BMT: "Humanitar fəlakət böyüyür"

Yaxın Şərq böhranı davam etdikcə, humanitar fəlakət daha da pisləşir, yardım marşrutlarının pozulması və ərzaq və yanacaq qiymətlərinin artması dünyanın ən həssas bölgələrində yaşayan insanların həyatını və hüquqlarını pozur. Bu barədə BMT xəbərdarlıq edib.

Hörmüz boğazı da daxil olmaqla, əsas körfəz marşrutları ətrafında artan təhlükəsizlik və qeyri-sabitlik gündəlik qida məhsullarının qiymətlərini artırır və vacib təchizatın çatdırılmasını gecikdirir. BMT-nin qaçqınlar üzrə agentliyinin (UNHCR) sözçüsü Karlotta Volf Cenevrədə jurnalistlərə bu barədə bildirib.

O, artan nəqliyyat, qida və yanacaq xərclərinin onsuz da fövqəladə vəziyyətlərdə yaşayan insanlara, o cümlədən ən çox zərər çəkənlər arasında olan milyonlarla qaçqın və məcburi köçkünlərə qeyri-mütənasib şəkildə təsir etdiyini, eyni zamanda yardım agentliklərinin vaxtında yardım göstərmək qabiliyyətini azaltdığını söyləyib. Xanım Volf izah edib ki, BMT QAK (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı) dəniz yüklərinin istiqamətini dəyişdirməklə və alternativ quru dəhlizlərinə getdikcə daha çox etibar etməklə vəziyyətə uyğunlaşmaq məcburiyyətində qalıb ki, bu da daşınma müddətinin uzanmasına və əlavə xərclərə səbəb olub.

Yardım materiallarının tədarük edildiyi ölkələrdən yük daşımalarının qiymətləri böhranın başlanğıcından bəri təxminən 18 faiz artıb, BMT QAK-ın qlobal nəqliyyat təminatçılarının tutumu isə 2026-cı ilin əvvəlindən bəri 97 faizdən 77 faizə düşüb: "Bəzi daşımalar üçün xərclər ikiqatdan çox artıb, məsələn, BMT QAK-ın Dubaydakı qlobal ehtiyatlarından Sudan və Çad əməliyyatlarımıza yardım materiallarının daşınması xərcləri."

BMT QAK-ın rəsmisi Afrikadakı vəziyyətlə bağlı xüsusi narahatlığını ifadə edib. BMT QAK-ın qlobal ehtiyatlarından birinin yerləşdiyi Keniyada yanacaq qiymətlərinin artması Efiopiya, Konqo Demokratik Respublikası və Cənubi Sudandakı əsas yardım əməliyyatları üçün nəzərdə tutulmuş təcili yardım konteynerləri üçün yük maşınlarının mövcudluğuna təsir göstərib. Bu o deməkdir ki, çox ehtiyacı olan insanlar lazım olandan daha gec təmin olunurlar.

O, əlavə olaraq vurğulayıb ki, BMT QAK-ın qlobal miqyasda əməliyyatları tələb olunan 8,5 milyard dolların yalnız 23 faizi maliyyələşdirilir: "Hörmüz boğazından gəmilərin sərbəst keçidinə qoyulan məhdudiyyətlər də ərzaq qiymətlərini artırır və inflyasiya artır, yəni fövqəladə hallarda yaşamaq üçün mübarizə aparan insanlar daha az əsas mallara sahib ola bilirlər".

BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş cümə axşamı günü xəbərdarlıq edib ki, Hörmüz boğazındakı böhran on milyonlarla insanı yoxsulluğa sürükləyə, qlobal aclığı daha da pisləşdirə və qlobal iqtisadiyyata uzunmüddətli mənfi təsir göstərə bilər. BMT-nin insan hüquqları ofisinin (OHCHR) rəsmisi Jeremy Laurence vəziyyətin, xüsusən də yanacaq çatışmazlığının insan hüquqlarına dağıdıcı və dərhal təsirini vurğulayıb.

O deyib ki, Afrikada, Asiyada və ya Latın Amerikasında kiçik bir fermer öz texnikasını kiçik torpaq sahəsində işlədə bilmir və bu, onun böyük ailəsini dolandırmağa mane olur. Dizel yanacağı ilə işləyən generatorlar sıradan çıxır, məktəb avtobusları isə işləyə bilmir və uşaqlar təhsildən məhrum olurlar. O, yekun olaraq deyib: “Belə vəziyyətlər həmişə ən həssas təbəqəyə təsir göstərir”.

Lalə Mehralı