Azərbaycanın rəqəmsal gündəliyi: Transformasiya və Süni İntellekt - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkəmiz həm regional, həm də qlobal miqyasda yeni reallıqlar diktə edir. Bu reallıqların ən mühüm platformalarından biri kimi çıxış edən Şuşa Qlobal Media Forumu, müasir dünyanın ən aktual çağırışlarının müzakirə olunduğu beynəlxalq intellektual mərkəzə çevrilmişdir. Məhz IV Şuşa Qlobal Media Forumunun açılış mərasimində dövlət başçısının proqram xarakterli çıxışı, Azərbaycanın gələcək inkişaf strategiyasının konturlarını aydın şəkildə cızdı. Dövlətimizin milli inkişaf və modernləşmə xəttinin ən strateji, ən fundamental istiqamətlərindən biri də heç şübhəsiz ki, rəqəmsal transformasiya və süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafıdır. Bu mövzu sadəcə texnoloji yenilik deyil, milli suverenliyin, iqtisadi müstəqilliyin və informasiya təhlükəsizliyinin yeni dövrdəki əsas təminatçısıdır.

Qlobal Çağırışlar Dövründə Rəqəmsal Transformasiya Vizyonu

Dördüncü sənaye inqilabının sürətlə getdiyi bir dövrdə rəqəmsal transformasiya dövlətlərin rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən əsas amildir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanda rəqəmsallaşma dövlət siyasətinin nüvəsini təşkil edir. Forumda da diqqət mərkəzində olan bu xətt, idarəetmədə bürokratiyanın aradan qaldırılması, şəffaflığın maksimum dərəcədə təmin edilməsi və vətəndaş-dövlət münasibətlərinin rəqəmsal platformalar üzərindən optimallaşdırılması məqsədini daşıyır.

Ölkəmizdə son illərdə rəqəmsal hökumət quruculuğu istiqamətində fundamental islahatlar aparılıb. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı birbaşa rəqəmsal ekosistemin gücləndirilməsi ilə bağlıdır. İnnovativ startapların dəstəklənməsi, regional İT mərkəzlərinin yaradılması və vergi-gömrük sistemlərinin tam rəqəmsallaşdırılması dövlətin bu sahədəki qətiyyətli siyasi iradəsinin göstəricisidir.

Azad Edilmiş Ərazilərdə Rəqəmsal Dirçəliş: "Ağıllı" Konseptlər

Azərbaycanın rəqəmsal transformasiya sahəsindəki ən böyük və qabaqcıl layihələri bu gün işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında reallaşdırılır. Şuşada keçirilən forum həm də bu möhtəşəm rəqəmsal quruculuğun dünyaya nümayiş etdirilməsi üçün bir vitrindir.

Milli prioritetlərə uyğun olaraq, dağıdılmış şəhər və kəndlərimiz ən müasir şəhərsalma standartları əsasında yenidən tikilir. Bu ərazilərdə tətbiq edilən layihələr dünya miqyasında rəqəmsal infrastrukturun ən son trendlərinə əsaslanır:

• "Ağıllı şəhər" və "Ağıllı kənd" layihələri: Zəngilanda, Ağdamda, Füzulidə və digər rayonlarda infrastruktur tamamilə rəqəmsal idarəetmə sistemlərinə inteqrasiya olunur.
• Yaşıl Enerji və Alternativ Mənbələr: Azad edilmiş ərazilərin "Yaşıl enerji" zonası elan edilməsi, rəqəmsal texnologiyalar və süni intellekt alqoritmləri vasitəsilə enerjinin səmərəli paylanmasını təmin edir.
• Rəqəmsal Kənd Təsərrüfatı: Torpaqların peyk texnologiyaları və süni intellekt əsaslı sensorlarla analizi, su ehtiyatlarının idarə olunması regional inkişafın əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilir.

Süni İntellekt: İmkanlar və Yeni Qlobal Reallıqlar

Süni intellektin (Sİ) inkişafı bu gün bəşəriyyəti yeni bir mərhələyə daşıyır. Prezident İlham Əliyevin Şuşadakı çıxışında da toxunulan bu məsələ, dövlətimizin qlobal trendləri necə yaxından və həssaslıqla təqib etdiyini göstərir. Süni intellekt böyük verilənlərin (Big Data) emalı, proqnozlaşdırma, tibb, təhsil, media və milli təhlükəsizlik sahələrində inqilabi dəyişikliklər vəd edir.

Azərbaycan bu prosesdə sadəcə istehlakçı deyil, həm də istehsalçı və tətbiqçi statusuna yüksəlməyi hədəfləyir. Ölkədə gənc nəslin kodlaşdırma, data analitikası və süni intellekt mühəndisliyi sahələrinə cəlb olunması üçün genişmiqyaslı təhsil proqramları icra olunur. Çünki rəqəmsal dünyada müstəqillik, güclü insan kapitalına malik olmaqdan keçir.

Dezinformasiya və İnformasiya Təhlükəsizliyi Cəbhəsi

Texnoloji inkişafın gətirdiyi misilsiz imkanlarla yanaşı, onun doğurduğu qlobal təhdidlər də eyni dərəcədə böyükdür. Şuşa Qlobal Media Forumunun əsas qayələrindən biri də məhz medianın rəqəmsal transformasiyası və bu fonda yaranan təhlükəsizlik riskləridir.

Süni intellekt alətlərinin inkişafı saxta xəbərlərin (fake news), manipulyasiya xarakterli məlumatların və "deepfake" (dərin saxtakarlıq) texnologiyalarının kütləvi şəkildə istehsalına yol açıb. Bu tendensiya dövlətlərin milli təhlükəsizliyinə, ictimai-siyasi sabitliyinə birbaşa təhdiddir.

Azərbaycan uzun illər ərzində Ermənistanın və onun havadarlarının sistemli media hücumlarına, hibrid müharibə metodlarına və böhtan kampaniyalarına məruz qalmış bir ölkədir. Dövlət başçısının forumdakı mesajlarında da qeyd edildiyi kimi, yeni dövrdə bu təhdidlərə qarşı mübarizə üsulları da rəqəmsallaşmalıdır. Bu məqsədlə ölkəmizdə:

Kibertəhlükəsizlik infrastrukturu gücləndirilir: Dövlət və strateji əhəmiyyətli informasiya sistemlərinin kiberhücumlardan qorunması üçün ən müasir müdafiə mexanizmləri tətbiq olunur. Rəqəmsal media savadlılığı artırılır: Cəmiyyətin, xüsusən də media nümayəndələrinin rəqəmsal alətlərdən düzgün istifadə etməsi, informasiyanın doğruluğunu yoxlamaq (fact-checking) vərdişlərinə yiyələnməsi stimullaşdırılır. Milli resurslar yaradılır: Xarici platformalardan asılılığı azaltmaq və informasiya suverenliyini qorumaq üçün milli rəqəmsal şəbəkələrin və kontentlərin inkişafına şərait yaradılır.

IV Şuşa Qlobal Media Forumu və Prezident İlham Əliyevin proqram xarakterli çıxışı bir daha nümayiş etdirdi ki, Azərbaycan müasir dünyanın çağırışlarına tamamilə hazırdır. Rəqəmsal transformasiya və süni intellektin inkişafı ölkəmizin sadəcə bu günü deyil, həm də gələcək onilliklər üçün strateji yol xəritəsidir.

Azərbaycan dövləti texnologiyanın gücündən xalqın rifahı, iqtisadiyyatın rəqabətədavamlılığı və ölkənin təhlükəsizliyi naminə maksimum dərəcədə istifadə etməkdə qərarlıdır. Tarixi Zəfərdən sonra Şuşadan dünyaya sülh, sabitlik və əməkdaşlıq mesajları ilə yanaşı, həm də güclü intellektual və texnoloji vizyon təqdim olunur. Bu strateji kurs, Azərbaycanı yeni rəqəmsal erada daha da güclü, dayanıqlı və nüfuzlu bir dövlətə çevirəcəkdir

Cəmilə Bağırova

YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi