Makron Kabineti “canlandırır", yoxsa?.. - RAKURS

Fransa prezidenti hökuməti Qabriel Attala həvalə edib

Fransa bu gün təkcə xarici siyasətində uğursuzluqlarla, daxilindəki çaxnaşmalarla çalxalanmır, həm də dövlət idarəçiliyində baş verən uğursuz islahatlarla, kadr “yenilənməsi” adı altında Yelisey sarayının dəhlizlərinə düzülən saatlı minalarlatəlatümlərə hazırlaşır. Markonun uğursuzluqları Fransanı çox çətin duruma salıb, həyat yoldaşı qoca Bricitin tövsiyyələri, Mason dünyasından aldığı məsləhətlər də kanyondan aşağı atlayacaq mustanqı cilovlamağa yetərli olmayacaq. Fransa bütün mənalarda tənəzzülə doğru var gücü ilə çapır.
Makronun V respublikadakı II cəhdi birinci dönəmdən səviyyəcə çox aşağı oldu. Afrika ölkələri ilə münasibətlərdəki gərginliyin ikinci dönəmdə aradan qaldırılacağına ümid edən Bricit və arxasında duran güclər yanıldılar və Fransa “qara qitə”dəki mövqelərini tam yarıya qədər itirdi. Fransızlar müstəmləkələrdən biabırcasına qovuldular. Digər koloniyalarda da vəziyyət pisləşməyə doğru gedir. Çox güman ki, Makronun prezidentlik müddəti bitənə qədər Fransa əlindəkilərin əksəriyyətini itirəcək.

Makronun nüfuzu hər gün zəifləyir, tərəfdarlarının sayını 23 faizə qədər endirməyi bacarıb. Əgər Fransada bu gün seçkilər keçirilsə, Makron 10 faizlik baryeri aşa bilməyəcək. O isə vəziyyətdən çıxmaq üçün kadr dəyişikliyinə gedir, həm də hamını heyrətləndirəcək, təəccübləndirəcək, yaxın çevrəsini ümidsizləşdirəcək kadr islahatına. Məsələn, 34 yaşlı təhsil naziri Qabriel Attal beşinci respublikanın baş naziri təyin edilib. O, ölkə tarixində Nazirlər Kabinetinin ən gənc rəhbəri oldu. Fransa mətbuatının yazdığına görə, təyinat Nazirlər Kabinetinin digər nüfuzlu üzvləri ilə kifayət qədər çətin müzakirə mərhələsindən keçib. Elisabeth Bornenin gedişi təkcə Avropa Parlamenti seçkiləri ərəfəsində heyətini yeniləmək ehtiyacı ilə deyil, həm də prezident Emmanuel Makronla mürəkkəb şəxsi münasibətləri ilə bağlıdır.

Media artıq bir gün əvvəl yazmışdı ki, siyasi standartlara görə gənc yaşına baxmayaraq, Attal bu vəzifəyə əsas namizəddir. Şübhəsiz ki, belə bir təyinatın əleyhdarları arasında, o cümlədən kabinetin nüfuzlu üzvləri - sürətlə yüksələn təhsil nazirinin rəqibləri də var idi. France24-ün məlumatına görə, onların arasında daxili işlər naziri Cerald Darmanin və iqtisadiyyat və maliyyə naziri Bruno Le Mairenin də adını çəkmək olar. Yəqin ki, bir çox nazirlər Attalın belə tez baş nazir olmasından o qədər də razı deyillər.

64 yaşlı Bornun istefası bir neçə gün idi ki, danışılırdı. Lakin media onun Miladdan dərhal sonra getməyə məcbur edilməyəcəyinə səbəb kimi onun varisi ilə bağlı fikir ayrılıqlarını göstərirdi. Hər halda, gənc siyasətçilərdən biri onu əvəz etməli idi: iddiaçılar arasında 37 yaşlı müdafiə naziri Sebastyen Lekornu və keçmiş kənd təsərrüfatı naziri, 43 yaşlı Julien Denormand da var idi.

Attalın güclü tərəfləri arasında The Guardian ictimaiyyətdə sakit davranmaq və güclü emosional nitq söyləmək bacarığını qeyd edir. Siyasətçi media ilə məharətlə ünsiyyət qurur və cinsi oriyentasiyasını və məktəbdə özünün uyğunlaşma çətinliklərini etiraf etməkdən çəkinmirdi. O, siyasi spektrin sol qanadına yönəlmişdi. Makron və onun “İntibah” partiyasına qoşulmazdan əvvəl Attal “Sosialist Partiyası”na mənsub idi. Bununla belə, o, demək olar ki, Fransa prezidentinin “beyin övladı” hesab olunur. Makron 2017-ci ildə hakimiyyətə gəldikdən sonra Attal sürətlə əhəmiyyətli mövqelər qazandı. 2020-ci ildə o, hökumətin spikeri olub.

Bununla belə, qeyd etmək yerinə düşər ki, gənc siyasətçilərin hakimiyyətin ən yüksək eşelonuna və partiya həyatına cəlb olunması Fransada getdikcə adiləşir. Keçmiş baş nazir Born öz fəaliyyətində kifayət qədər uğurlu idi, lakin o, pensiya islahatı layihəsini həyata keçirərkən və miqrasiya qanunvericiliyini dəyişdirərkən çox çətin anlar yaşadı. O, sağ spektrin qüvvələri ilə danışıqlar aparmalı və qanunların parlamentdən yan keçərək qəbul edilməsinə icazə verən Konstitusiyanın 49.3-cü maddəsini tətbiq etməli idi. O, müxalifətlə böyük ölçüdə kompromis əldə edə bilmədi və Makron kimi o da sağlara yalvarmaqla vəziyyəti düzəltməyə çalışırdı.

Makron elə təəssürat yaradır ki, guya Avropa Parlamentinə seçkilər ərəfəsində Nazirlər kabinetini yenilənməyə ehtiyac duyur. Bu da əhali üçün o qədər də vacib deyil. Nazirlər Kabinetində digər dəyişikliklərə baxmaq vacibdir, lakin təhlükə var ki, bu, siyasətin mahiyyətində heç bir dəyişiklik olmadan sadəcə rəqəmlərin dəyişməsidir.

Sorğulara əsasən, Makronun partiyasının reytinqi 19-20%, Li Penin partiyası isə 29-30% təşkil edir. Vəziyyət dəyişməlidir. Eyni zamanda, növbəti mühüm hadisələrdən biri də Makronun yanvarda keçirməyi vəd etdiyi “millətlə görüş”dür. Prezidentin digər problemləri arasında ikinci müddət üçün tutarlı proqramın olmaması da var. Makron sübut etməlidir ki, o, ölkəni irəliyə aparır, baxmayaraq ki, hakim elitanın bunu necə həyata keçirəcəyi ilə bağlı layihəsi yoxdur. Ümumiyyətlə, təhsil naziri kimi irəliləyişlər əldə edən Attala ictimai rəy müsbət qiymət verir. Başqa bir şey odur ki, Makron qərarını özü verib və şəxsi simpatiyalar böyük rol oynayıb.

Vay o xalqların halına ki…

Fransada 34 yaşlı Qabriel Attal yeni baş nazir təyin edilib. Bundan əvvəl belə gənc siyasətçi bu vəzifəyə təyin olunmamışdı. Müxalifət artıq Makronun qərarını tənqid edərək, yeni baş naziri prezidentin “mətbuat katibi” adlandırıb. Daxili İşlər və Maliyyə nazirliklərinin rəhbərləri də Attalı rəhbər kimi “çox təcrübəsiz” hesab edirdilər. Nazirlər Kabinetinin yeni rəhbəri bu vəzifədə Elizabet Bornu əvəzləyib. Makron yanvarın 8-də onun istefasını qəbul edib. O, əhali arasında qeyri-populyar pensiya islahatı apardıqdan sonra tənqid edilib.
Yanvarın 8-də istefa ərizəsini təqdim edən Elizabet Born 2022-ci ildə seçildiyi Milli Assambleyanın (parlamentin aşağı palatası) üzvü kimi fəaliyyətə qayıdacaq. Born 2022-ci ilin mayından hökumətə rəhbərlik edib. Bu müddət ərzində o, 23 dəfə konstitusiya dəyişikliyinə əl atıb ki, bu da çətin qanunların parlamentdən keçməsinə imkan verir. Xüsusilə, o, kütləvi etirazlara səbəb olan pensiya islahatını həyata keçirib. 2023-cü ilin yayında Fransada parlamentdən yan keçərək həyata keçirilən qanunların qəbulundan sonra Bornun gələcək istefası barədə danışmağa başladılar.

Tərəfdarlar və müxaliflər

Fransa liderinin yeni təyinatla bağlı qərarı rəhbərlik etdiyi İntibah partiyası tərəfindən müsbət qarşılanıb. Reuters agentliyi yeni baş naziri ictimai rəy sorğularına əsasən ölkənin ən populyar siyasətçilərindən biri adlandırıb. Agentlik hesab edir ki, o, açıqdır və radioda və parlamentdə asanlıqla danışır. Prezidentin müasir Fransa tarixində ən gənc lider kimi vəzifəyə ilk başladığı anına istinad edərək, qanunverici Patrick Vignalın sözlərini sitat gətirib: “Qabriel Attal bir az 2017-ci ildəki Makrona bənzəyir”.

Müxalifət yeni baş naziri kifayət qədər tənqidlə qəbul edir. Solçu “Unbowed France” partiyasının qurucusu Jan-Lyuk Mélenchon hesab edir ki, Attal Makronun xəttini davam etdirəcək. “Attal prezidentin mətbuat katibi vəzifəsini daşıyır. Baş nazir vəzifəsi yoxa çıxır. Prezident monarx kimi davranır, özü məhkəmə qurur, təkbaşına hökm verir. Vay, başçıları uşaq olan millətlərin halına”, deyə o, “X“ sosial şəbəkəsində yazıb.
Fransa Maliyyə Nazirliyinin rəhbəri Bruno Le Maire və ölkənin daxili işlər naziri Cerald Darmanin də Makronun qərarını tənqid ediblər. Onların fikrincə, Attal belə bir vəzifə üçün hələ çox təcrübəsiz və gəncdir.

Gələcək və keçmiş iş

“Le HuffPost” yazır ki, yeni baş nazir ölkədə Olimpiya oyunlarının keçirilməsi məsələsi ilə bağlı qərar gözləyir. Onlar 2024-cü il iyulun 26-dan avqustun 11-dək keçiriləcək. İctimai nəqliyyatın düzgün işləməsi, tamaşaçıların təhlükəsizliyi, açılış mərasimi, mənzillərin mövcudluğu qayğısına qalmaq lazımdır. Nəşr qeyd edir ki, bu məsələ 2022-ci ildə Statue de Frans stadionunda Çempionlar Liqasının finalının uğursuz təşkilindən sonra diqqəti cəlb edib. Digər məqsəd qadınların abort hüququnun ölkə konstitusiyasına salınmasıdır. Belə bir islahat aparmaq üçün parlament üzvlərinin əksəriyyəti buna səs verməlidir. Lakin Senatda çoxları bu təşəbbüsə qarşı çıxır.

Attal təhsil naziri kimi əvvəlki vəzifəsinə cəmi 5 ay əvvəl başlayıb. Bu müddət ərzində o, təhsil müəssisələrində fransız məktəblilərinin əba (ənənəvi müsəlman qadın paltarları) geyinməsinə qadağa qoyulmasına nail olub.

Yeni baş nazir 1989-cu il martın 16-da Parisin Klamart qəsəbəsində hüquqşünas və kinoprodüser İv Attalın ailəsində anadan olub. Ana Odessadan Fransaya köçmüş mühacir ailəsindəndir. 2013-cü ildə Paris Siyasi Araşdırmalar İnstitutunu Dövlət İdarəçiliyi üzrə magistr dərəcəsi ilə bitirib. O, siyasi karyerasına 2006-cı ildə Sosialist Partiyasında başlayıb. 2014-cü ildə Vanvas (İle-de-Frans) bələdiyyə şurasına seçilib. 2017-ci il prezident seçkilərində Makronu dəstəkləyib. Elə həmin il parlament seçkilərinin nəticələrinə görə o, Fransa Milli Assambleyasına deputat seçilib.

Attal Makronun İntibah partiyasının rəhbəri Stefan Sejournet ilə münasibətdədir.

V.VƏLİYEV