“Cəhənnəm sanksiyaları” və Rusiyanın Qərbə reaksiyası

ABŞ və Avropa uzun müddətdir ki, Rusiyanı indiyədək heç vaxt olmayan irimiqyaslı sanksiyalarla hədələyir, lakin onlar sözdən əmələ keçməyə tələsmirlər. Onları qətiyyətli addım atmağa nə mane olur?

Avropa İttifaqı, ABŞ, Kanada, Böyük Britaniya və Yaponiya Rusiya Federasiyasının Ukraynada xüsusi əməliyyat keçirməsi ilə əlaqədar anti-Rusiya sanksiyalarının genişləndirildiyini bəyan ediblər. Fevralın 25-də Aİ Rusiya Federasiyasının enerji, nəqliyyat, maliyyə sektorlarına, bank xidmətləri bazarına və istifadə məhsulları, aviasiya sənayesi sektoruna qarşı ikinci sanksiyalar paketini (İttifaqın Rəsmi bülletenində dərc edildikdən sonra qüvvəyə minəcək) təsdiqləyib. Rusiya Federasiyasının dövlət müəssisələri Aİ-də maliyyə əməliyyatları həyata keçirə bilməyəcək. Bundan əlavə, Rusiyanın yarımkeçiricilər bazarına və neft emalı üçün lazım olan unikal Avropa texnologiyalarına çıxışı məhdudlaşdırılacaq. Üstəlik, Avropa ölkələrindən birindəki mənbənin sözlərinə görə, Aİ artıq üçüncü paket üzərində işləyir ki, bu paket Rusiyanı SWIFT beynəlxalq ödəniş sistemindən ayıra bilər. Lakin bu məsələdə üzv dövlətlər arasında konsensus hələlik yoxdur. Hazırda üçüncü paketin tətbiqinə nəyin səbəb ola biləcəyi barədə dəqiq bir anlayış yoxdur. Vəziyyət eyni qalsa və ya pisləşərsə, o zaman tətbiq oluna bilər. Bunu qarşıdakı növbəti iki gün göstərəcək.

Fevralın 24-də ABŞ Rusiyaya qarşı bir sıra sanksiyalar tətbiq edib. Onlar Rusiya banklarına, xüsusən Sberbank, VTB, Otkritie, Sovcombank-a, eləcə də Rusiya Federasiyasının dollar, avro, funt sterlinq, yen ilə ticarət aparmaq imkanlarına təsir göstərib. Bundan əlavə, Rusiyanın dövlət borcuna məhdudiyyətlər genişləndirilib: iqtisadiyyat üçün vacib olan və ya dövlətin iştirakı ilə 11 şirkətə (məsələn, Transneft) ödəmə müddəti 14 gündən çox olan borc öhdəlikləri ilə əməliyyatlar qadağan edilib. ABŞ prezidenti Co Bayden də Rusiyaya yüksək texnologiya ixracının yarıdan çoxunu kəsəcəyini vəd edib. Eyni zamanda, Vaşinqton kənd təsərrüfatı məhsulları, dərman və tibbi avadanlıqların tədarükünə qoyulan məhdudiyyətlərdən imtina edib.

Londona gəlincə, Rusiyadakı dövlət və özəl şirkətlərə Böyük Britaniyada vəsait toplamaq, öz qiymətli kağızları ilə ticarət etmək və onlara kredit vermək qadağan olunacaq. Yüksək texnoloji avadanlıqların ixracına məhdudiyyətlər qoyulub; VTB, Rostec, Birləşmiş Aviasiya Korporasiyası, Birləşmiş Gəmiqayırma Korporasiyası və Uralvaqonzavod sanksiyalara məruz qalıb. Böyük Britaniyanın Mülki Aviasiya İdarəsi Aeroflotun ölkəyə uçması üçün lisenziyanı dayandırıb.

Kanada Rusiya Federasiyasının 382 vətəndaşına, o cümlədən Sberbank-ın rəhbəri German Qref, VEB.RF-nin sədri İqor Şuvalov, iş adamı Yevgeni Priqojin, DXR-in müstəqilliyinin tanınmasına səs verən Dövlət Dumasının deputatları və həmçinin 32 hüquqi şəxs, o cümlədən Mərkəzi Bank, Qazprom kimi iri qurumların rəhbərlərinə sanksiyalar tətbiq edib. Bundan əlavə, Kanada Rusiya şirkətlərinin əvvəllər aldığı bütün ixrac icazələrini ləğv edəcək və yenilərinin verilməsini dayandıracaq.

Yaponiya Rusiya Federasiyası vətəndaşlarına vizaların verilməsini dayandırmaq, hərbi təşkilatlara malların ixracını məhdudlaşdırmaq və VEB, Rossiya Bank, Promsvyazbank-ın aktivlərini dondurmaqla məhdudlaşdırıb. Eyni zamanda ABŞ və digər tərəfdaşlarla razılaşaraq Rusiya Federasiyasının vətəndaşlarına vizaların verilməsini dayandırıb.

Bəs Qərbin daim danışdıqları Rusiyaya qarşı ən sərt sanksiyaları tətbiq etməyə nə mane olur?

Rusiya ilə müharibə qorxusu

“Foreign Policy” jurnalına istinadən verilən məlumata görə, Ağ Evdə Rusiyanın xüsusi əməliyyatı fonunda Ukraynanın silahlı müqavimətinə dəstək məsələsi ətrafında qızğın müzakirələr gedir. Bir tərəfdən ABŞ rəsmiləri Rusiya hərbçilərinin Ukrayna Silahlı Qüvvələrini məğlub edəcəyindən qorxurlar, digər tərəfdən isə bəzi administrasiya rəsmiləri Ukrayna müqavimətinin silahlanmasının ABŞ-ı Rusiya Federasiyası ilə müharibədə qanuni iştirakçıya çevirə biləcəyindən narahatlığını ifadə edirlər. Bu isə iki nüvə dövləti arasında gərginliyin daha da artmasına gətirib çıxarır. Üstəlik, beynəlxalq hüquq ekspertləri xəbərdarlıq edirlər ki, müharibə zamanı silah tədarükü Moskvaya Vaşinqtonun faktiki olaraq münaqişə tərəfi olduğunu sübut etməyə imkan verə bilər ki, bu da iki nüvə dövləti arasında ehtiyatsızlıqdan gərginliyə səbəb ola bilər. Bayden bir gün əvvəl etdiyi çıxışında ABŞ-ın Ukraynada Rusiya ilə döyüşmək istəmədiyini vurğulamışdı.

Rusiyanın SWIFT-ini söndürmək Qərbə baha başa gələcək

Qərb siyasətçilərinin Rusiyanı qorxutmağa çalışdıqları əsas sərt sanksiyalar arasında ölkənin SWIFT banklararası sistemindən ayrılması da var. Dövlət Dumasının Maliyyə Bazarı Komitəsinin sədri Anatoli Aksakovun sözlərinə görə, Rusiya Federasiyasının SWIFT-dən mümkün qopması xoşagəlməz tədbirdir, lakin dramatik və ya ölümcül deyil, çünki maliyyə məlumatlarının ötürülməsi üçün həmin kanalları bərpa etmək mümkündür. O, həmçinin xatırladıb ki, Rusiya SWIFT-in analoqunu - Maliyyə Mesajlarının Ötürülməsi Sistemini yaradıb və başqa texnoloji imkanlar da var.

Moskva Dövlət Universitetinin Dünya Siyasəti fakültəsinin beynəlxalq təhlükəsizlik kafedrasının dosenti Aleksey Fenenko ABŞ-ın niyə Rusiyanı SWIFT-dən ayırmaqda israr etmədiyini izah etdi. Bildirib ki, onlar Moskvanın real cavab vermək imkanı olduğunu başa düşürlər. Məsələn, Rusiya Federasiyası öz hava məkanını Amerika aviaşirkətləri üçün bağlaya bilər. Yeri gəlmişkən, Fenenko izah edib ki, Rusiya Federal Hava Nəqliyyatı Agentliyi belə bir addımı Böyük Britaniyanın aviasiya şirkətlərinə qarşı fevralın 25-dən tətbiq edib. Bundan əlavə, bu gün Qərb şirkətləri İran üzərindən praktiki olaraq hava dəhlizinə malik olmadıqlarına görə Amerika şirkətləri Avrasiya üzərindən heç bir tranzit uçuş həyata keçirə bilməyəcəklər və Şərqi Asiya şirkətləri ilə rəqabət apara bilməyəcəklər.

Rusiyanın ikinci cavabı, hələ qüvvəyə minməsə də, amerikalıların milyardlarla dollar sərmayə qoyduğu beynəlxalq monitorinq sisteminə malik olan Nüvə Sınaqlarının Hərtərəfli Qadağası Müqaviləsindən çıxdığını elan etməsi ola bilər. Rusiya bu sistemdən çıxsa, Yer kürəsində bütün tərtiblər pozulacaq. Yəni, Amerikanın bu “divar”a xərclədiyi bütün xərclər sadəcə olaraq boşa gedəcək.

Nəhayət, Rusiya ABŞ-la kosmosda əməkdaşlığa dair müqaviləni denonsasiya edə bilər ki, bu, İlon Maskın bütün uğurlarına və Amerikanın kosmos proqramına baxmayaraq ABŞ üçün çox amansız zərbə olar. Hələlik tərəflərin bu sərt tədbirləri görməməsi onu göstərir ki, dialoq imkanları hələlik tükənməyib.

Qışda əskinaslarla isinmək olmaz

Böyük Britaniyanın baş naziri Boris Conson bildirib ki, koordinasiyalı Qərb sanksiyaları Rusiya nefti və qazının kəsilməsini əhatə edəcək. Bununla belə, Federasiya Şurasının Xarici Əlaqələr Komitəsi sədrinin birinci müavini Vladimir Cabarov Qərbin sanksiyalarına görə Rusiyanın enerji bazarı üçün heç bir riskin olmadığını əmin edib.
Bildirib ki, onların pulu, bizim isə qazımız var. Almaq istəmirlərsə, almasınlar, başqa alıcı taparıq. Bəs soyuq olanda evləri qızdırmaq və ya müəssisələr üçün qazdan istifadə etmək lazım olanda əllərində olan bu əskinaslarla nə qızdıracaqlar? Əskinazların alovunda avropalılar çox isinməyəcəklər.

Bununla belə, Almaniya hakimiyyəti Avropanı ucuz Rusiya yanacağı ilə təmin etməli və sənaye istehsalının maya dəyərini aşağı salmalı olan tam tikilmiş “Şimal axını 2” qaz kəmərinin sertifikatlaşdırma prosesini dayandırıb. Federasiya Şurasının sədri Valentina Matviyenko bildirib ki, bu sanksiyalar Rusiya qazından imtina ediləcəyi təqdirdə, qazın qiymətini artırmaqdan başqa bir iş görməyəcək. Bu, Avropa iqtisadiyyatını daha az rəqabətədavamlı edəcək və Avropa əhalisi daha bahalı qaz alacaq. Təbii ki, ilk növbədə özlərini cəzalandırdılar. Əminəm ki, bu, müvəqqəti həll yoludur, ən azı bütün sağlam düşüncəli insanlar belə düşünür.

Cabarovun sözlərinə görə, avropalılar Rusiya qazını çox tez xatırlayacaq və anbarın yaya qədər doldurulması lazım olanda tədarükləri yenidən müzakirə etməyə başlayacaqlar. Senator hesab edir ki, “Şimal axını 2” layihəsi itirilməyəcək, avropalılar avqustdan gec olmayaraq bu məsələyə qayıdacaqlar.

“Mən bilirəm ki, sanksiyalar qaçılmazdır, lakin onların təsirinin tamamilə asimmetrik olacağına diqqət çəkmək istərdim. Onlar Avropaya, xüsusən də İtaliya və Almaniyaya baha başa gələcək. Onlara bu qədər təkid edən, lakin Rusiya ilə bizim kimi ticarət əlaqələri olmayan ABŞ-dan qat-qat ucuz başa gələcək. İndi Avropa enerji bazarlarında gərginlik şəraitində bu kanalı açıq saxlamaq üçün yaxşı vaxt əldə edə bilərdi”, – İtaliyanın keçmiş baş naziri, Avropa Komissiyasının sədri Romano Prodi Corriere della Sera qəzetinə müsahibəsində bildirib.

V.VƏLİYEV