Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası - ŞƏRH

Qlobal miqyasda sürətlə dəyişən texnoloji mühit dövlətlərin inkişaf modellərini yenidən formalaşdırır. Rəqəmsal transformasiya artıq yalnız innovasiya siyasətinin tərkib hissəsi deyil, iqtisadi rəqabət qabiliyyətinin, idarəetmə effektivliyinin və milli təhlükəsizliyin əsas dayaqlarından birinə çevrilib. Bu baxımdan rəqəmsal inkişafın sistemli şəkildə planlaşdırılması və institusional mexanizmlərlə təmin edilməsi Azərbaycanın uzunmüddətli strateji hədəfləri sırasında xüsusi yer tutur. Məhz bu kontekstdə “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planı ölkənin texnoloji inkişafının konseptual çərçivəsi kimi çıxış edir. Plan dövlət idarəçiliyinin modernləşdirilməsi, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və innovasiya əsaslı inkişaf modelinə keçidi təmin etməyə yönəlib. Bu istiqamətdə keçirilmiş müşavirədə müəyyən olunan prioritetlər rəqəmsal transformasiyanın milli inkişaf strategiyasının əsas komponentinə çevrildiyini göstərir. Müasir dövrdə süni intellekt, böyük verilənlərin analitikası və yüksək hesablama gücü tələb edən texnologiyalar dövlətlərin inkişaf tempini müəyyən edən əsas amillər kimi çıxış edir. Rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi iqtisadi proseslərin optimallaşdırılmasına, qərarvermənin daha çevik və əsaslandırılmış şəkildə həyata keçirilməsinə, dövlət xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəlməsinə şərait yaradır. Bu baxımdan vahid rəqəmsal arxitekturanın formalaşdırılması dövlət informasiya sistemlərinin inteqrasiyasını, məlumat bazalarının əlaqələndirilməsini və xidmətlərin mərkəzləşdirilmiş qaydada təqdim olunmasını təmin edəcək mühüm addım kimi qiymətləndirilir. Vahid platformalar vasitəsilə xidmətlərin göstərilməsi inzibati prosedurların sadələşdirilməsinə, resurslardan daha səmərəli istifadəyə və şəffaflığın artırılmasına imkan yaradır.

Son illərdə ölkədə rəqəmsal idarəetmə elementlərinin tətbiqi istiqamətində mühüm addımlar atılıb. Dövlət informasiya sistemlərinin vahid mühitdə fəaliyyətini təmin edən “Hökumət buludu”nun yaradılması, elektron xidmətlərin genişləndirilməsi və dövlət xidmətlərinin rəqəmsal reyestrinin formalaşdırılması bu sahədə institusional bazanı möhkəmləndirib. Eyni zamanda, rəqəmsal transformasiyanın davamlılığı üçün texnoloji infrastrukturun gücləndirilməsi əsas şərtlərdən biri hesab olunur. Data mərkəzlərinin yaradılması, yüksək sürətli internet və fiber-optik şəbəkələrin genişləndirilməsi ölkənin regional rəqəmsal qovşağa çevrilməsi üçün real imkanlar yaradır. Azərbaycanın nəqliyyat və enerji dəhlizlərinin gələcəkdə informasiya dəhlizləri ilə tamamlanması bu istiqamətdə strateji üstünlük kimi çıxış edir.

Rəqəmsal arxitekturanın formalaşdırılması iqtisadiyyatın struktur transformasiyasını da sürətləndirəcək. Elektron ticarət, rəqəmsal ödəniş sistemləri və innovasiya yönümlü biznes modellərinin inkişafı yeni iş yerlərinin yaranmasına və yüksək əlavə dəyər yaradan sahələrin genişlənməsinə şərait yaradır. Rəqəmsal iqtisadiyyatın genişlənməsi qeyri-neft sektorunun inkişafını sürətləndirərək iqtisadi dayanıqlığı artırır. Bu proses həm də investisiya mühitinin cəlbediciliyini yüksəldir, çünki rəqəmsallaşdırılmış xidmətlər biznes fəaliyyətini sadələşdirir və əməliyyat xərclərini azaldır. Rəqəmsal infrastrukturun inkişafı güclü enerji təminatı ilə sıx bağlıdır. Azərbaycanın son illərdə artırdığı generasiya gücü və bərpaolunan enerji layihələri data mərkəzləri və yüksək texnoloji infrastrukturların qurulması üçün mühüm baza yaradır. Enerji resurslarının bolluğu rəqəmsal iqtisadiyyatın genişlənməsi üçün strateji üstünlük hesab olunur.

Rəqəmsal transformasiyanın uğuru ilk növbədə insan kapitalının səviyyəsindən asılıdır. İnformasiya texnologiyaları, proqramlaşdırma, data analitikası və kibertəhlükəsizlik sahələrində ixtisaslı kadrların hazırlanması dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Təhsil sistemində müasir proqramların tətbiqi, gənclərin innovasiya fəaliyyətinə cəlb edilməsi və startap ekosisteminin inkişafı rəqəmsal iqtisadiyyatın davamlılığını təmin edən əsas amillərdəndir. Rəqəmsal bacarıqların erkən yaşlardan formalaşdırılması isə gələcək nəsillərin texnoloji dəyişikliklərə uyğunlaşmasını asanlaşdırır. Rəqəmsallaşmanın genişlənməsi ilə paralel olaraq informasiya təhlükəsizliyi məsələsi xüsusi aktuallıq kəsb edir. Milli məlumatların qorunması, kritik informasiya infrastrukturlarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və qabaqlayıcı tədbirlərin gücləndirilməsi rəqəmsal siyasətin ayrılmaz hissəsidir. Kibertəhlükəsizlik sahəsində institusional mexanizmlərin inkişafı və əməliyyat mərkəzlərinin yaradılması rəqəmsal mühitin dayanıqlığını artırmaqla həm dövlət, həm də özəl sektor üçün etibarlı fəaliyyət şəraiti formalaşdırır. Azərbaycanın geostrateji mövqeyi rəqəmsal inkişaf baxımından mühüm üstünlüklər yaradır. Asiya ilə Avropa arasında yerləşməsi, mövcud logistika və enerji infrastrukturu ölkənin regional rəqəmsal tranzit mərkəzinə çevrilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır. Beynəlxalq tərəfdaşlarla texnologiya transferi, investisiya və bilik mübadiləsi sahəsində əməkdaşlıq rəqəmsal layihələrin reallaşdırılmasını sürətləndirən əsas amillərdəndir. Bu əməkdaşlıq həm də Azərbaycanın qlobal rəqəmsal iqtisadiyyata inteqrasiyasını gücləndirir.

Beləliklə, “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” ölkənin inkişaf modelində keyfiyyətcə yeni mərhələni ifadə edir. Rəqəmsal transformasiya iqtisadi modernləşməni sürətləndirən, idarəetmənin effektivliyini artıran və innovasiya əsaslı inkişafı təşviq edən kompleks proses kimi çıxış edir. Texnoloji infrastrukturun gücləndirilməsi, insan kapitalının inkişafı, kibertəhlükəsizliyin təmin olunması və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi bu strategiyanın əsas sütunlarını təşkil edir. Bu yanaşmanın ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsi Azərbaycanın regional rəqəmsal mərkəzə çevrilməsi və qlobal rəqəmsal proseslərdə fəal iştirakını təmin edə biləcək mühüm perspektiv kimi qiymətləndirilir.

Namiq Əhmədov

YAP Xəzər rayon təşkilatının sədri