik biznes sahiblərindən zəkat (vergi) tələb edə bildilər. Kəşfiyyat və monitorinq imkanlarının azalması İD-in Suriya və İraqdakı imkanlarına birbaşa təsir edəcək: iki tərəf vaxtaşırı reydləri əlaqələndirir, lakin hər iki ölkənin sərhəd qüvvələrinin vəziyyətinin pisləşməsi nəzərə alınmaqla bu, kifayət deyil".

Əş-Şaraa Suriyada hakimiyyətə gəlməzdən əvvəl tərəfdarlarının İdlib əyalətində İD qruplaşmaları ilə fəal şəkildə mübarizə aparsa da, müxtəlif qüvvələri özündə birləşdirən Suriya ordusundakı mövcud vəziyyət ən azı İD-in əməliyyat imkanlarının qorunmasına töhfə verəcək.

VƏLİ