Çin Moskvanı maliyyə böhranına salır...

...Moskva İmperiyası Birinci Dünya Müharibəsinə girəndə onun daxili maliyyə bazarı dərhal çökdü və Qadağanın tətbiqi büdcə gəlirlərinin dörddə birini (şərab inhisarını) məhv etdi. Petroqradın silah, dəzgah almaq və rublun məzənnəsini dəstəkləmək üçün xarici kreditlərə çox ehtiyacı var idi. Antanta müttəfiqləri - Böyük Britaniya və Fransanın - əsas maliyyə donorları olacağı gözlənilirdi. Lakin Britaniya və fransızlar "şərəf" əsasında kredit verməkdən imtina etdilər.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə ukraynalı şərqşünas, Yaxın Şərq Araşdırmaları Mərkəzinin direktoru İqor Semivolos "Facebook"da yazıb.

...Mərkəz direktorunun sözlərinə görə, o vaxt onlar maddi girov tələb etdilər. 1914-1916-cı illər arasında Moskva qızıl ehtiyatlarının əhəmiyyətli bir hissəsini fiziki olaraq Böyük Britaniyaya (Arxangelsk gəmisi ilə -A.B.) kreditlər üçün girov kimi daşımaq məcburiyyətində qaldı. Müttəfiqlər Moskva İmperiyasına sözdə bağlı kreditlər verdilər.

Vəsaitlər Petroqrada köçürülmədi; onlar Britaniya bank hesablarında qaldı. Moskva onları yalnız Britaniya mallarının alınmasına və ya Britaniya gəmilərinin yük daşınmasına xərcləyə bilərdi.

1916-cı ildə Moskva ordusu "mərmi aclığından" boğularkən, Böyük Britaniya və Fransa hərbi əmrlərin yerinə yetirilməsini gecikdirir, öz ordularına üstünlük verirdilər, baxmayaraq ki, artıq Moskvadan qızıl və kredit öhdəlikləri almışdılar.

Nəticə etibarilə, maliyyə tükənməsi, büdcə kəsirini ödəyə bilməməsi və müttəfiqlərin təchizat vədlərini yerinə yetirməməsi inflyasiyanın, əmtəə çatışmazlığının və 1917-ci il Fevral inqilabının birbaşa tetikleyicilərinə çevrildi.

Əlbəttə ki, tarixçilər mənə düzəliş edəcəklər: maliyyə tükənməsi inqilab üçün vacib bir tetikleyici olsa da, yeganə deyildi və bəlkə də ən vacibi deyildi.

Hərbi məğlubiyyətlər, legitimlik böhranı, komandanlıq zəncirinin dağılması və Petroqraddakı ərzaq böhranı hamısı az rol oynamadı.

...Birinci Dünya Müharibəsi hadisələrini Moskvanın Çinlə mövcud vəziyyətinin üzərinə qoysaq, eyni ssenarini görürük, amma daha da kinayəli bir edamda...

Bu cür problemlərlə Moskva Federasiyası özünü elə bir vəziyyətdə tapır ki, Çin daxili Moskva qiymətləri ilə (dəyərindən aşağı) qaz və "Sibir gücü-2" layihəsi üçün yalnız Rusiyadan maliyyələşdirmə tələb edir və büdcə kəsirini ödəmək üçün birbaşa kreditlər verməkdən imtina edir, əks halda ikinci dərəcəli ABŞ sanksiyalarına məruz qalacaq. Moskva tamamilə xarici oyunçunun maliyyə və texnoloji şıltaqlıqlarından asılı olaraq, məhv müharibəsi aparır.

Bu oyunçu (o vaxtkı Böyük Britaniya, indiki Çin – A.B.) Moskvanın heç yerə getmədiyini görəndə ağır şərtlər diktə etməyə, silahlarını bükməyə və ya sadəcə yardımdan imtina etməyə başlayır və "tərəfdaş"ın zəiflədiyini izləyir.

Tarix təkrarlanır: uzun sürən müharibə, inkişaf etmiş bazarlardan təcrid, böyük büdcə kəsiri və kömək etmək əvəzinə, həddindən artıq böyük qanun layihələri tətbiq edən və ölkəni maliyyə çətinliyinə salan "müttəfiq".

1917-ci ildə bu, Moskva İmperiyası üçün fəlakətlə başa çatdı. Hazırkı Kremlin ümid etdiyi şey ritorik sualdır...

Əli Babayev