Davos 2024 qloballaşmanı xilas etmək istəyir

İndiki iqtisadi qarşıdurma Soyuq Müharibə dövründəkindən qat-qat kəskindir

Qloballaşmanın tərəfdarları öz hökumətlərini dünya iqtisadiyyatının yeni parçalanmasının təhlükələrindən xəbərdar etmək istəyirlər. Qərb isteblişmentinin bir hissəsi müharibə edən ölkələr arasında iqtisadi əlaqələri ən azı sonuncu Soyuq Müharibə səviyyəsinə qaytarmağa çalışır. Qloballaşma elementlərini bərpa etmək cəhdləri Davosda Dünya İqtisadi Forumunun (ÜİF) əsas mövzusu olacaq. 2024 Qlobal Əməkdaşlıq Barometri adlı yeni McKinsey araşdırmasına görə, artan qarşıdurma və əməkdaşlıq etməmə əlamətləri 2016-cı ildə başlayıb.

Gələn həftə İsveçrənin Davos şəhərində qlobal iqtisadi qurumun illik toplantısı başlayır. Bu görüş ərəfəsində Dünya İqtisadi Forumunun (WEF) ekspertləri McKinsey ilə birlikdə qlobal əməkdaşlıq problemlərinə dair hesabat yayıblar. Qlobal Əməkdaşlıq Barometrini ölçmək üçün tədqiqatçılar beş sahə üzrə 42 göstəricidən istifadə ediblər: ticarət və investisiya, innovasiya və texnologiya, iqlim və resurslar, sağlamlıq və rifah, sülh və təhlükəsizlik. Dəyişikliklərin təhlili 2012-2022-ci illəri əhatə edir.

Tədqiqatçıların nəticələrinə görə, qlobal əməkdaşlıq 2012-ci ildən 2020-ci ilə qədər nisbətən sabit olub. Və son iki ildə - 2020-ci ildən 2022-ci ilə qədər - 2% azalıb. “2012-ci ildən COVID-19 pandemiyasına qədər beş sahədən dördü üzrə əməkdaşlıqda artım müşahidə olunub (“Sülh və Təhlükəsizlik” istiqaməti istisna olmaqla – “NG”). Əməkdaşlığa ən yüksək hazırlıq isə innovasiya və texnologiya sahəsində qeyd olunub”, - deyə hesabatda bildirilir.

Pandemiyadan əvvəlki səkkiz il ərzində innovasiya və texnoloji əməkdaşlıq əksər sahələrdə, xüsusən də İT xidmətləri ticarətində inkişaf etmişdir. 2020-ci ildən etibarən artım yavaşladı və bir sıra göstəricilər, məsələn, əcnəbi tələbə axını üçün əməkdaşlıq dayandırıldı.

Səhiyyə seqmentində əməkdaşlıq ardıcıl olaraq inkişaf etdi və 2020-ci il pandemiyası ərəfəsində öz pik nöqtəsinə çatdı, bundan sonra əməkdaşlığın inkişafı faktiki olaraq dayandırıldı. Beynəlxalq qarşılıqlı fəaliyyətin beş komponentindən ən pis vəziyyət “Sülh və Təhlükəsizlik” seqmentində olub. Artan qarşıdurmanın göstəricisi regional münaqişələrdə itkilərin sayının artması və qaçqınların sayının artması idi. “2016-cı ildən bəri “Sülh və Təhlükəsizlik” istiqamətində əməkdaşlıq tendensiyası xeyli pisləşib. Qlobal təhlükəsizlik mənzərəsi pisləşir və dünya İkinci Dünya Müharibəsindən bəri ən çox silahlı münaqişələrin şahidi olur”, - tədqiqatçılar vurğulayırlar.

Beynəlxalq ticarət və sərmayənin vəziyyəti də narahatedicidir. Ticarət maneələri artdıqca, bəzi ölkələr yavaş iqtisadi artımdan, aşağı məhsuldarlıqdan və innovasiyaların azalmasından əziyyət çəkə bilər. “2023-cü ildə beynəlxalq ticarət qlobal ÜDM-dən daha yavaş artıb. Ticarət artımı 2022-ci ildəkindən demək olar ki, 2 faiz bəndi aşağı olmaqla 0,8% səviyyəsində qiymətləndirilib. Bununla yanaşı, qlobal ÜDM 2,6% artıb”, - WEF hesabatında qeyd olunur.

V.VƏLİYEV