BEA: İran müharibəsinə görə qlobal neft təklifi tələbi ödəmir

Qlobal neft tələbatının cari ildə illik müqayisədə 420 min barel azalaraq, gündəlik 104 milyon barelə enəcəyi proqnozlaşdırılır ki, bu da Yaxın Şəqrqdəki münaqişədən əvvəlki proqnozdan sutkalıq 1,3 milyon barel azdır. Bu barədə Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) neft bazarına dair aylıq hesabatında deyilir.

Hesabatda bildirilir ki, neft tələbatında ən böyük azalma bu ilin 2-ci rübündə baş verəcək və gündəlik 2,45 milyon barel olacaq. Bunun da sutkada 930 min bareli İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatına (OECD) üzv ölkələrin, 1,5 milyon bareli isə qeyri-OECD ölkələrinin payına düşəcək.

IEA-ya görə, hazırkı vəziyyətdən ən çox neft-kimya və aviasiya sektorları təsirlənir. Lakin daha yüksək qiymətlər, daha zəif iqtisadi mühit və tələbata qənaət tədbirləri yanacaq istifadəsinə getdikcə daha çox təsir edəcək.

ABŞ və İsrailin İranla müharibəsi, sonradan İrana və Körfəz qonşularının neft infrastrukturuna dəyən ziyan və Hörmüz boğazının effektiv şəkildə bağlanması tarixdə ən böyük neft tədarükü böhranına səbəb olub və neft qiymətlərinin kəskin şəkildə artmasına səbəb olub.

"Hörmüzdə tanker trafiki hələ də məhdudlaşdırıldığı üçün Yaxın Şərq Körfəzi istehsalçılarının məcmu təchizat itkiləri artıq 1 milyard bareli keçib və hazırda 14 milyon bareldən çox neft bağlanıb ki, bu da görünməmiş təchizat şokudur", - deyə sənayeləşmiş ölkələrə məsləhət verən agentlik bildirib.

IEA -nın proqnozlarına görə, təklif 2026-cı ildə ümumi tələbdən 1,78 milyon barel/gün aşağı olacaq və bu da ötən ayın hesabatında proqnozlaşdırılan 410.000 barel/gün artıqlığı, dekabr hesabatında isə təxminən 4 milyon barel/gün artıqlığı aradan qaldıracaq.

"Son tələb və təklif qiymətləndirmələrimiz göstərir ki, münaqişə iyunun əvvəlinə qədər bitsə belə, bazar 2026-cı ilin 3-cü rübünün sonuna qədər ciddi şəkildə təchizat çatışmazlığı ilə qalacaq", - deyə Parisdə yerləşən agentlik bildirib və əlavə edib ki, ikinci rübdə kəsir 6 milyon barel/gün qədər kəskin olacaq.

BEA-nın əsas proqnozu üçüncü rübdən etibarən boğazdan nəqliyyatın tədricən bərpa olunmasıdır və bu, bazarın dördüncü rübdə bərpaya qayıdışını təmin edə bilər və tükənmiş ehtiyatların bərpa olunmasına imkan verə bilər. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatına görə, mart və aprel aylarında qlobal neft ehtiyatlarının 246 milyon barel azalmasına səbəb olan təchizat itkiləri yay tələbatının pik dövründən əvvəl qiymət dəyişkənliyini artıra bilər.

32 üzvdən ibarət Beynəlxalq Enerji Agentliyi bazarları sakitləşdirmək üçün mart ayında strateji ehtiyatlardan 400 milyon barel neftin ən böyük buraxılışını əlaqələndirdi. Agentlik bildirib ki, ümumi ehtiyatların təxminən 164 milyon bareli artıq buraxılıb. Agentlik bildirib ki, müharibə səbəbindən 2026-cı il ərzində ümumi qlobal neft tədarükü gündə təxminən 3,9 milyon barel azalacaq və əvvəlki proqnozunu, yəni gündəlik 1,5 milyon barel azalma proqnozunu azaldıb.

BEA hazırda bu il tələbatın gündə 420.000 barel azaldığını görür, əvvəlki proqnoz isə gündə 80.000 barel azalma idi. Qiymət artımları tələbin məhv olmasına və iqtisadi artımın yavaşlamasına səbəb olduğu üçün istehlak da müharibə səbəbindən təzyiq altındadır.

Çərşənbə günü neft qiymətlərində az dəyişiklik olub, Brent fyuçersləri saat 08:05 GMT-də 106.93 dollara satılıb ki, bu da əvvəlki bağlanışdan 84 sent aşağı və hesabat dərc olunmazdan əvvəlki saat 07:59 GMT səviyyəsindən 1 sent yüksəkdir. BEA bildirib ki, 2027-ci il üçün ilk təklif və tələb proqnozlarını iyun hesabatında dərc edəcək - müharibənin səbəb olduğu aprel ayından gecikmə - 2026-cı il üçün illik neft hesabatı isə 17 iyundan gecikəcək və hələlik yeni bir tarix müəyyən edilməyib. Çərşənbə günü rəqib proqnozlaşdırıcı OPEC öz aylıq neft bazarı hesabatını dərc edəcək.

Lalə Mehralı